Geen vaarwel vandaag

by Daan Heerma van Voss

Oskar's plotselinge overlijden zet de levens van zijn drie kinderen en zijn ex-vrouw op z'n kop. Ze moeten afscheid nemen van hun vader, maar gaandeweg komen ze erachter dat ze misschien wel voor het eerst met hem kennismaken.

Oskar van Bohemen, erfgenaam van een verdwenen fortuin en vader van drie kinderen, sterft onverwacht en zonder dat hij van iemand afscheid heeft kunnen nemen. In het leven van zijn ex vrouw en hun drie kinderen was hij vrijwel afwezig geraakt, maar na zijn dood wordt hij alomtegenwoordig. Nu de kans op een verzoening of confrontatie verkeken is moeten de nabestaanden het doen met hun herinneringen, de spullen die hij heeft achtergelaten en de vele geheimen die naar de oppervlakte komen. De kinderen moeten afscheid nemen van hun vader, maar gaandeweg komen ze erachter dat ze misschien wel voor het eerst met hem kennismaken. Zijn dood heeft bij ieder van hen iets in gang gezet, iets onontkoombaars, iets wat hun levens voorgoed zal veranderen.
Geen vaarwel vandaag is een grootse familieroman over afzwaaien en verwelkomen, over een gezin dat aan de vooravond staat van ingrijpende beslissingen die veel te lang uit de weg zijn gegaan.

Genres: Roman, Fiction, Novels

397 pages, Kindle Edition

First published January 1, 2023

About the author

Daniel Jan (Daan) Heerma van Voss is een Nederlandse schrijver. Hij is de zoon van het schrijvende echtpaar Arend Jan Heerma van Voss en Christien Brinkgreve en de broer van schrijver Thomas Heerma van Voss.

Daniel Jan (Daan) Heerma van Voss is a Dutch writer. He is the son of two writers, Arend Jan Heerma van Voss and Christien Brinkgreve and a brother to the author Thomas Heerma van Voss.

Reviews

[Marijn Sikken]

Sinds Six Feet Under niet meer zo aan een familie gehecht ❤️

[Marlies · Rating 3 out of 5]

(3,5) Haat-liefde verhouding met dit boek. Vond het goed geschreven, maar weet niet of een familiegeschiedenis van rijke witte mensen precies is waar ik over wil lezen. De personages ook wat afgezaagd - een vreemdgaande man met achterblijvende vrouw, de strenge dochter, losgeslagen zoon en de vertroetelde jongste. Tja. Het irriteerde me soms, al vond ik het anekdotische wel goed werken. Zat er halverwege wel echt in dus in één ruk uitgelezen.

[Myrthe · Rating 2 out of 5]

Als 'ie nou z'n klassieken had begrepen was het tenminste nog leuk om te lezen.

[Anneroos · Rating 3 out of 5]

Boekenclubboek

[Marianne Mulderij · Rating 2 out of 5]

Naar aanleiding van een interview met de schrijver was ik nieuwsgierig naar dit boek, maar ik vond het interview goed, het boek tegenvallen. Gekunstelde zinnen, grote thema’s worden aangeraakt, maar nergens echt uitgewerkt. Veel klassieken worden genoemd, maar dat is meer ‘namedropping’ dan dat het ten goede komt aan t verhaal. T was t voor mij net niet. Matig vond ik het.

[Jade Selens · Rating 2 out of 5]

Er zat geen enkele plot in het boek of er gebeurde niet veel. Natuurlijk moet je bij een familieroman niet heel de tijd op het puntje van je stoel zitten, maar het zorgde er wel voor dat ik moeilijk door het boek heen geraakte. Maar wel mooi en rauw geschreven.

[José Muylaert · Rating 2 out of 5]

Omdat ik veel goeds over deze schrijver had gehoord, was ik nieuwsgierig en vol goede moed.
Het boek kon me echter niet bekoren. Schrijven kan Heerma van Voss vast wel, maar ik haakte eigenlijk al bijna af bij het begin, waar hij een jolige alwetende verteller opvoert. De personages vond ik tamelijk nietszeggend en stereotyp.

[Kirsten Gorter · Rating 3 out of 5]

Een mooi familieverhaal, maar niet zo geweldig geschreven, vind ik. Warrig, langdradig, veel verhaallijnen en onnodig veel details.

[Anke VdWater · Rating 4 out of 5]

Ik maakte de fout eerst recensies hier op goodreads te lezen, waardoor ik er met een beetje terughoudendheid aan begon, maar heb het idee dat ik een ander boek heb gelezen?! Ik raakte er helemaal aan verknocht, aan deze familiedynamiek en karakters. Ik vond het geweldig.

[Elize Kuiper · Rating 3 out of 5]

Laatste boek van 2024, passend in het rijtje van verhalen over families en de complexiteiten daarvan. Vond andere verhalen hierover mooier en verrassender. Vond het ook net wat aan de te lange kant.

[Jesper · Rating 2 out of 5]

Vaarwel aan dit cliché verhaal

[Nina · Rating 3 out of 5]

Lieve familieroman met veel karakters, was voor mij iets te kabbelend, gebeurde te weinig

[Madeleine De Beus · Rating 3 out of 5]

Families en hun dynamieken. Ik frustreerde me aan het concept ‘uiteindelijk zullen ze me kennen’, omdat het zo anders is dan hoe ik in het leven sta.

[Koos Janssens · Rating 4 out of 5]

4,5

[Kim Stolk · Rating 4 out of 5]

Wat een prachtig geschreven boek over het overlijden van een vader en hoe dat impact heeft op zijn (inmiddels uit elkaar gevallen) gezin. De personages worden enorm uitgediept om (zoals op pagina 282 staat geschreven) “te illustreren dat elk leven, hoe klein ook, iets episch in zich heeft, iets groots. Als je weet hoe te kijken.”

[Anton Segers · Rating 3 out of 5]

Een verdienstelijke lezenswaardige familieroman.
Het portret van het huwelijk, van de vader en de moeder is interessant, dat van het nageslacht minder. Dat zijn voor deze oudere lezer eigentijdse, oppervlakkigere en minder boeiende personages, toch zeker de jongste twee.
Interessant is ook het contrast tussen beide schrijvende broers: Thomas is meer de (te) beknopte, het understatement, Daan wijdt (te)veel uit. Ik zal hun gezamenlijke roman moeten lezen, misschien is dat de gulden middenweg…

[Jordi · Rating 5 out of 5]

Als je verliefd kan worden op een boek, dan is dat zojuist gebeurd. Nuchter, no nonsense, met humor en spot on. Een zeldzame parel.

[Ronald Schrijber · Rating 4 out of 5]

Prachtig boek, ook al zijn er wel wat kleine dingetjes op aan te merken. Je zou de broer-zusverhoudingen irritant kunnen vinden, maar dat vond ik niet doorslaggevend voor het verhaal en dus ook minder belangrijk. Alleen al hoe de vader in het eerste hoofdstuk aan zijn einde komt, vind ik ongelooflijk mooi en doortastend beschreven. Dat gevoel is het hele boek blijven hangen. Nee, geen enorme spanning of schokkende wendingen, maar wel een realistisch en uitermate gevoelig verhaal. Bovendien heb ik diverse malen bepaalde zinnen vaker gelezen omdat ze van bijzondere literaire of aangrijpende schoonheid waren. Ik ga meer van deze schrijver lezen!

[Pauline Reggers · Rating 4 out of 5]

Leef ik voor familieromans? Neen. Maar dit is wel een hele mooie! Fijn om in de huid te kruipen van een familie die zó anders en toch ook doodgewoon is. De dynamiek in een familie is herkenbaar, ook al heet je broer niet Moor en zit je zus niet in New York te filosoferen.

Fan van de laconieke stijl, de taal en de clevere verwijzingen die gelukkig niet hoogdravend zijn. Ook blij dat de zware zaken niet voor een gitzwarte plot zorgen. Prettig boek!

[Carin Slotboom-Meijers · Rating 3 out of 5]

Het eerste boek dat ik lees van Daan Heerma van Voss, en hoewel niet onaardig viel het wat tegen. De personages doen wat clichématig aan, bijvoorbeeld, en het is wat te ‘af’ naar mijn smaak. De thematiek van herinnering vind ik dan weer wel mooi uitgewerkt.

[Meike · Rating 4 out of 5]

WAUW. 4.5 ⭐️

[Flo · Rating 3 out of 5]

3.5/5

Heel mooi geschreven, maar ik ergerde me soms teveel aan de personages

[Rosa · Rating 1 out of 5]

ging maar door zeg

[Gele Huis · Rating 5 out of 5]

Hoe iedereen anders kijkt naar dezelfde situaties wordt mooi gebracht

[Sneaker Banque · Rating 4 out of 5]

Ik kon bijna geen vaarwel zeggen tegen dit boek. Mooi, vaardig en vaart-ig (is dat een woord). Rijk aan taal en verhaal. Pageturner zonder dat je precies kunt duiden waarom. Lees!

[Jasmijn Schreijenberg · Rating 3 out of 5]

Vond het begin echt een stuk beter dan het einde. Interessante personages, zoetsappig einde

[Margo · Rating 4 out of 5]

Ik heb het boek met veel plezier gelezen. Vóór dit boek heb ik het beladen huis gelezen van zijn moeder Christien brinkgreve. Dit kleurde mijn perceptie. Ik dacht toch steeds dat ik over dezelfde familie las vanuit een ander perspectief. Goed geschreven boek en wat blijft het een gedoe…familie

[Ka8leen · Rating 4 out of 5]

375 bladzijden. 375 bladzijden tussen overlijden en uitstrooien van Oskar. Al gaat het verhaal over zoveel meer dan dat. Over het verleden van Oskar. Over het verleden van Elise, zijn ex-vrouw. Over het heden en verleden van de kinderen Tessel, Moor en Cat. Hoe ze elk alles vanuit hun eigen ogen en hart beleven. Verhelderend. Gekleurd. Alsof jij als lezer meer weet dan elk van hen apart. Al wordt het verhaal af en toe onderbroken door een persoon die zichzelf ´de alwetende schrijver´ noemt. Het is een traag verhaal waar veel verteld wordt en soms helemaal niets. Het is een verhaal dat in je kleren kruipt als je even niet leest. Omdat je terug reflecteert op het eigen gezin waarin je opgroeide. De rol van oudste, middelste, jongste. Wanneer grote beslissingen moeten genomen worden. Zoals bij het overlijden van een ouder. Maar evenzeer in de gebeurtenissen van het leven. Rouwen doe je elk op je eigen manier en gebeurtenissen uit het verleden kleuren die rouw. Net zoals het leven leven.

Een boek met rake quotes om te herinneren. Zoals deze ene : ´Nu als oude man weet ik dat de angst om iets kwijt te raken ervoor kan zorgen dat je niets vastpakt´ ..

[Wouter Zwemmer · Rating 5 out of 5]

“Mensen denken dat het leven als je terugblikt een film is. Maar Oskar had gelijk: het leven bestaat uit foto’s.”

Mooie grote, gelaagde, hoopvolle en ook tragische roman over twee generaties van een familie.

Aantekeningen voor mezelf gemaakt. Eén grote spoiler.

Sleutelpassage: “Tijdens het lezen van de Odyssee bedacht ze dat misschien elk leven, ondanks de schijn van alledaagsheid, op te vatten is als een odyssee. Een lange, verwarrende tocht vol stormen die je uit je richting slaan, met betoverende Sirenen die je uiteindelijk hoorndol maken, met gevaarlijke Cyclopen die je vervloeken zonder dat je er erg in hebt, met mensen die in beesten en beesten die in mensen veranderen, met hoofdpersonen die verdwijnen naar de periferie en figuranten die later essentiële rollen gaan vervullen. Er is geen plot, er zijn slechts gebeurtenissen. Er is geen samenhang buiten degene die we zelf bedenken. Er zijn geen keuzes, er zijn hooguit ingrepen met onvoorziene gevolgen. En uiteindelijk, als alles achter je ligt, lonkt daar de thuiskomst, en blijkt je thuis veranderd te zijn of niet meer te bestaan, maar jij bent er nog, de enige volwaardige getuige van je leven, die levenslange tocht waarvan de heroïek vaak pas tot je doordringt nu je terugkijkt.”

Mee laten voeren
In deze breed opgezette familiekroniek, maken we kennis met twee generaties van een familie. De aanleiding is vaker gedaan (maar det geeft niet): het overlijden van een ouder, de vader in dit geval, brengt de kinderen en de moeder na jaren weer bij elkaar. Deze gebeurtenis geeft aanleiding om de verhoudingen tussen de personages te onderzoeken evenals de personages individueel. Een beetje zoals Jonathan Franzen zijn grote romans opbouwt, maar toch weer anders. Het levert een rijk, gelaagd en mooi boek op. Geen samenvatting hier, want het verhaal is te gedetailleerd om samen te vatten. De gebeurtenissen in dit verhaal zijn ook niet zo belangrijk; veel interessanter zijn de personages en hoe Heerma van Voss die tot leven roept. Een samenvatting doet geen recht aan de subtiele manier waarop Heerma van Voss met stijl de psychologie van de personages voelbaar maakt. Dit is een boek om te lezen, om te ervaren, om je door mee te laten voeren.

Personages
De belangrijkste personages zijn:
- Oskar, de vader die overlijdt. Moeilijke man, kan geen liefde tonen, heeft woede-aanvallen, getroubleerde relatie met vooral zoon Moor; blijkt te komen doordat hij als kind in Brabant door een priester seksueel is misbruikt;
- Elise, de moeder, ex van Oskar. Is met Cas (stelselmatig door Moor “de Casplant” genoemd hahaha);
- Moor, de zoon, spiritueel, anti-materialistisch, sjacheraar met handeltjes in geïmporteerd antiek en bij stomerijen achtergebleven designkleding, leeft een beetje hippie-achtig aan de rand van de samenleving; is met Debby;
- Tessel, oudste dochter, maatschappelijk succesvol, leeft met corporate man Henk-Maarten (door Moor steevast “Hare Majesteit” genoemd hahaha) en dochter Clio in Naarden, familie-Volvo, schrijfster van één redelijk succesvol boek, writers block; regeltype die zich moeilijk op de achtergrond kan stellen;
- Cat, slimme academicus, promoveert aan New York University op Freud en het kerngezin, imposter-syndroom; is in NY met Aidin;

De sleutel
Oskar laat een enveloppe na aan zijn kinderen. Daarin een brief met wat de erfenis is en hoe die te verdelen. Naast de spullen in het huis, “Naast het geld waarvan Oskar de laatste jaren leefde, naast de stichting waaraan hij een aanzienlijk bedrag heeft nagelaten, stichting Revief, die zich inzet voor hulp aan misbruikte kinderen, gaat het om iets meer dan twee ton per persoon. (…) ‘Pre-belastingen,’ voegt Tessel eraan toe.” Daarnaast bevat de enveloppe een sleuteltje. Later zal natuurlijk blijken dat het sleuteltje past op een kistje met foto’s van een priester, een krantenknipsel over een misbruikzaak in Brabant met die priester, een brief en wat andere herinneringen. Oskar wordt beschreven als een gesloten man, iemand die moeilijk liefde kon tonen en woede-aanvallen had. Niemand begreep hem. Zijn huwelijk strandt. In de brief schrijft Oskar dat die is bedoel als “een brief die mij zou ‘uitleggen’. Aan wie? Dat wist ik nog niet. Aan jullie, maar ook weer niet aan jullie.” Verderop in de brief schrijft hij dat niemand “verklaarbaar” is, dat er niet zoiets bestaat als “een oorzaak”, en dat je niet je levensverhaal bent. Uit de brief en de foto’s blijkt het waarom van zijn moeilijke gedrag, zijn gesloten karakter. Oskar is als kind seksueel misbruikt door de priester. Als lezer verbaast ons dat niet, want we hebben daar al de nodige hints voor gekregen tijdens het lezen van het boek, voor de personages komt het wel als een verrassing.

Hoopvol en tragisch
Ik lees interessante ideeën over gezinnen. Ten eerste zijn ideeën over geïdealiseerde huwelijken en gezinnen meestal onzin of magisch realisme (fantasie). Ten tweede zijn niet alle gezinnen die er beschadigd uitzien ook daadwerkelijk gebroken of stuk. Alle gezinnen en gezinstypen kunnen gezinsstructuren bevatten die ervoor zorgen dat ze functioneren. Ik vind dit hoopvolle gedachten. Eveneens hoopvol is dat alle personages na het cremeren en uitstrooien van vader een opening in hun leven ervaren. Moor settelt met Debby, Cat vindt wat ze wil betogen in haar artikel over Freud en het kerngezin, Tessel’s writers block verdwijnt, Elise verhuist met Cas naar Parijs. De tragiek is erin gelegen dat de vader moest overlijden om dit mogelijk te maken, dat het deze mensen niet lukte tijdens hun gezamenlijke leven. Literair gezien maakt deze combinatie dat het verhaal niet zoet en de personages niet plat goed of slecht zijn.

Kritiek
Ondanks dat ik dit een mooi boek vind, heb ik een beetje kritiek, namelijk over het misbruikverhaal. Eigenlijk is dat een verhaallijn die helemaal niet wordt uitgewerkt. Tegenstrijdig aan wat Heerma van Voss zijn personage Oskar laat schrijven wordt het wel degelijk opgevoerd als ‘een verklaring’ voor Oskar. Door dit puzzelstukje moet opeens het hele leven van Oskar en het gezin in ander licht worden gezien? Voor mijn gevoel had dit boek dat niet nodig.

[Josje · Rating 3 out of 5]

Mooi boek met een aantal mooie passages. Ik miste alleen één ding in het boek: humor.
Iedereen was zo serieus, zwaar en nadenkend.
Mijn ervaring met rouw is bovendien dat er ook best wat gelachen wordt. Lachen om herinneringen, leuke anekdotes, dingen die mis gaan, familieleden die elkaar na jaren weer eens zien etc. Daar was in dit boek in ieder geval allemaal geen sprake van.

Een paar mooie quotes:

“Zijn lichaam is veranderd en toch is hij dezelfde gebleven. Of juist andersom, zijn lichaam is nog min of meer hetzelfde, het is dezelfde huls, terwijl hij, de eigenaar ervan, een ander is geworden.”

“Het enige wat zijn vader gisteravond tegen hem zei, ma was de pannen aan het soppen, was de zin “zorg voor jezelf”, waarin honderd waarschuwingen, geboden en verboden waren samengebald.”

“Een gezin is normaal als je erin opgroeit, geen enkel gezin is normaal als je erop terugkijkt.”