Η γλώσσα, τα λάθη και τα πάθη

Η γλώσσα, τα λάθη και τα πάθη #1-2

by Γιάννης Η. Χάρης

Αρχαία και νέα ελληνικά: συγγενείς μα αντίπαλες μορφές, ομοιότητες και διαφορές· η θέση των αρχαίων στην εκπαίδευση και στον καθημερινό γλωσσικό στίβο * Η εξέλιξη της γλώσσας και ο «ολέθριος αττικισμός» (Γ. Ν. Χατζιδάκις) * Η αλλαγή και η εξέλιξη της γλώσσας μέσα από δάνεια, αποκλίσεις και λάθη, σημασιολογικά και συντακτικά * Το γλωσσικό αίσθημα και η “λογική” που διέπει, υποστηρίζει και καθιερώνει τις αποκλίσεις * Η ιστορία των τόνων: το πολυτονικό, επιστημονική ανορθογραφία στα νέα ελληνικά * Νέες τάσεις στη χρήση της γλώσσας και στη γραφή: αρχαϊκοί ρηματικοί τύποι: ηρνείτο και συνεπήγετο· λογιόμορφη, λανθασμένη σύνταξη: ρήματα που συντάσσονται, αντίθετα και από το αρχαϊκό παρελθόν τους, με γενική, όπως μετέρχομαι, διαφεύγω, αποποιούμαι * Σύμφυρση αλφαβήτων: chic-άτη και media-κός· αρχαίες ή νεότερες λέξεις που τώρα χωρίζονται σε δύο: «εξ απίνης», «κι όλας», «δι ό»· νεότερες σύνθετες λέξεις που γράφονται με ενωτικό ή σαν δύο λέξεις: «αλαφρο-ίσκιωτη», «πολυ-μιλάω», «ετσι-θελισμός», «ξανά φεύγω», «παλιο χαρακτήρας» κ.ά. * Η παλινόρθωση της αρχαϊκής Κλειούς, που από τον 1ο αιώνα μ.Χ. είχε εξομαλυνθεί σε Κλειώς, και η επέκτασή της σε σύγχρονα λαϊκά υποκοριστικά: της Ζωζούς, της Γωγούς κ.ά. * Η ακλισία που προχώρησε από τα ξένα τοπωνύμια: του Πεκίνο, της Ατλάντα¸ του Αννόβερο, στα ελληνικά προσωπωνύμια: της Λυδία, της Ρεβέκκα κ.ά., και κυρίως σε κοινές, καθημερινές λέξεις: τα γιαπί, του πασατέμπο, τα παλτό και τα μπουφέ * Ευρύτερος γλωσσικός καθαρισμός, που συγχέεται με έναν γενικότερο νεοσυντηρητισμό, ή παροδικές τάσεις; * Άγονες, αντιεπιστημονικές προσπάθειες για ορθογραφική, μορφοφωνολογική κτλ. ρύθμιση της γλώσσας, όταν ανέκαθεν η γλώσσα, όπως όλες οι γλώσσες, αυτορυθμίζεται και προχωρεί.

796 pages, Paperback

First published January 1, 2003

About the author

Ο Γιάννης Η. Χάρης υπήρξε επιμελητής εκδόσεων από το 1971 έως το 2002, συνεργαζόμενος με εκδοτικούς οίκους και οργανισμούς όπως ο Ολκός, το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, ο Ίκαρος και το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Δίδαξε ελληνικά σε αμερικανικά προγράμματα σπουδών, μελέτησε βυζαντινή μουσική κοντά στον Σίμωνα Καρά και συμμετείχε στην Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία του Λυκούργου Αγγελόπουλου. Μετέφρασε το έργο του Μίλαν Κούντερα, λαμβάνοντας το βραβείο ΕΚΕΜΕΛ (2011). Από το 1999 έως το 2022 υπήρξε τακτικός επιφυλλιδογράφος σε μεγάλες εφημερίδες, ενώ δίδαξε σεμινάρια για μεταφραστές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τα βιβλία του για τη γλώσσα και την κοινωνία γνώρισαν μεγάλη απήχηση. Το 2024 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Πατρών.

Reviews

[Τάσος Γέροντας · Rating 4 out of 5]

Ο Γιάννης Χάρης είναι παλιός επιμελητής και μεταφραστής του συνολικού έργου του Κούντερα. Κατά το διάστημα 1999-2008 έγραφε ανά δεκαπενθήμερο επιφυλλίδα στα ΝΕΑ σχετικά με γλωσσικά θέματα. Τα κείμενα αυτά αρχικά είχαν κυκλοφορήσει δύο τόμους από τις Εκδόσεις Πόλις, αρχικά, και τις Εκδόσεις Πατάκη αργότερα. Τώρα αυτά τα 159 κείμενα συγκεντρώθηκαν σε έναν τόμο από τις Εκδόσεις Εστία.
Ένα μεγάλο βιβλίο, με σχεδόν 800 σελίδες εξαιρετικού υποκίτρινου, λείου χαρτιού, με εξαιρετική επιμέλεια, εκτύπωση και βιβλιοδεσία.
159 κείμενα γεμάτα εμπειρία και αγάπη για την ελληνική γλώσσα. Με πολλά συμφωνώ. Κάποια με έβαλαν σε σκέψεις· για παράδειγμα, τα αρχαία ελληνικά να διδάσκονται σαν ξένη γλώσσα. Διάβασα την πιο εμπεριστατωμένη απόδειξη πως το πολυτονικό είναι λάθος (ασχέτως αν εγώ εξακολουθώ να το χρησιμοποιώ στα χειρόγραφα· δεν ξέρω να γράφω αλλιώς). Διάβασα τη σκληρή κριτική του συγγραφέα προς τα λεξικά και τη γραμματική του Μπαμπινιώτη, ο οποίος Μπαμπινιώτης έγραψε ένα πολύ υποτιμητικό για τον Χάρη γράμμα στα ΝΕΑ. Διάβασα για λάθη που έχουν καθιερωθεί και έχουν γίνει αποδεκτά. Διάβασα για τους βαρβαρισμούς και τους σολοικισμούς που οργιάζουν στα κανάλια και στα έντυπα. Εκεί που ήταν ιδιαίτερα απολαυστικός ήταν εκείνα τα κείμενα με τα τραβηγμένα λάθη που κάνουν πολλοί για να δείξουν ότι τάχα είναι μορφωμένοι. Επίσης πολύ συχνά σχολιάζει την (καταστροφική) ενσωμάτωση του συντακτικού ξένης γλώσσας, κατά κανόνα της αγγλικής.

Ένα σπουδαίο βιβλίο! Διδάσκει, καθοδηγεί, αποδεικνύει την αγάπη του συγγραφέα για τα ελληνικά.