Raptularz

by Urszula Kozioł

Najnowszy tom wierszy Urszuli Kozioł Zmierzch zawiera utwory, które są kontynuacją poetyckich poszukiwań wybitnej poetki. Ton lamentu i skargi, tak bardzo obecny w poprzednich tomach, tutaj przechodzi w refleksyjny, dojrzały humanizm, podziw i szacunek dla wszystkiego co kruche, wymagające uwagi i opieki. Ludzi, zwierząt, roślin. "Z biegiem lat smutek ogromnieje we mnie" pisze poetka i faktycznie ta poezja dryfuje w stronę niebytu, elegijnie żegna urodę świata i samą siebie, a podmiot liryczny mówi: "Jestem daleko od siebie/ ja nie jest już mną". Jednak pulsuje w tym tomie także wiara w możliwość przytrzymania się rzeczy kruchych, aby przeżyć jeszcze jeden cud: "dzień, który wstaje".

Genres: Poetry, Poland, Polish Literature

100 pages, Paperback

First published December 11, 2023

About the author

Urszula Kozioł (1931–2025) was a Polish poet and writer. She was a recipient of the Silesius Poetry Award (2011) and the Nike Award (2024).

Reviews

[Mewa · Rating 4 out of 5]

„oni mówią
że mnie się trzę­są ręce
ale to trzę­są się myśli“

[Krysia o książkach · Rating 3 out of 5]

za mało cierpię żeby czuć taką poezję

[Ale · Rating 5 out of 5]

Żegnamy się ze światem, celnie i z czułością.
Niektóre wiersze drżą mi w pamięci, czołgają się w myślach jak dżdżownica. Czytanie tego tomu to jak wpadnięcie w burzę piaskową, uwiera w oku celność spostrzeżeń dobiegającego zawsze końca, przez chwile coś się przeżywa, a potem wszystko się rozwiewa, znika tak szybko jak się pojawiło.


"Lubię nie wiedzieć wszystkiego
dociekać
snuć
wysnuwać domysły"


*

MOMENTY

"Obłoki łażą po górach 
obłoki łażą po drzewach
myśli rzedną w powietrzu
w powietrzu wisi słońce
w powietrzu wiszą ptaki

w powietrzu moja myśl
kołuje nad obłokami
serce dobija się do oddechu 
dobija się do fal morza 
które bijąc o brzeg 
wtóruje uderzeniom serca

w powietrzu wisi moja dusza
blisko mnie
burza niczym drapieżny ptak
spada mi na głowę 
rzuca mi złowrogie błyski
ryczy
łamie drzewa
tłucze do drzwi
strąca dachy

moje serce chce wyskoczyć z okna niewidzialnego wieżowca 
oddech okrężną drogą
próbuje wrócić na miejsce.

Liście wiszą w powietrzu
nieodgadniony wiersz 
szerzy się w powietrzu
i nagle się rozwiewa"

[Marcela · Rating 5 out of 5]

Sama pewnie nie zwróciłabym uwagi na tomik poezji, ale jak już przeczytałam z musu to uważam, że bardzo dobra pozycja!!! Pani Urszula w końcu osiągnęła niesamowity sukces z Nagrodą Nike...

[Daniel Pojda ✨ · Rating 3 out of 5]

3.5/5 ⭐

[Ola LL · Rating 5 out of 5]

przystań mi wiosno w półobrocie światła
wahaj się chwilę w odcieniach zieleni

Cieszy mnie właśnie taka decyzja kapituły nagrody Nike, bo starość, powolne odchodzenie, ,,rozłączenie ze sobą” to nie są zazwyczaj tematy nośne czy uznawane za atrakcyjne. A przecież zdecydowanie należą do uniwersalnych, zwłaszcza, że w tomiku nie brak też łapania pięknych chwil, tęsknoty za dawnym, odrobiny romantyzmu. Jest też maleńka niczym robaczek nutka turpizmu, która mnie osobiście kupiła, choć nie każdy z wierszy ze mną rezonował.
Moje ulubione: ,,Nie mijaj ranku”, ,,Bez zasięgu”, ,,Gdzie mój dom”, fragmenty ,,W rytmie słońca 68”.

[Zuzanna · Rating 5 out of 5]

Nie wiedziałam, że mamy pod nosem takie wspaniałe wiersze!!! I tak dużo w nich znalazłam inspiracji i siebie.

…

odprowadź mnie
w ciemne czeluści
nostalgii

tam gdzie od świtu
mieszkam

tam
skąd już nie wyglądam
ciebie

[Iuliae · Rating 4 out of 5]

okazało się, że nie mam psychy na tę poezję

"tylko zdaje ci się, że żyjesz"

na pewno wrócę w przyszłości i zrozumiem inaczej, może bardziej może ciszej

[carol.]

bez zasięgu

dom z wybitymi oknami, dom duszy poetki. wchodzimy do niego w środku tomiku. nie, inaczej. wskazuje nam przestrzeń, w której jesteśmy, dopiero na koniec. w niej są pamiątki upiorów i cudów, z którymi mierzyła się. PRL, utrata, smutki, tęsknota, marzenie, pasja. to, co dobre, często jest jednak nie w cieniu, ale pod powierzchnią nietopniejącego lodowca, dzielącego metaforycznie autorką-podmiot od świata, ludzi (tych małych i wielkich — sercem). kto przeprowadza przez taki lód? rozmraża go? nie wiem, ale jestem pewna, że poezją można go rozbić. nawet zmarzniętymi dłońmi, skoro u poetki to nie one się trzęsą, lecz myśli. współczesna, niepokojąca i łagodna Kozioł pokazuje, że z samotnością można uporać się wersem, on może zbliżać. jeśli jedynie nieznacznie do ludzi, to znacząco do siebie samej.

można być tak jak kozioł, nie-kotem, który pewnie ziewa.

[Oliwia (flea_book) · Rating 4 out of 5]

„Taka noc jest za długa
do takiego snu

takie życie za krótkie
na czarną godzinę”

🩵

[anthony neo · Rating 3 out of 5]

„powie­trze pęka od mego pra­gnie­nia”. cudowne

[Kastiel · Rating 2 out of 5]

Kilka dobrych wierszy na tle powtarzalnej kliszy, nieciekawej i treścią, i formą. A szkoda, bo te dobre fragmenty były dobre z wielkiej litery, z początku myślałem, że przejmą stery.

[Katarzyna Nowicka · Rating 4 out of 5]

Czasami sięgam po poezje, czytam ją i odczuwam różne emocje - czasami mniej intensywnie,a innym razem z taką siłą, że mam wrażenie, iż wiersze były pisane specjalnie dla mnie. Czasami wydaje mi się, że poeta zajrzał w moją duszę i wydobył z niej moje najskrytsze myśli.
Tomik poezji "Raptularz" Urszuli Kozioł, nagrodzony Nagrodą Literacką "Nike" 2024 skrywa wiersze, które głęboko poruszyły moją duszę.
Poruszają one temat przemijania, straty oraz odchodzenia od samego siebie.

Nie mogłam zdecydować się jaki wiersz tu umieścić. Wybrałam "Tempus Fugit".

/Tempus Fugit/

Czas zawczasu
pogrążyć się w sobie

czas
zdążyć na czas

czas mieć czas
zanim
strąci nas w bezczas

bo poniewczasie
będzie za późno na cokolwiek.

"Tempus fugit" to łacińskie wyrażenie, które można przetłumaczyć jako „ czas ucieka, nieodwracalny czas”. Często używa się go, aby przypomnieć ludziom, że czas jest ograniczony i szybko mija.
Wyrażenie to może służyć jako zachęta do docenienia ważnych chwil oraz do unikania odkładania na później realizacji swoich celów.
Można go również używać, aby przypominać ludziom, aby jak najlepiej wykorzystali swój czas, niezależnie od tego, czy spędzają go z bliskimi, czy też realizują swoje cele.

[Kuba ✌ · Rating 4 out of 5]

"przemija życie jak noc: w okamgnieniu,
przemija ziemia w ułamku promieni."

[Ania (double.bookspresso) · Rating 4 out of 5]

tomik krótki, a różnorodny; jest i wiersz biały, i rymy, krótkie i długie, od zachwytu drobiazgami po krytykę pędu współczesności; język prosty, bez ekwilibrystyki, a trafia doskonale do człowieka

[Marcelina Szulc · Rating 3 out of 5]

Nie jest to może ,,moja'' poezja, ale jak na tomik na zagadnienia literatury najnowszej, był przyjemny i naprawdę przystępny. Te wiersze były faktycznie o czymś i miały swoją wartość estetyczną.

[Agnieszka Kalus · Rating 4 out of 5]

Tomik wierszy nagrodzony Nagrodą Nike 2024 okazał się bardzo przyjemny w odbiorze. W wierszach znajdziemy dużo refleksji nad przemijaniem i niezależny od wieku zachwyt nad światem i naturą. Jest tu także zabawa słowem – widać, że poetka ma słabość do słowa „dżdżownica” 😊 Przeczytane z wielką radością.

[Magda Beret · Rating 4 out of 5]

Są tu wiersze przede wszystkim o przemijaniu.
O byciu w trakcie podróży ku własnej śmierci i o tęsknocie za tymi, którzy nas w tej wędrówce wyprzedzili.
O tym, że czasami nie poznajemy siebie w starości i o błędzie wiecznego pośpiechu.
Natura jest promykiem w tej ostatniej chwili.


"Kto przeprowadzi mnie przez lód
i nocą ujmie mnie za rękę
kiedy się własnych snów przelęknę
i kto mi szklankę wody
poda.
(...)"

"Z niczym tu przyszłam
i odejdę z niczym
i wkrótce będzie jakby mnie nie było."

[Flavia]

Bardzo majowa, więc idealnie się złożyło. Ogólne wrażenie, jakie wywarł ten tomik było pozytywne, chociaż o rozmaitym natężeniu. Im krótsze wiersze i im dalej w tomiku, tym mniej mi się podobały (może z wyjątkiem ostatniego wiersza-listu). Te, co były na początku wydały mi się ujmujące i urokliwe. Moimi faworytami są fragmenty TO I OWO, W RYTMIE SŁOŃCA 68 oraz PO STANIE WOJENNYM 1990 (Ale starczy już tych dżdż-ownic!!), chętnie wrócę po więcej tej autorki.

[Piotr · Rating 4 out of 5]

Uderza mnie prostota tych wierszy, totalny brak pretensjonalności, „mówienie jak jest”.

Ale, przerażający jest ten obraz starości, tej na którą nikt nie chce patrzeć; samotna, zagubiona w sobie i w myślach o śmierci, o byciu tu i tam, w obięciach melancholii zamiast kochanka, męża. Skończyłem czytać czytając wielki smutek.

Dziękuję Pani Urszulo za tą szczerość.

[Monika Chrzanowska · Rating 5 out of 5]

Wspaniałe wiersze, klasyczne, nostalgiczne i słodko-gorzkie.

[Mikołaj Stachowiak · Rating 3 out of 5]

smutno się zrobiło.

[wiktoria ☆]

chyba nie umiem oceniać poezji. trochę trafiło do mnie bardziej, trochę mniej. mimo to gdzieś w środku rozumiem te zachwyty

[patrcyaj · Rating 3 out of 5]

„nie śpiesz się maju
trwaj moja miłości
o lata – kiedy się wami nacieszę.”

[Hanna · Rating 3 out of 5]

3,5/5

[Alsom · Rating 5 out of 5]

Ostatni zbiór wierszy Urszuli Kozioł nabyłem już jakiś czas temu i powoli go sobie podczytywałem. Niedawne pojawienie się książki na krótkiej liście nominowanych do nagrody 'Nike' dało mi bodziec do napisania opinii.

Jestem z pokolenia, które nie lubi mówić o roku urodzenia kobiet, ale tutaj to rzecz istotna, zresztą na obwolucie dowiadujemy się, że autorka przyszła na świat w 1931 r., zatem prawdopodobnie ta książeczka jest jej ostatnią. Czytałem już dwa tomiki, w których starzy poeci żegnają się ze światem: Jarosława Iwaszkiewicza 'Mapa pogody' i Tomasza Łubieńskiego 'Ulica Mazowiecka', oba znakomite. Czy książka pani Kozioł jest na tym samym poziomie?

No cóż, mamy tam sporo przejmujących fraz, najlepsze są te, które mówią o odchodzeniu. I tak wiersz 'Bez zasięgu' zaczyna się tak:
„Przestałam podobać się sobie
i słowom
uciekają ode mnie
chciałabym już
nie być”

A w jednym z ostatnich wierszy w tomie pani Kozioł pisze:
„...z niczym tu przyszłam
i odejdę z niczym
i wkrótce będzie jakby mnie nie było.”
(Z niczym tu przyszłam)

Widać już zwyczajne zmęczenie istnieniem na tym padole, krótki wiersz 'Odprowadź mnie' mówi:
„Odprowadź mnie robaczku
mieszkający pod ziemią
tam odprowadź mnie ty
który już mieszkasz we mnie”

Znajdziemy też trochę wspomnień z dobrych czasów, ale te czasy już się skończyły:
„moja płeć umarła
w tym samym momencie
w którym ukochany
na wieki wieków zamknął oczy
dziesiątego maja dwa tysiące dziesiątego roku
nad ranem
od wtedy moje pragnienie pokochania kogoś zamarło”
(Złudzenia optyczne)

Mało w tomie chęci do życia, radości ze świata, no może w wierszu 'Dzień ostatni', który zaczyna się tak:
„Wstał piękny dzień

nie wyjść z domu
takiego dnia
to grzech”

Muszę tu powiedzieć, że obok wierszy znakomitych (mój ulubiony to 'Tempus fugit') znajdziemy też w tomie wiersze słabsze, na przykład 'Na oczach świata' czy 'Piosenka o bezdomnych', często też pani Kozioł jest zbyt dosłowna, wykłada kawę na ławę, akurat to mnie w poezji nie przekonuje. Dlatego, chociaż to tom świetny i przejmujący, oceniam go nieco niżej od wspomnianych na początku zbiorów wierszy Iwaszkiewicza i Łubieńskiego.

[ajsinfajer · Rating 4 out of 5]

Raptularz: brulion do zapisywania rzeczy w biegu, wiadomości, luźnych notatek, drobnostek.

W swoim „Raptularzu” Urszula Kozioł zapisała słowa czułe. Czułe wobec drugiego człowieka: wiersze-listy do wyimaginowanego kochanka, do siebie samej-przemijającej, słowa pełne troski o otaczający nas świat i ludzi wokół, słowa pełne obawy o chwilowość rzeczy kruchych, ulotnych – choćby takie jak przemykające po niebie chmury, zmieniające stale swoje kształty i kolory.

„(…) także i tobie brak cichych stąpań
liliowych obłoków poróżowiałych na brzegach
które właśnie dryfują na zachód
i wciąż dalej na zachód
jak gdyby chciały dogonić słońce
ginące za widnokręgiem (…)”
„Hymn o zmierzchu”

Raptularz Kozioł to tak naprawdę lekcja wrażliwości. Autorka w słowach lekkich i miękko skrojonych skłania do zatrzymania się, do zachwytu nad uginającą się pod kochankami trawą, nad taflą wody odbijającą kształt księżyca, nad bliskością drugiego człowieka. Nie stroni od refleksji trudniejszych i na co dzień romantyzowanych, takich jak wojna czy ludzka obłuda („Piosenka”, „Piosenka o bezdomnych”, genialne i skondensowane „Z kolędą”).

Zachwyciło mnie, jak efektownie autorka żongluje rytmami, dopasowując je wręcz idealnie do obranych tematów („To i owo” czy „Z kolędą” to pod tym względem majstersztyki!). A niekiedy nie boi się ich kompletnie zgubić, by zajść w meandry poezji bardzo nowoczesnej, wręcz internetowej (choć takie kompaktowe, minimalistyczne wiersze podobają mi się w jej wydaniu najmniej. Nie one wyróżniają Kozioł na tle tlumu).

Na koniec zostawiam sobie na zapamiętanie ulubiony wiersz, który kradnę, bo też lubię:

„To lubię”

Lubię z gwinta wypijać ciemność
siarczyste słowa
rzęsiste chmury

ucho –
łowca brzmienia
wsłuchuje się w światło

zachłanne oko
nie może dopatrzeć się
celu
sensu

jedna tęczówka
zatonęła w tęczy
za widnokręgiem

lubię nie wiedzieć wszystkiego
dociekać
snuć
wysnuwać domysły

[Senga krew_w_piach · Rating 4 out of 5]

"Raptularz" mnie oczarował. Są tu wiersze stare i nowe, ale wszystkie pięknie opowiadają o emocjach, życiu i odchodzeniu. Mieszają się nastroje smutne i egzystencjalne, z energią, która towarzyszy osobom, których świat nie przestaje nigdy zadziwiać. Jest żałoba po największej miłości, ale tez już trochę po samej sobie, swoisty testament poetki. Jest powolne żegnanie się ze światem i spostrzeżenie, że codziennie po trochu znikamy, a śmierć jest komplementarnym elementem życia. Dwie rzeczy podobają mi się w tej poezji najbardziej. Pierwsza, to że są to wiersze trochę w starym stylu - trochę tuwimowskie? Ważny jest ich rytm i brzmienie, są idealne do czytania na głos. Druga, to ich dostępność. Może je przeczytać każdy, bez uprzedniego przygotowania teoretycznego w zakresie analizy poetyckiej, czerpać z tego przyjemność i wyciągać coś dla siebie. Taka poezja u podstaw, dostarczająca wzruszeń i przypominająca czemu zanim zaczęły powstawać powieści, artyści mówili do nas wierszem.

[Hansu · Rating 4 out of 5]

Kolejny tomik Urszuli Kozioł i kolejny zachwyt nad jej poezją: nad rytmem jej wierszy, słowami, porównaniami, jej zdolnością do uchwycenia całego bogactwa uczuć w sobie właściwy oszczędny sposób. Lubię wracać do poszczególnych fraz, słów, linijek i powoli smakując rozpuszczać je w sobie.


"(...)
czemu golutka jak jelitko
szlajasz się nocą
po ulicach
niby jakaś ulicznica
i się nie wstydzisz
że tyle ludzi Cię widzi
(...)"
~ "Dźdź"

"posuń się zrób
miejsce nocnym ptakom
ustąp miejsca włochatym
pyszczkom zmierzchu

zrób miejsce gackom
lelkom wielkouchym
ich bezszelestny lot
jest jak puchowy sen
pod głowę

niebu już pilno wykrzesać
o kamień górskiego szczytu
gwiazdozbiory
i pilno mu przywrzeć
do ziemi
pilno
zadzierzgnąć więzy księżyca
z białymi czułkami fal
na tafli wód (...)"

(...)"
~ "Hymn o zmierzchu"

[Paula · Rating 4 out of 5]

moje pierwsze spotkanie z tą poetką, trudno mi więc wydać jakikolwiek rozbudowany werdykt na temat jej twórczości. nie spodziewałam się niczego, nie starałam się znaleźć żadnych informacji o tym, jakiego rodzaju poezję pisze. to, co przeczytałam w 'Raptularzu', przypomina mi trochę Szymborską - czuć tu autentyczność, zdystansowanie i dojrzałość w pisaniu o swoich przeżyciach. to dosyć nierówny zbiór, przez część wierszy przepłynęłam i nie wzbudziły we mnie żadnych odczuć, ale na pewno sięgnę po inne zbiory tej autorki.