In de ogen van Medusa. Filosofie en de duistere spiegel van horror

by Dimitri Goossens

De horrorprofessor over de grens van het gruwelijke
Van Dr. Frankenstein en Dracula tot The Walking Dead en The Last of Us – vanaf zijn ontstaan in de romantiek tot op de dag van vandaag is horror mateloos populair. Angstaanjagende monsters en choquerende beelden blijven generaties kijkers boeien. Maar wat is er zo intrigerend aan deze ogenschijnlijk platte vorm van vermaak? Is er een diepere betekenis te ontwaren in de bloederige wereld van slashers, shock en gore?

Duistere spiegel
Volgens filosoof Dimitri Goossens valt in horror de hartslag van de menselijke conditie te beluisteren. Hij beschrijft waar het genre vandaan komt en legt uit waarom het ons blijft achtervolgen en fascineren. Aan de hand van filosofen als Bataille, Nietzsche, Kristeva en Foucault verkent Goossens de horror onder het bed van onze westerse cultuur. Daar opent zich een afgrond waarin de dood, monsters, het abjecte en de walging zich ongemakkelijk aan ons opdringen. Zo houdt horror ons een duistere spiegel voor, waarin beelden van het onmenselijke ons nieuwe en verhelderende inzichten bieden in ons mens-zijn en onze sterfelijkheid.

Genres: Philosophy

288 pages, Paperback

First published October 9, 2023

About the author

Dimitri Goossens is filosoof en historicus. Hij is als docent verbonden aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen. Zijn onderzoek richt zich op de relatie tussen doodsbesef, kunst en cultuur, en religie. Hij verkent daarbij noties als transgressie, het sublieme en het abjecte. Als de ‘horrorprofessor’ is hij een veelgevraagde gast in de media.

Reviews

[Kas Molenaar · Rating 4 out of 5]

Goossens' boek is onmiskenbaar een enorme prestatie, rijk aan denkers, voorbeelden, inzichten en wegwijzers tot verder denken. Voor iemand geïnteresseerd in horror en enigszins vaardig in filosofiejargon - of bereid dat te leren, Goossens geeft alle benodigde definities - is dit boek een aanrader.

Enerzijds is het jammer dat ik al vroeg in het boek van mening verschilde met Goossens over iets dat fundamenteel bleek te zijn voor de rest van de tekst. Veel mooie en sterke passages werkten toe naar een conclusie die rust op dat fundament, en het lukte niet om ervan overtuigd te raken. Anderzijds biedt dat de gelegenheid om zelf verder te denken en te zoeken naar een ander fundament. Goossens gestage opbouw en uitwerking maakt dat goed mogelijk. Dat mag zeker gelden als een compliment.

[Anne · Rating 4 out of 5]

*3,5
Mooi geschreven, en het is duidelijk dat de schrijver veel tijd en aandacht aan dit boek geschonken heeft. Deze manier van het horror genre belichten was voor mij ook nieuw, en ik kan het wel waarderen. Een minder punt is dat de schrijver nogal eens de focus lijkt te verliezen, en het soms voelt alsof hij meer bezig is met dure termen gooien dan een helder onderbouwd argument. Dit boek heeft een zeer specifieke doelgroep en ik had meer dan eens het gevoel niet geleerd genoeg te zijn voor sommige onderdelen. Desalniettemin; uitstekend mee vermaakt.

[Karel-Willem Delrue · Rating 4 out of 5]

In de afgrond staren

De Dood verdiept het leven
Gelijk de droom de dag verdiept - Achilles Mussche



Ik bevind me in een 17e-eeuws auditorium. De donkere houten banken ruiken naar boenwas en hun geur vermengt zich met de bezieling en gretigheid die in lucht hangen. Daar in de diepte is het niet Nicolaes Tulp die het woord neemt. Het is Dimitri Goossens die snijdt, blootlegt, onthult, angst aanjaagt en fascineert. Op de tafel ligt geen menselijk kadaver maar wel ons wezen zelf.

Dit boek is de neerslag van wat voor mij het perfecte keuzevak zou zijn geweest. Goossens haalt horror uit de marge en voorziet het genre van de aandacht en de academische toewijding die het verdient. Met zorg en diepgang neemt hij ons mee op een filosofische reis. Een nachtelijke wandeling langs de krochten van de kunstgeschiedenis en de scheuren in ons zijn en denken.

Al in zijn inleiding benoemt hij horror als lastpost, als middel om de wereld zoals wij die (willen) zien omver te werpen en onderuit te halen. Horror is daardoor nauw verwant met de pure carnavaleske traditie van Bachtin. Dit boek had ik als jonge twintiger moeten lezen omdat het precies verwoordt wat ik toen bij horror voelde zonder dat ik over de woordenschat beschikte om het te uiten.

Er zijn weinig films die meer indruk op mij gemaakt hebben dan de ...of the Dead-reeks van Romero. Goossens spendeert er ruimschoots aandacht aan. Haarfijn analyseert hij de impliciete en expliciete maatschappijkritiek van de films en hij linkt de inhouden gevat aan de denkbeelden van verschillende filosofen. In mijn studentenjaren keek ik met grote ogen naar Romero's strompelende zombies. Ik zag Night, Dawn en Day, maar ook Land, Diary en Survival op een klein toestel met ingebouwd dvd-spelertje. Heerlijke nachten! Overdag had ik waarschijnlijk een hoorcollege gehad over Lacan of over Kristeva. Merkwaardig en fascinerend hoe Goossens die twee werelden nu samenbrengt in dit boek. Een umheimliche thuiskomst...

Maar laat nu net dat zombiehoofdstuk het deel van het boek zijn waardoor ik het minst getroffen werd. De academicus en de liefhebber kibbelen in dit hoofdstuk om de bovenhand en dat resulteert in een aantal onsamenhangende alinea's met een schipperende toon. Had Goossens zijn pen meer moeten aansturen met zijn hart en zijn gevoel dan met zijn academische ratio?

Wat er ook van zij, als een rasverteller loodst hij ons door de pagina's. Hij hanteert hiervoor een beeldrijke taal die prima aansluit bij de podcastvriendelijke popularisering van academische kennis. 'Om licht te werpen op deze hoek van het duistere hol van het monster...' Goossens weet hoe hij een verhaal moet vertellen. Maar ik lees tussen de regels door toch enig getouwtrek tussen de professor, de horrorfan en de schrijver. En ook de uitgever -die hem maar al te graag met het epitheton 'horrorprofessor' profileert- zal zijn aandeel gehad hebben.

Na het lezen van dit werk plant ik twee pinnen in mijn argusogen. De horrorprofessor vertelt een erudiet (profondo voor de insiders) verhaal dat slaat en zalft, verklaart en uitdaagt en mijn liefde voor horror aanwakkerde. En dankzij de vele verwijzingen naar films, boeken, strips, kunstwerken, games heb ik meteen nieuw voer voor mijn horrorhonger.

[Judith · Rating 1 out of 5]

Ik heb nog nooit zo'n totaal onleesbaar boek gelezen als deze. Het feit dat er moeilijke filosofische onderwerpen worden besproken is geen excuus om een totaal onleesbaar verhaal te schrijven. De bizar lange en gecompliceerde zinnen maken het een ware strijd om door de tekst te komen, en laat men vaak twijfelend aan hun intelligentie achter.
De meeste concepten waar een hoofdstuk van 20 pagina's aan gewijd is, hadden ook in een korte essay van 3 pagina's besproken kunnen worden, dan was er misschien nog een kans dat iemand zonder master van de universiteit in filosofie het ook zou kunnen volgen.

[Vanessa · Rating 3 out of 5]

Heel interessant boek dat vele lagen blootlegt mbt horror waar je niet direct bij stilstaat.
Maar voor sommige stukken was ik net niet genoeg ingewijd in de filosofie, waardoor die dan ook minder mijn aandacht konden vasthouden.

[Lisa · Rating 2 out of 5]

2.5 ster

De eerste paar hoofdstukken en het hoofdstuk over (het ontstaan van) de zombie, waren interessant. Daarna verloor de schrijver me ergens tussen de ellenlange bespiegelingen.