Golpitha

by Unknown Author

Paperback

About the author

Books with known authors are imported from Amazon to this profile. Please do not merge this profile into Unknown.

Reviews

[Kishor · Rating 5 out of 5]

‘गोलपीठा’ – अस्वस्थ करणारा, अहंकाराला धक्का देणारा आणि डोळे उघडणारा काव्यसंग्रह

नामदेव ढसाळ यांचा ‘गोलपीठा’ हा केवळ कवितांचा संग्रह नाही; तो समाजाच्या एका अशा वास्तवाचा दस्तऐवज आहे, ज्याकडे आपण अनेकदा जाणीवपूर्वक किंवा अजाणतेपणी दुर्लक्ष केले आहे.

मी स्वतःला मराठी साहित्याचा चांगला वाचक समजत होतो. पण गोलपीठा वाचताना माझ्या त्या समजुतीला मोठा धक्का बसला. अनेक कविता तीन-चार वेळा वाचल्या. काहींचा अर्थ थोडाफार उमगला, काही अजूनही पूर्णपणे समजल्याचा दावा मी करू शकत नाही. हीच कदाचित या काव्यसंग्रहाची ताकद आहे—तो वाचकाला सहज समजून घेण्याचे समाधान देत नाही; उलट विचार करायला, अस्वस्थ व्हायला आणि पुन्हा पुन्हा वाचायला भाग पाडतो.

ढसाळ यांच्या कवितांमधील प्रतिमा, भाषा आणि प्रतीकं अत्यंत खोल आहेत. त्या केवळ शब्द नाहीत; त्या वेदना आहेत, संताप आहे, अपमानाचा इतिहास आहे आणि माणूस म्हणून जगण्यासाठीचा आक्रोश आहे.

समाजातील तथाकथित उच्चवर्णीय पार्श्वभूमीत वाढलेल्या व्यक्तीसाठी या कवितांमधील अनुभव पूर्णपणे समजून घेणे सोपे नाही. कारण ही केवळ कल्पना नाही; हे एका समाजघटकाने पिढ्यानपिढ्या भोगलेल्या वास्तवाचे शब्दरूप आहे. त्या वेदनेची खोली आपण समजून घेण्याचा प्रयत्न करू शकतो, पण ती पूर्णपणे अनुभवू शकत नाही, याची नम्र जाणीव गोलपीठा करून देतो.

हा काव्यसंग्रह आवडेलच असे नाही. तो मनोरंजन करत नाही, उलट अस्वस्थ करतो. पण नेमकं तेच त्याचं यश आहे. साहित्याने जर आपल्या विचारविश्वाला आव्हान दिलं नाही, तर त्याचं प्रयोजन काय?

मराठी साहित्याची आवड असलेल्या प्रत्येकाने गोलपीठा आयुष्यात किमान एकदा तरी वाचावा. कदाचित पहिल्यांदा सर्व काही समजणार नाही. पण प्रत्येक पुनर्वाचनात नवे अर्थ सापडतील, आणि समाजाकडे पाहण्याची आपली दृष्टी निश्चितच अधिक संवेदनशील आणि व्यापक होईल.