Je moet het wel zelf voelen: Opkomst en ondergang van fotograaf Paul Blanca

by Erik Dijkstra

Paul Blanca maakt in de jaren tachtig furore met rauwe, gestileerde zelfportretten. Uit de beelden spreekt angst, agressie en pijn, maar ook tederheid en verdriet. Foto’s waarop hij een spijker door zijn hand heeft geslagen, een pijl door zijn wang gestoken of een levende rat in zijn mond neemt. Maar ook een beeld waarop een naakte Blanca zijn eveneens naakte moeder in zijn armen houdt, kort voor haar dood. Zijn werk wordt aangekocht door internationale musea en in New York volgen solotentoonstellingen. Ondanks de roem en het succes blijft de zelfkant trekken. Drugs, drank en soms te veel daarvan. Het weerhoudt hem er niet van een indrukwekkend oeuvre op te bouwen.

De balans raakt zoek als collega-kunstenaar Rob Scholte hem in 1994 beschuldigt van de bomaanslag op zijn auto. Scholte verliest zijn benen, zijn vrouw, Micky Hoogendijk, verliest haar ongeboren kind. Blanca verliest zijn carrière. Later blijkt hij onschuldig te zijn, maar vanaf dat moment wil niemand nog iets met Paul Blanca te maken hebben. Hij verliest zich in een diepe heroïneverslaving en leeft lange tijd een marginaal bestaan. Langzaam, met veel vallen en soms een beetje opstaan, lukt het hem om uit het dal te klimmen. Ondertussen blijft hij altijd fotograferen. Ook als er niemand meer kijkt.

Erik Dijkstra werkt samen met hem aan een boek over zijn werk en leven tot Paul Blanca op 14 oktober 2021 overlijdt. Met een omweg via Blanca’s vrienden, vijanden, familie en geliefden is dit boek nu alsnog voltooid. Door medewerking van onder anderen Hans van Manen, Koos Breukel, Tommy Wieringa en vele anderen is het een rijkelijk geïllustreerd eerbetoon geworden aan het enfant terrible van de Nederlandse fotografie.

In de pers

‘Waarschijnlijk de allerbeste fotograaf van zijn generatie.’ Het Parool

‘Paul Blanca is mijn enige concurrent.’ Robert Mapplethorpe

‘Een wandelende atoombom met 1000 procent talent.’ Erwin Olaf ( Paul Blanca. Deze Film Redt Je Leven, Ramón Gieling, 2023)

‘Wie Blanca in Amsterdam tegenkwam, wist wat de openingsvraag zou “Heb je een tientje voor me?” Tel daar gerommel met oplagen, formaten en edities bij op, en de context van een weinig gereguleerd kunstleven, en de resultante is een schitterend maar – helaas – ook deels besmet oeuvre.’ NRC, 17 oktober 2021

311 pages, Kindle Edition

Published May 21, 2024

Reviews

[Bram · Rating 3 out of 5]

Aardig journalistiek werkstuk over de zelfdestructieve fotograaf Paul Blanca (1958-2021). Dijkstra en Blanca zouden samen een boek maken, maar toen overleed Blanca aan zijn junkenbestaan. Nu is er toch dit rijk geïllustreerde boek.
Dat junkenbestaan wordt door verschillende geïnterviewden overigens klassiek geïnterpreteerd. Een voorbeeld: ‘Hij was eigenlijk heel zachtaardig. […] Extreem gevoelig. Heel erg ontroerd door dingen. […] Ik denk dat hij, om daarmee om te kunnen gaan, aan de drugs is gegaan. Want hij was té gevoelig. Hij zocht alle uitersten op ter compensatie van die gevoelige kant.’ (p. 161) Volgens mij was Blanca gewoon een man met een bingokaart vol psychische stoornissen. Een klassieke verslaafde, maar wel eentje met een uitzonderlijk talent voor fotografie.
Het boek zelf zit tegen prima aan, maar het afgebeelde fotografische werk van Blanca is geweldig. De extreme zelfportretten, waarvoor hij vaak naakt poseerde, de beeltenis van Micky Mouse in zijn rug kerfde en een levende rat in zijn mond stak, bezitten een bijzondere aantrekkingskracht. Het zijn sterke, fascinerende, beelden van iemand die pijn en echte emoties wil laten zien. Volgens kunstenaar en generatiegenoot Peter Klashorst (1957-2024) bedreef Blanca een mengvorm van fotografie en performancekunst (zie p. 91) – en daar ben ik het wel mee eens. En wat zijn die zelfportretten met zijn moeder ook waanzinnig goed.
Na het zien van de documentaire van Ramón Gieling over Blanca (Deze film redt je leven, 2023), voegde dit boek voor mij weinig toe. Dijkstra, die tijdens zijn samenwerking met Blanca duidelijk nog niet genoeg materiaal had verzameld, citeert ook ruim uit die documentaire. Mijn tip: kijk gewoon die film en hoop, zoals ik, dat er ooit nog een echt overzichtswerk verschijnt met al die foto’s lekker groot en op beter papier. Het werk verdient dat.

[Tima · Rating 5 out of 5]

Best art book i have ever read in my life

[Roger B7 · Rating 3 out of 5]

Aardige biografie van een getormenteerde fotograaf en zijn tragische neergang.

[Rostik · Rating 4 out of 5]

Ontzettend interessant om te lezen, echt een prachtige paperback van Meulenhoff, maar het verhaal zelf voelt soms te abrupt aan.