Stormruiters

by Peter Hoppenbrouwers

De namen Atilla de Hun en Dzjenghis khan roepen bij velen het schrikbeeld op van woeste barbaren te paard die zich met tomeloos geweld op hoogontwikkelde culturen stortten. Het ware verhaal van de Euraziatische stepperijken is complexer maar ook indrukwekkender dan onze verbeelding.


In Stormruiters betreedt Peter Hoppenbrouwers de wereld van de Euraziatische steppen, een gebied dat zich over 9000 kilometer uitstrekt van de Donaudelta tot aan de Da Hingganbergketen; de wereld die sedert ongeveer 4000 voor Christus tot het begin van de twintigste eeuw werd gedomineerd door nomaden.


In dit groots opgezette werk stelt Hoppenbrouwers zich de vraag hoe deze steppenomaden er tussen het eerste millennium voor Christus en de achttiende eeuw na Christus telkens in slaagden om grote rijken te vestigen, op de steppen maar ook daarbuiten. Daardoor gingen ze het lot van grote sedentaire beschavingen in onder andere China, Perzië, India, Mesopotamië, Klein-Azië en Midden- en Zuidoost-Europa medebepalen.


Stormruiters is een fascinerend geschiedenisboek waarin Europa eens niet centraal staat, maar slechts een uithoek is van de wereld die wordt beschreven.


Peter Hoppenbrouwers (1954-2023) was historicus en hoogleraar middeleeuwse geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Eerder schreef hij samen met Wim Blockmans het zeer succesvolle Eeuwen des onderscheids, dat in verschillende talen is vertaald. Hij overleed toen Stormruiters ter perse ging.


Over Eeuwen des


'Als het gaat om politiek, economie en maatschappij zijn Blockmans en Hoppenbrouwers er op meeslepende wijze in geslaagd om bij de lezer herkenning op te dit zijn onze voorouders, dit zijn de reuzen op wier schouders wij staan.'
nrc


'De schrijvers proberen alle aspecten van het middeleeuwse leven te laten zien. Die breedheid is een van de grote verdiensten van dit werk.'
de volkskrant

Genres: History

799 pages, Kindle Edition

Published November 24, 2023

Reviews

[Tim · Rating 3 out of 5]

De geschiedenis van de steppenomaden heeft in elk geval bij mij legendarische proporties aangenomen, en ik vermoed dat ik niet de enige ben. Met name over de Mongolen doen natuurlijk de wildste verhalen de ronde, maar het was mij tot nu toe altijd onduidelijk wat daar nu van aan was - wat ik daarvan moest maken. Stormruiters kwam dus op een goed moment. Al heb ik er wel wat opmerkingen bij.

Als eerste moet ik je verwittigen: zelf heb ik dit boek in twee dagen uitgelezen, waarvan de laatste 400 in één dag. En ik kan het niet aanbevelen, maar ik had geen keus, 'k zat nu eenmaal met een deadline. Als je dit werk oppakt, probeer het dan wat meer te spreiden. Bij mij was het één lange sprint naar de meet.

Peter Hoppenbrouwers gaat op basis van de locatie en de chronologie vrijwel alle nomadenvolkeren van de Euraziatische steppe af, van lang voor onze jaartelling tot uiteindelijk nog niet zo heel lang geleden. Voor het grootste deel word je met allerhande onbekende namen langs je oren geslingerd, al komt het hier en daar wel zo eens bekend voor. Maar vooral de oudere nomadenvolkeren, -stammen of hoe je ze ook wilt noemen, waren ook voor mij compleet nieuw.
In verhouding het gros van het boek gaat wel degelijk over de Mongolen - daar worden drie volledige hoofdstukken aan gewijd, plus nog eens twee over hun nazaten - maar voor we zover zijn, komen er nog bijna 300 bladzijdes aan andere volkeren. Al bij al is het allemaal erg boeiend.

Maar er is een probleem: er is gewoon te veel informatie. En dan bedoel ik ook echt te veel. Er worden zo ontzettend veel namen genoemd, van personen, plaatsen, volkeren, noem maar op, dat het tamelijk vaak een hele kluwen wordt en soms echt onoverzichtelijk. Daar kan de auteur natuurlijk niet echt aan doen - wat gebeurd is, is gebeurd - maar misschien had hij kunnen proberen om het iets te vereenvoudigen en minder in detail te treden. Bovendien lijken veel namen dan nog veel op elkaar ook, natuurlijk, zoals dat in al die dynastieën is, of het nu koningen of keizers of beys of khans of sjahs of nog iets anders zijn. En dan al die verwantschappen, die maken het ook niet gemakkelijk - te meer daar veel van deze volkeren de gewoonte hadden om met (naaste) (aangetrouwde) verwanten te trouwen. Je moet hier écht je gedachten bij houden en het tot je later doordringen. En misschien lukt het dan. Enfin. De grote lijnen heb ik gelukkig wel meegekregen.

Het meeste gaat echt over de geschiedenis van de volkeren, hoe ze zich ontwikkelden, hoe en tot waar ze hun rijken uitbreidden, en hoe ze uiteindelijk - zoals steeds - overwonnen worden door een ander rijk. Stormruiters is dus vooral een chronologisch overzicht van de gebeurtenissen die tot de opkomst en ondergang van achtereenvolgende (deels) nomadische dynastieën hebben geleid.
Daarnaast is er bij elk rijk ook aandacht over de interne structuur en het leven, dus de opbouw van het leger, hun culturele gewoontes zoals omgang met de dood, religie en meer van dat soort zaken. Allemaal ook heel interessant, al had ik soms het idee dat er iets ontbrak. Om maar een voorbeeld te geven: helemaal op het einde wordt er ineens een Mongoolse oorlogsgod vermeld, maar daar was tot dan toe geen sprake van, het leek eerder alsof de religieuze insteek daar anders was. Dus die elementen hadden nog iets meer aan bod mogen komen - in plaats van een aantal van die gedetailleerde gebeurtenissen, dus.
Hoe dan ook zal je wel versteld staan van een aantal zaken, natuurlijk. Dat de Mongolen mogelijk op het punt hebben gestaan om Centraal-Europa binnen te vallen, is algemeen geweten, vermoed ik, maar wie wist al van het verband dat enkele van hun nazaten hadden met de dalai lama? Of wat het verband tussen de Hunnen en de Hongaren is? En natuurlijk komt Hitler ook aan bod, net als Marco Polo en een aantal vooraanstaande Arabische wetenschappers en diplomaten, die allemaal met de nomaden te maken hebben gekregen - of gewoon door hen onder de voet werden gelopen.

Alleen: naast dat het inhoudelijk over het algemeen wel goed was, al kon het nog beter, ben ik niet onder de indruk van Hoppenbrouwers' schrijfstijl en de redactie. Daar heb ik meerdere redenen voor.
Allereerst stonden er danig wat gemiste redactiefouten in, zoals typfouten: letters die er te veel of te weinig stonden, of hele woorden die ontbraken, of leestekens. En dat waren er toch wel iets meer dan ik liefst zou willen. Het stoorde me wel een beetje.
Erger is dat de auteur een wel heel vreemde manier heeft om zijn zinnen op te splitsen. De komma's stonden echt op de vreemdste en foutste plaatsen en dat was stomvervelend, want ik moest zinnen soms gewoon twee of drie keer lezen voor ik begreep hoe ze in elkaar staken, gewoon omdat die komma's dan in de weg stonden of net in geen velden of wegen te bespeuren waren.
Dat wordt verergerd doordat de schrijver ook de neiging heeft om bijzonder uitgerekte zinnen te formuleren, die over verschillende regels uitgesmeerd worden en allerhande bijzinnen en bijstellingen en god mag weten wat nog meer bevatten. En dat dus met al die komma's er nog bij. Het maakt het niet eenvoudig.
In het algemeen had ik de indruk dat Hoppenbrouwers te Engels schrijft. Daar komen volgens mij die lange, complex gestructureerde zinnen vandaan. In het Engels kan dat, in het Nederlands moet je dan de structuur radicaal gaan omgooien of gaan opsplitsen. Volgens mij is hij te veel door de wetenschappelijke (Engelstalige) literatuur beïnvloed geweest.
Over Engels gesproken: dat zat er ook te veel in. Er is echt geen enkele geldige reden waarom je iets als 'second in command' moet schrijven, 'tweede in rang' is ook gewoon Nederlands. Het is anders met heel specifieke wetenschappelijke termen, maar die komen maar zelden voor. Het meeste Engels had er gewoon uit kunnen gehaald worden.
En dan zijn we er nog niet, want er zat ook te veel van dat idiote Latijn in. Zonder dat dat enig nut had. Je bent slim, bedankt, we weten het zo ook wel, daarom schrijf je een boek als dit, je hoeft niet allerlei vage, Latijnse termen te gaan begrijpen. 'Circa' begrijp ik nog wel, maar al die oude, juridische uitdrukkingen en zo? Komaan zeg. Of 'de Balticum' - de Baltische gebieden dus, bedoel je. Bovendien komen er dan ook nog allerlei afkortingen bij - meestal ook nog in het Latijn! Zoals 'c.q.', bedoel ik, maar er stond ook een paar keer iets als 'xxx a/d xxx', wat dan '[stad] aan de [rivier]' was. Waarom? Serieus, waaaarom?
Bovendien had er iets minder couleur locale in mogen zitten ook. Ik begrijp dat je een beeld wil geven van de talen en de termen die de steppevolkeren spraken, en zeker als een bepaald woord regelmatig terugkeert, bijvoorbeeld een woord dat een bepaalde rang uitdrukt, is het nuttig om dat te herhalen. Maar soms komt er dan één keer een woord voorbij dat daarna een uitleg van een halve of hele zin vergt, zonder dat het daarna nog terugkomt of eigenlijk nodig is.

Met andere woorden: inhoudelijk zit het nog wel tamelijk goed, al had het wat vereenvoudigd kunnen zijn. Maar taalkundig had het echt veel beter gekund. Als je dit boek wil gaan lezen, hoop ik dat je lezen een beetje gewend bent. Normaal ben ik bij mijn scores hier op Goodreads tamelijk mild als ik dat soort zaken in beschouwing neem - ik ga daar echt geen drie punten voor aftrekken - maar hier wil ik het toch wel echt een verschil laten maken. Eigenlijk had er op Stormruiters een zeer kritische, verregaande en ingrijpende redactie moeten uitgevoerd worden. Een zéér kritische, verregaande en ingrijpende. Maar dat is niet gebeurd, en dat is bijzonder jammer.

6,3/10

[Rolf W. · Rating 4 out of 5]

Dit is echt een heel goed geschiedenisboek. Geschreven met overzicht, met veel detail maar ook met abstractie. De meeste namen van steppevolkeren, hun rijken en hun leiders zal ik snel weer zijn vergeten maar een zeker inzicht ontwikkelt zich bij het lezen, die mooi aansluit bij en veel toevoegt aan wat ik al wist van de Europese en Chinese geschiedenis. Dit boek had wel beter kaartwerk verdiend. Dat hier vooral wat amper leesbare kaartjes van wikimedia voor zijn gebruikt is jammer. Wellicht ook een gevolg van de helaas nogal letterlijke deadline van de auteur, die zelf het verschijnen niet meer heeft mogen meemaken.

[Redmar Huisman · Rating 4 out of 5]

Een goed boek dat duidelijk inzicht geeft in de rijken van de steppenomaden, maar de auteur gaat soms wat te diep in op details over de inrichting van steden of het bestuur van die rijken.

[Corno De · Rating 4 out of 5]

Als voorbereiding op mijn reis naar Oezbekistan las ik dit boek. Een geweldige ervaring om dan later bij het schitterende graf van Timoer Lenk in Samarkand te staan. Aan de ene kant prachtig maar ook met de wetenschap hoeveel bloedvergieten ertoe leidde dat hij zo'n enorm rijk bij elkaar kon veroveren.

Het boek van Peter Hoppenbrouwers begint met een duidelijke afbakening van wat hij onder steppenrijken verstaat en behandeld ze vervolgens één voor één. De verschillende namen van gebieden ,vorsten en dynastieën waren niet gemakkelijk uit elkaar te houden. Daar was geconcentreerd lezen voor nodig. Maar als introductie en overzicht van deze fascinerende geschiedenis is 'Stormruiters' meer dan geslaagd. Meteen een exemplaar voor de schoolbibliotheek aangeschaft voor leerlingen die onderzoek willen doen naar één van deze rijken.

[Ruben Fuchs · Rating 4 out of 5]

An enormous world opens up when reading this history. Hoppenbrouwers has taken on a massive task, with good result. Unfortunately, the work spans such a vast period and diversity of peoples, tribes, and leaders (often with complex names) that the reader can easily get lost in it. That said, the core is an interesting and well-paced narrative. It’s a shame that, for the publication of such an extensive and in-depth book, no effort was made to develop original maps. Instead, a mishmash of various maps is used, often in different languages and even with inconsistenties! This book deserves better. RF