"Bu Soyadı Alınmamış İse..."; Ulus İnşası Ve Soyadları

by Meltem Türköz

“Toplumsal ve kişisel kimlik göstergeleri olan isimler imparatorlukların ve ulus-devletlerin –şekil ve dillerini kontrol ederek– kanunlarla müdahale ettikleri unsurlar olmuşlardır. (…)

Ulus-devletler, ideolojik değişimlere bağlı olarak soyadlarının dilini çeşitli şekillerde kontrol etmişlerdir. Teresa Scassa, devletlerin isimleri kontrol ettiği üç yol olarak ‘ayrıştırma, asimilasyon ve ulus inşasına’ işaret etmektedir.” Soyadı “siyaseti”, milli kimlik inşasının bir aracı. Meltem Türköz, kitabında öncelikle “soyadlandırmanın” bu yönüne odaklanıyor.

Türk kimliğinin inşasında ve asimilasyon stratejilerinde Soyadı Kanunu’nun işlevini inceliyor. Gayrimüslim ve “yabancı” sayılan isim-soyadların durumuna ve Kürtçe isim meselesine değiniyor. Soyadı anlatıları ve tartışmaları üzerinden inceleme derinleşiyor.

Nüfus memurlarının etkisine; sülale bağlarını, lakapları, etnik ve dinî kimlikleri sürdürme -veya gizleme- gayretlerini; “herkesin fantezisine göre bir isim uydurduğu” şikâyetlerini; soyadlarının muhakkak “-oğlu” ekiyle oluşturulmasını savunan muhafazakâr itirazları; soyadı değiştirme girişimlerini öğreniyoruz.

Dil Devrimi’nden sonra unutulan bazı sözcüklerin ve öneklerin, soneklerin soyadlarında yaşamaya devam etmesi de, soyadı “folklorunun” ilginç bir ayrıntısıdır. “Bu soyadı alınmamış ise...”, Türkiye’nin milli kimlik inşası ve modernleşme tarihinin ilginç bir faslına ışık tutuyor.

224 pages, Paperback

Published November 30, 2023

Reviews

[Korcan Derinsu · Rating 4 out of 5]

Hayatımızda olan ama önünü ardını hiç düşünmediğimiz şeylerin tarihini okumayı çok seviyorum. Soyadı meselesi de bunlardan birisi. Daha önce Emine Gürsoy Naskali’nin konuyla ilgili kitabını -özellikle eğlenceli hikayeler barındırması açısından- zevkle okumuştum. Bu kitap da aynı şekilde 1934 tarihli soyadı kanunun izini süren, soyadı seçimlerinde kendini gösteren ideolojik farklılıkları mercek altına alan güzel bir çalışma. Devletin hayatın/bireyin her alanına nasıl etki ettiğini, siyasetin her meseleyi nasıl hızla çirkinleştirebildiğinin farklı örneklerini görme adına da gayet başarılıydı.

[Berkeren Büyükeren · Rating 4 out of 5]

Good book to get introduced to the Surname Law in the Republic of Turkey in 1934. In retrospect, it was always insane that we never had proper surnames until then.

I read it for my aspiring research on nation building in modern Turkey, it was a good intro. A bit disappointed that there was no reference to an archive of surnames etc, which I was mainly interested in (your average applied microeconomist)

[Dilara Inam · Rating 5 out of 5]

Derinlemesine bir araştırma. Yazar birçok farklı yönden konuya açıklık getiriyor. Bunu yaparken hem arşivden hem sözlü tarihten yararlanıyor. Okurken tahmin etmediğiniz -soyadı satanlar- bilgilerle karşılaşıyorsunuz. Okuyunuz

[Zeynep · Rating 5 out of 5]

Yıla harika bir çalışma ile giriş yapmış oldum. Meltem Türköz doktora tezini genişletip güncel olaylara da yer vererek güzel bir eser bırakmış. Özellikle daha önce okumuş olduğum yine İletişim'den çıkma birçok çalışmaya atıf vererek tarihsel arkaplanı vermesi, erken cumhuriyet dönemine yabancı olanlar için bir kaynakça işlevi görebilir. Keşke daha uzun olsaydı, keşke farklı bölgelerden, farklı nesillerden kişilerle de mülakat yapıp buna yer verseydi dedim. Daha detaylı bir çalışma yaparsa kesinlikle okuyacağım. Kaynakça kısmından da yararlanarak kendim de bir araştırma yapmak istiyorum. Kısacası başlangıç olarak oldukça doyurucu, su gibi akıp giden bir akademik çalışma. Ellerine sağlık :)

[Bella98 · Rating 5 out of 5]

This book is really informative and you can tell that the author, Meltem Turkoz, put a lot of effort and research into this book. I learned so much from this book and it’s so valuable if you want to know more about Turkish history and the Turkish 1934 Surname Law, which meant that everyone had to adopt a Turkish surname, even if they were from another origin.