Digitale detox: Een filosofische zoektocht voor iedereen met een smartphone

by Hans Schnitzler

‘Een even sterk als verontrustend essay over de invloed van de smartphone op het wezen van de mens.’
**** de Volkskrant

‘Ik besef nu pas hoe verdoofd ik altijd ben,’ verklaarde een van de deelnemers aan een experiment dat filosoof Hans Schnitzler sinds 2016 met zijn studenten doet: een digitale detox van een week. Inmiddels is de gemiddelde schermtijd, mede onder invloed van de coronacrisis, steeds verder gestegen, nemen de zorgen over de verslavende werking van een app als TikTok toe en woedt er een discussie over een landelijk smartphoneverbod op scholen.
Zijn we inderdaad allemaal in smartphonezombies aan het veranderen? En als dat zo is, wat betekent dat dan precies? Worden we ongevoeliger, zijn we verslaafd, hebben we minder aandacht voor elkaar? Staat de smartphone eigenlijk nog wel ten dienste van ons, of staan wij ten dienste van de smartphone?
Voor Digitale detox , een herziene uitgave van Kleine filosofie van de digitale onthouding , sprak Schnitzler met twintigers over hun detoxervaring. Hun getuigenissen roepen fundamentele en ongemakkelijke vragen op over onze verhouding tot de schermwereld. Schnitzler neemt deze verhouding op filosofische wijze kritisch onder de loep.

144 pages, ebook

First published October 27, 2023

About the author

Hans C. Schnitzler is een Nederlandse filosoof, schrijver en columnist. In zijn werk staat de invloed van de digitalisering op de alledaagse leefwereld centraal. Andere thema’s waarmee hij zich bezighoudt zijn ethiek, onderwijs en burgerschap. Schnitzler studeerde filosofie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.
Zijn essays en columns verschenen onder meer in de Volkskrant, NRC, De Standaard, De Groene Amsterdammer en bij Follow the Money. In 2021 stond hij met Wij nihilisten op de shortlist voor de Socratesbeker.

Reviews

[Froukje Veenstra · Rating 3 out of 5]

En tóch zit ik weer op mijn iPhone m’n Goodreads te updaten

[Britt · Rating 3 out of 5]

Toen m"n telefoon kapot was en ik me helemaal onhand voelde, dit boek gekocht. Interessant om te lezen en wil nu wel echt digitaal gaan minderen. Een aantal situaties kwamen me heel bekend voor (het eindeloos scrollen en daardoor niet doen want je echt wilt doen), maar het boek was soms echt te "filosofisch" voor mij, ik heb niet zoveel met al die filosofen en sommige gebruikte woorden waren niet helemaal mijn ding

[Helena · Rating 4 out of 5]

'Digitale detox' is een diepgaand essay over de impact van smartphonegebruik op ons mens-zijn, op ons bewustzijn. Verschillende filosofische stemmen worden doorgetrokken naar het heden om uit te leggen hoe onze betrokkenheid op het hier en het nu, onze empathie en creativiteit en natuurlijk ook onze aandacht aangetast worden. De voortdurende verwijzingen naar het detoxexperiment met studenten en het zelfhulpaspect hoefden voor mij niet.

[Mirjam · Rating 1 out of 5]

‘Blijf de aarde trouw’, Nietzsche.

[Maxim Vandaele · Rating 1 out of 5]

De boodschap van dit boek is gewoon 'internet is slecht' en 'gsm's zijn slecht' tientallen keren herhaald met allerlei dure woorden en filosofen die erbij genamedropt worden.

Hoewel de auteur zich baseert op een experiment waarbij hij zijn eigen studenten een week lang volledig offline liet leven, toont hij geen enkele interesse voor de leefwereld van jonge mensen. Nooit komt de vraag op waarom adolescenten nu eigenlijk zoveel online zijn, behalve de moraliserende vaststelling dat social media verslavend zijn. (Spoiler: de reden dat we zoveel online zijn, heeft alles te maken met het verlangen naar liefde en vriendschap. Zonder het internet had mijn vriendin mij nooit leren kennen! Hoeveel mooie relaties zijn er niet ontstaan dankzij het world wide web?).

Als dit nog niet belachelijk genoeg is, komt Schnitzler ook nog eens af met de afgezaagde klacht dat smartphones slecht voor ons concentratievermogen zouden zijn. Wel, hij zou eens moeten lezen wat Erich Fromm in 1954 schreef:

On the contrary, our culture leads to an unconcentrated and diffused mode of life, hardly paralleled anywhere else. You do many things at once; you read, you listen to the radio, talk, smoke, eat, drink. (The Art of Loving, p. 101)

Misschien is concentratie nu eenmaal moeilijk, ongeacht of we een smartphone hebben of niet. In ieder geval vind ik niet dat het gezeur in dit boek ons kan helpen naar een gezonde(re) relatie met het internet.

[Jens Peeters · Rating 4 out of 5]

De verslavende werking van met name sociale media zijn bekend. De schermtijd van met name jongeren is sterk gestegen. Een groep studenten doet een 'digitale detox'.

Diverse passages zetten aan het denken, zoals:
"Vervreemding treedt op wanneer een persoon zichzelf niet meer herkent in zijn doen of laten, wanneer hij zich mee laat voeren met handelingen die hij uiteindelijk als een obstakel ervaart voor toegang tot zichzelf of de wereld. Bij overmatig smartphonegebruik treedt deze vervreemding op. "

Het boek is zeer toegankelijk en laat je nadenken over je eigen smartphonegebruik. Dat dit zorgt voor aanpassingen zoals verminderd smartphonegebruik, of bijvoorbeeld het verwijderen van Snapchat of Instagram is waarschijnlijk.

[Karen Kloppenburg · Rating 3 out of 5]

Goed boek wat een verband legt tussen filosofie en de praktijk ervaringen van studenten. Het boek heeft me zeker aan het denken gezet over het gebruik van een smartphone en het effect ervan in de praktijk. Ik heb met mijn vriend zeker wat dingen aangepast in ons telefoon gebruik. Heel interessant hoe de schrijver steeds terug grijpt naar filosofen en de tijd van nu. Ik ben vaak niet zo van de filosofische boeken, maar door de praktische verhalen van de studenten wordt het makkelijk te lezen!

[Carlijn Van Der Hart · Rating 3 out of 5]

Precies wat het zegt te zijn: een filosofische zoektocht voor iedereen met een smartphone. Ik heb m als tweeluik gelezen met Digitale Gremlins, een boek dat een wat praktischere, lichtvoetigere insteek heeft. Maar het boek zelf is wat taai, dat hoort misschien ook wel bij een filosofische zoektocht.

[Jana · Rating 1 out of 5]

Er wordt met allerlei fancy, literaire, niet-alledaagse woorden naar je hoofd gegooid. Het onderwerp is interessant, maar door de schrijfstijl kon ik me moeilijk concentreren op de tekst.

- "Het is zo makkelijk om je telefoon te pakken en te verdwijnen. In één handbeweging ben je weg, ook al zit je er fysiek nog."

[Bernadette · Rating 3 out of 5]

Mooie essay over dat je aanspoort om wijzer om te gaan met je telefoon gebruik. En ja, ik besef de ironie dat ik deze review op m’n telefoon typ 😅

[Klaas Klamer · Rating 4 out of 5]

Prachtig boekje met brede en diepe kijk op de gevolgen van de opkomst van de digitale wereld voor ons mensen. Vooral p. 97-122 omschrijven treffend wat er ons overkomt, met positieve en negatieve gevolgen. Aanrader!