Frankfurter Schule (Elementaire Deeltjes Book 82)

Elementaire Deeltjes #82

by Thijs Lijster

De invloed van de Frankfurter Schule, een groep Joods-Duitse intellectuelen die onder anderen bestond uit Theodor W. Adorno, Max Horkheimer, Erich Fromm, Herbert Marcuse en Walter Benjamin, op de hedendaagse filosofie en cultuur kan nauwelijks overschat worden. Vandaag de dag staan deze denkers weer volop in de rechts-radicale bewegingen zien hen als de bron van woke, politieke correctheid en andere euvels, terwijl hun scherpe kapitalismekritiek een inspiratiebron vormt voor linkse activisten. Thijs Lijster zet in deze inleiding de belangrijkste denkbeelden van de Frankfurter Schule uiteen, en gaat daarnaast in op hun inspiratiebronnen en blijvende relevantie.

Genres: Philosophy

133 pages, Kindle Edition

Published December 12, 2023

Reviews

[Jenne van der Wees · Rating 4 out of 5]

Duidelijk, maar om alles toch nog beter te onthouden zou ik dit nog een keer moeten lezen. Of naar lezingen gaan oid... misschien had ik dan toch ook beter kunnen opletten tijdens de hoorcolleges die ik over een aantal van deze onderzoekers had ipv half te liggen slapen...

Maar goed

[Teun Voost · Rating 4 out of 5]

Een geweldig interessante introductie. Dit boek heeft me zowel weten te overtuigen van de hedendaagse relevantie van de denkers (de meedere generaties) van de Frankfurther school als een goed begrip gegeven van de historische onderlegging van de ideeën die er uit voort zijn gekomen.

Goed te lezen en erg relevant van de eerste tot aan de laatste pagina, 4/5

[Simeon Duwel · Rating 4 out of 5]

Zoals gewend van de serie Elementaire Deeltjes is ook dit exemplaar een erg heldere, beknopte en smakelijk geschreven introductie tot het onderwerp van de Frankfurter Schule. Het boek gooit een wervelwind van nieuwe termen om je oren, maar voor een traditie die zo breed is als die van het Institut für Sozialforschung is dat moeilijk te vermijden. Bovendien heeft René Gabriëls een aantal wijzigingen en suggesties doorgevoerd aan Lijster, dus dan weet je al dat het gewoon een boekje van kwaliteit en klasse is.

[Vito Courtens · Rating 5 out of 5]

Dit is het eerste boek uit de reeks Elementaire Deeltjes dat ik heb gelezen. Wegens de waarderende recensies (en de aanzienlijke representatie in boekhandels) waren mijn verwachtingen hoog, en Thijs Lijster stelt niet teleur.

Hij slaagt erin een duidelijk overzicht te geven van de lange traditie Frankfurters en doet dit in een aangename stijl; het boekje leest zeer vlot en verveelt nooit. De schrijver hanteert een min of meer thematische structuur—het boek is opgedeeld in kernthema’s, die op hun beurt ongeveer chronologisch geordend zijn. Deze opdeling voelt mijns inziens erg natuurlijk aan.

Deze bloemlezing van de belangrijkste concepten van de Frankfurter Schule is bij uitstek een voorzet om te beginnen aan de werken van Adorno, Horkheimer, Benjamin, Marcuse etc. Zoals Lijster zelf aangeeft hebben deze werken hun relevantie behouden, waardoor het belang van dit kleine boekje onmiskenbaar is.

[Mees · Rating 3 out of 5]

Het ligt meer aan de Frankfurter Schule dan aan Thijs Lijster dat dit boek maar 3 sterren krijgt. Kritische theorie is een lovenswaardige toevoeging aan zogenaamd neutrale (sociale) wetenschap, maar helaas heeft dat bij deze pionierende school tot te veel onzin geleid. Wanneer Freud (naast Marx) als grote inspiratiebron wordt genomen, kan dat eigenlijk ook niet anders. Het kwalijkste is misschien dat het vaak niet alleen onzin is, maar ook nog onbegrijpelijke onzin. Op die manier wordt terechte maatschappijkritiek die prima toegankelijk had kunnen zijn 'verheven' tot esoterische diepzinnigheid (lees: pseudo-intellectueel gewauwel). Tegelijkertijd wordt er zo een elitair harnas gevormd dat elke kritiek kan afdoen als onbegrip.

[Ivo Vangerven · Rating 3 out of 5]

Flashback naar mijn kandidaturen Pol&Soc, waar we Marcuse, Habermas, Adorno en consoorten mochten ontdekken (van een Jezuiet nota bene !).
Interessant om te lezen hoe deze invloedrijke denkers tot op vandaag relevant blijven. Of, zoals de titel van een artikel in de NY Times zei : The Frankfurt School Knew Trump Was Coming...

[Bouke Van Balen · Rating 4 out of 5]

Knap hoe Lijsters zo beknopt maar toch met jeu schrijft en informatie overbengt. Fijn historisch en actueel overzicht van de Frankfurter Schule, wiens vragen niet aan actualiteit hebben ingeleverd (maar wel een slappe afslag hebben genomen met Habermas en Honneth..). Helpt als achtergrond voor de primaire teksten!

[Madelon · Rating 4 out of 5]

Duidelijke uitleg over de uitgangspunten van de Frankfurter Schule. Er wordt ook een duidelijke, basale weergave gegeven van een aantal individuele denkers. Juist in deze tijd met de wederopkomst van extreemrechts en fascisme enorm relevant.

[Elise Miltenburg · Rating 4 out of 5]

mooie uitleg en inzichten

[Merol · Rating 3 out of 5]

3.5

[leren_lezen · Rating 4 out of 5]

Leuk en knap geschreven, geeft een goede eerste inleiding in de kritische theorie, en waarom we deze vandaag de dag hard (en helaas steeds harder) nodig lijken te hebben.

[Dieuke · Rating 5 out of 5]

Hele fijne, duidelijke, actuele introductie

[Erik Jansen · Rating 4 out of 5]

Het is geweldig hoe Thijs Lijster, universitair docent kunst- en cultuurfilosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen, en gepromoveerd op het werk van Theodor W. Adorno en Walter Benjamin, het gedachtengoed van de Frankfurter Schule in het Nederlandse taalgebied levend houdt. Na hoofdstukken in de bundel De nieuwe Duitse filosofie (2013) en een voorwoord in de nieuwe uitgave van De eendimensionale mens van Herbert Marcuse (2023), is er nu een deeltje in de serie Elementaire Deeltjes van zijn hand gewijd aan de Frankfurter Schule.
Op beknopte wijze zet hij de belangrijkste denkbeelden van de Frankfurter Schule uiteen, en gaat daarnaast in op hun inspiratiebronnen en blijvende relevantie. Hij doet dat bijzonder kundig en lardeert zijn uitleg met leuke anekdotes.

Centraal in het werk van de Frankfurter Schule staat de verbreding van het marxistische gedachtegoed dat zich beperkte tot sociologische en economische factoren, naar aandacht voor sociaalpsychologische en culturele factoren, met het doel antwoord te geven op het falen van de marxistische voorspelling dat het kapitalisme aan zijn eigen (economische) tegenstellingen ten onder zou gaan. Tevens zocht het naar verklaringen voor de aantrekkingskracht van populisme en fascisme op de gewone man.

Daarbij wilde men niet alleen een bijdrage leveren aan de wetenschappelijk kennis, maar ook om een ‘kritische’ theorie te ontwikkelen die een tegenwicht zou kunnen bieden tegen de logica van het totalitaire technologische en economische systeem. De oorspronkelijke these, dat een ‘kritische theorie’ ook zou bijdragen aan een ‘kritisch bewustzijn’ en dat mensen van daaruit anders zouden handelen, mag achteraf als onrealistisch worden gekwalificeerd. Van een ‘grote weigering’ of van een groeiende ‘maatschappijkritische’ houding is ook heden ten dage niet veel te bespeuren.

Hoewel hij nog wel een poging doet om de relevantie van het gedachtegoed voor de huidige tijd te duiden, betreft dit toch voornamelijk de oorspronkelijke motivatie om inzicht te krijgen in de maatschappelijke ontwikkelingen, en minder de these dat de technologie zelf irrationeel zou zijn. Het onderzoek heeft niet geleid tot een goede verklaring voor het populisme. Veel mensen kiezen kennelijke toch voor het korte termijn geluk en sluiten daarbij de ogen voor de klimaatproblematiek en de ongelijkheid in de wereld.

Voor een uitgebreide bespreking zie Honderd jaar Frankfurter Schule Civis Mundi #144