De kolonie mept terug: over witte arrogantie en voortschrijdend inzicht; een denkoefening en leesreis

by Adriaan van Dis

De wonden geslagen door gedwongen verplaatsing, westerse expansiedrift en de verdeel-en-heerspolitiek zijn nog niet geheeld. Europa ligt onder de loep, het door de witte macht gedicteerde wereldbeeld kantelt en de nazaten van de gekoloniseerden verheffen hun stem.



Adriaan van Dis – geboren in een Indisch milieu – volgt al jaren het postkoloniale debat in binnen- en buitenland. Een lees- en denkervaring die hem uiteindelijk aanspoorde anders naar deze tijd te kijken.



Eén schrijver wees hem al vroeg de Rudy Kousbroek (1929-2010). Een van de origineelste essayisten van ons taalgebied. Niemand schreef met zoveel hartstocht en verontwaardiging over de koloniale erfenis, de Japanse bezetting en de verwerking van het verlies van Nederlands-Indië. In 1992 werden nagenoeg al zijn artikelen over dit onderwerp bijeengebracht in Het Oostindisch kampsyndroom, een belangwekkend boek dat voor veel onrust onder oud-Indiëgangers zorgde. Voor van Dis was het een bevrijdende les in voortschrijdend inzicht, en een inspiratiebron voor De kolonie mept terug.

Genres: Nonfiction, History, Audiobook, Essays, Politics, Asia

95 pages, Kindle Edition

First published January 12, 2024

About the author

Adriaan van Dis is a Dutch writer, journalist and TV presenter, who debuted as writer in 1983 with the novel Nathan Sid. That same year he debuted as a TV presenter as host for the book talkshow Hier is... Adriaan van Dis. The show lasted until 1992 and was repeated once in 2013 in honor of the Dutch book week and every year since, once a year during the Dutch book week. In 2017 he said that it was the last show unless he would be able to get a very special writer in the programme. He succeeded and interviewed Stephen Fry in March 2018 in what will probably be the last Hier is... Adriaan van Dis

Reviews

[Iwan · Rating 4 out of 5]

Ik word een steeds grotere fan van Van Dis. Hij beschikt over het vermogen om met een flinke dosis zelfspot, de Nederlandse samenleving tegen het licht te houden en door elkaar te schudden. Zo ook in dit recente boekje.

Anders dan Johan Derksen (75) - een populaire Nederlandse mediapersoonlijkheid uit dezelfde leeftijdsklasse - beschikt Van Dis (77) over het vermogen om te reflecteren op zijn eigen normen en waarden en die, waar nodig, aan te passen.

Van Dis slijpt zijn geest met hedendaagse en klassieke maatschappijkritische schrijvers. De namen deelt hij veelvuldig en achterin het boekje vind je een boekenlijst.

O ja, beluister een keer zijn podcast 'Van Dis ongefilterd'. Vol met poëzie en levensadviezen.

[Steff · Rating 2 out of 5]

Dit boek is overduidelijk gericht naar witte, rechtse nederlanders die al wat meer op leeftijd zijn (boomers) en een mentor nodig hebben (van Dis) die hun op een voorzichtige (op eierdozen lopende-) manier moet duidelijk maken waarom het belangrijk is om actief mee te doen in het (post)koloniale debat en om open te staan voor het actief veranderen van Westerse (racistische) opvattingen over het verleden en het nu.

Dit boek is niet per se een aanrader voor lezers die al wat langer bezig zijn met (post)kolonialisme. Verder vond ik de opmerking van Van Dis over zijn terugtrekking van steun aan XR doordat XR de oorlog in Gaza nauw koppelt met de klimaatcrisis nogal verassend en tegenstrijdig met zijn eerdere uitspraken in ditzelfde boek over de nauwe relatie tussen kolonialisme en de klimaatcrisis

[Marcel Buijs · Rating 3 out of 5]

“Over witte arrogantie en voortschrijdend inzicht: een denkoefening en leesreis”

Van Dis, hoe wit ook, heeft ouders uit Indië. In dit essay beschrijft hij zijn onderzoek binnen het postkoloniale debat en doet hij een oproep aan zijn lezers om de eigen geest te dekoloniseren.

Moeten witte Nederlanders zich schuldig voelen over het verleden? Hoogleraar Peter Romijn: “Schuld is een drijfveer die je groepen, die ergens niet direct bij betrokken zijn geweest, niet moet willen opleggen. Maar de verantwoordelijkheid om met de schuld van de vorige generatie om te gaan, die mag je vragen.”

OK.

Maar wat een valse noot slaat Van Dis aan met een idiote alinea over Palestina. Heeft hij die passage onder dwang moeten toevoegen? Hij toont er waar dan ook begrip voor wanneer koloniën terugmeppen, maar kiest in het geval van de Palestijnse genocide partij voor de kolonisator.

“Laat het maar even op u inwerken. Ik weet ook niet wat ik ervan moet denken. [Terwijl Van Dis over elk ander conflict zijn mening baseert op grondig geschiedkundig onderzoek!] Behalve dat ik vierkant achter de staat Israël sta, maar niet achter de politiek van deze staat. Ook onder moslims werden Joden door de eeuwen heen achtervolgd. Om maar te zwijgen van de oproep van Mohammad Amin al-Hoesseini, de grootmoefti van Jeruzalem, die in 1942 de Arabieren herinnerde aan hun plicht de Joden te vernietigen.”

Zo reductief, zo incongruënt, zo teleurstellend.

Verder een aardig boekje.

[Dewi]

Van die dingen die er bij mij met de paplepel ingegoten zijn, maar niet iedereen heeft een praatgrage Indische vader. S/o naar Wally!

Zou het zeker aanraden aan mensen die meer willen weten over ons vaderlands kolonialisme in de Oost.

Maar even eerlijk, nu mag er naast van Dis wel een jongere, minder witte, woordvoeder/ervaringsdeskundige over de doorwerking van Nederland-Indonesiche verleden ten tonele verschijnen.

[Tim Weemhoff · Rating 4 out of 5]

Medio mei 2025: herlezen voor de leesclub volgende week op werk. Herziene editie met een verhelderend en bevlogen nieuw nawoord van juli 2024.

*************

Bevlogen, inspirerend en met veel vaart geschreven essay van Van Dis. In de lijn van de podcast waarin hij samen met Simon Dikker Hupkes ook al zo inspirerend filosofeert over de ontwikkelingen in de wereld, op onthaastende wijze en met veel oog voor poëzie, literatuur en schoonheid en troost in het algemeen. Met als boodschap: maak de wereld groter en je gezichtsveld breder.

In De kolonie komt Van Dis’ fascinatie met en grondige kennis van de dekolonisatie van Indonesië uitgebreid aan bod met bakken leestips voor verdere verdieping. Geboren in een Indisch milieu vertelt hij daarbij ook zijdelings over zijn eigen jeugd en ervaringen. Sterk beïnvloed is hij door Rudy Kousbroek en diens standaardwerk over de koloniale erfenis: Het Oostindisch kampsyndroom (1992).

Waar de dekolonisatie van Indonesië de hoofdmoot van het betoog vormt, wordt de boodschap een stuk breder getrokken. Ga met je tijd mee, leer te leven met migratie bij een rap uitdijende wereldbevolking. Luister naar anderen, lees je suf (ook buiten je eigen straatje) en tel tot tien in een verhardende maatschappij waar nuance steeds meer onder druk staat.

[Inge Buiskool · Rating 5 out of 5]

Zoals Adriaan van Dis het verwoordt: we moeten ons racistisch cultureel archief opschonen.Over voortschrijdend inzicht, een pleidooi voor meer openstellen voor andere ervaringen dan het ons tot nu voorgeschotelde (door de witte macht) wereldbeeld.Lees dus De kolonie mept terug en daarna Rudy Kousbroek

[Marco · Rating 4 out of 5]

Van Dis heeft niets dan lof voor Het Oostindisch Kampsyndroom van Rudy Kousbroek. Een bundeling essays die verhalen over de Japanse bezetting van Indonesië waar Nederlanders dachten de macht in handen te hebben. De 'politionele acties' die daarop volgden waren niet anders dan een verhullende term om de vuile oorlog die ons land voerde tegen de Indonesiërs om de macht aldaar terug in handen te krijgen.

Nog altijd vormt het superioriteitsgevoel van de witte mensen ten opzichte van de mensen met een kleurtje een van de grootste gevaren voor het vreedzaam leven in de nabije toekomst. Van Dis schrijft dat journalisten, schrijvers maar ook rappers hun ongenoegen laten blijken over hun, nog altijd, achtergestelde positie in de samenleving.
Ons continent zal in de toekomst steeds meer een smeltkroes van culturen worden. Dat is een ontwikkeling die al lange tijd gaande is en niet meer zal stoppen, nu mensen van kleur zich steeds meer ontworstelen aan de 'traditionele' (als in: ouderwetse, achterhaalde) denkbeelden.

[Martijn Nicolaas · Rating 4 out of 5]

Zou iedereen moeten lezen, Van Dis mept je wakker, maar dat was ik al wel, gelukkig. Bijleren en ontwikkelen blijft echter nodig en goed.

[Morgane Brasseur · Rating 2 out of 5]

Pff ik vond het maar wat dekolonisatie geratel en een oplijsting van allerlei interessante schrijvers en pioniers om geleerd over te komen. En toen hij schreef dat hij regelrecht achter de staat Israël staat (terwijl hij het voor de rest wilt opnemen voor de onderdrukten ???) was hij fully canceled voor mij☠️

[Meike · Rating 4 out of 5]

Grote eyeopeners en indrukwekkende stukken uit zijn eigen ervaring en zijn indische ouders. Op sommige stukken ook moeilijk te volgen door veel gesmijt met bronnen en citaten. Heel interessant boekje als je geïnteresseerd bent in (de)kolonisatie :)

[Rob Adams · Rating 4 out of 5]

Heldere, duidelijke en onderbouwde uiteenzetting van een belangrijk onderwerp wat nog steeds heel gevoelig ligt.

[Trees · Rating 4 out of 5]

In een notendop de wrede waarheid van kolonialisme

[Sanne · Rating 4 out of 5]

Als je je wil verdiepen in het onderwerp staan hier veel goede lees- kijk- en museumtips in.

[Gioia Van ‘t Spijker · Rating 5 out of 5]

Heel goed! En weer allemaal nieuwe dingen geleerd, Zelfs over het dorp waar ik al heel mijn level woon!

[Francisco van Jole]

De titel ‘De kolonie mept terug’ dekt de lading goed. Het betoog van Adriaan van Dis, dat vorige maand verscheen, voelt af en toe als een klap in je smoel omdat hij je confronteert met onaangename werkelijkheden over Nederland. Niet alleen de koloniale misdaden an sich maar ook de manier waarop ze altijd toegedekt of ontkend werden. Ik moest denken aan wat Quinsy Gario ooit vertelde over zijn motivatie om ‘Zwarte Piet is racisme’ te starten. Dat racisme werd natuurlijk altijd glashard ontkend. Het was allemaal toeval en zeker niet zo bedoeld. Totdat hij zag dat bij de opening van een HEMA-vestiging in Londen wel Sinterklaas maar niet Zwarte Piet aanwezig was. “Ze weten het dus wel.”

En dat wordt ook duidelijk uit dit vertoog van Van Dis. De wereldgeschiedenis zit natuurlijk van zichzelf vol ongelukken en zo denken we er ook graag over maar Van Dis laat zien dat Nederlanders wel erg veel opzettelijke aanrijdingen veroorzaakten. Om vervolgens gewoon door te rijden, alles te ontkennen of zich zelfs als slachtoffer te presenteren.

Lees verder: https://www.franciscovanjole.com/blog...

[Wim Reinalda · Rating 4 out of 5]

Scherp essay over het onvoltooide einde van het kolonialisme. Het eerste deel gaat vooral over de dekolonisatie van Indonesië, in het tweede gedeelte gaat het over de wereldwijde dekolonisatie. Aan de ene kant de witte mens die moeite heeft om te gaan met de kennis over de misdaden die zijn begaan in de koloniale oorlogen. De huidige generatie is niet schuldig, maar heeft wel de verantwoordelijkheid om om te gaan met de schuld van de vorige generatie. Aan de andere kant de (ex-)gekoloniseerden die zich uitspreken over de onmetelijke schade die door kolonialisme en slavernij is aangebracht en tot op de dag van vandaag is de schuld nog lang niet vereffend. 'Reken maar dat fort Europa nog aardig wat rekeningen krijgt gepresenteerd. De debatten over slavernij en roofkunst zijn nog maar het begin.' Ondertussen is Europa ingrijpend verkleurd en zij gaan niet meer weg. Wij zullen het gesprek aan moeten gaan, migranten zoeken hun plek. De Islam zal door de moslims zelf worden gemoderniseerd en niet door een spervuur van haat en verwijten. Van Dis eindigt met Gramsci: 'Mijn intelligentie neigt naar pessimisme, maar er is ook nog zoiets als het optimisme van de wil.'

[Louise · Rating 5 out of 5]

Mijn opa gaf mij dit boek om te lezen deze vakantie, zei dit is echt iets voor jou. Ik mocht hem alleen niet mee teug nemen, wat ook niet nodig was - wij was snel uit. Wat een super geschreven boek dat ook erg interessant was, goed onderzocht en vooral een boek waar je af en toe even moet gaan zitten met je gedachtes.

Een deel dat bij mij bleef - dat de meeste namen van continenten en landen door het westen zijn benoemt - en de huidige gespreken om die te veranderen volg ik graag. Bij voorbeeld Afrika (een Romeinse naam) veranderden in zijn orginele naam Alkebulan.

Aanrader!

[Anneke Guns · Rating 4 out of 5]

Schitterend boek, inderdaad een denkoefening over kolonialisme en de gevolgen ervan. Geschreven met de geniale pen van Adriaan van Dis komt dit essay wel hard binnen. Van Dis walst doorheen de laatste eeuwen van Zuid Afrika naar Nederlands-Indië en van het Midden Oosten naar Parijs en London. Zelf slachtoffer van hoe kolonialisme de mens ontwricht is zijn boosheid oprecht en terecht. Ik volg hem niet in zijn duidelijk afwerende houding naar Palestina toe. Hij zegt dat "hij vierkant achter de staat Israël staat, maar niet achter de politiek van deze staat" (p.46). Aangezien Israël de bezettingsmacht is op Palestijns grondgebied kan Israël volgens de in het boek opgebouwde redenering ook geen bestaansrecht hebben als staat - waardoor Adriaan van Dis zichzelf m.i. tegenspreekt.

[Liang De Beer · Rating 2 out of 5]

Het boomergehalte is erg hoog. Een nogal hobbelig boek geschreven voor andere boomers over zijn ontwakingsproces. Positief is dat Van Dis wel veel en divers leest, hopelijk volgen velen in zijn voetsporen.

[Pascal Vanenburg · Rating 3 out of 5]

“Ik hoop niet dat ik u murw maak met al die aanklachten. Als u maar niet verbaasd opkijkt van de toenemende boosheid en wrok onder jonge niet-westerse intellectuelen.”

[Marco Hiddingh · Rating 4 out of 5]

Lees dit: het schept solidariteit en medeleven, en dwingt tot metacognitie. En dat in een tijd waarin we vastzitten in ons eigen gelijk, een tijd vol egoïsme, verdeeldheid en haat.

[Wouter Zwemmer · Rating 5 out of 5]

Lezen!

“‘Schaamte, spijt en verlangen, dat zijn voor mij de emoties verbonden aan ons koloniale verleden, maar de meeste van deze is het verlangen.’” Adriaan van Dis citeert Rudy Kousbroek: “Ach lieve Rudy, wat heb ik toch veel van je geleerd. Dat ik niet ‘jappen’ moest zeggen, maar ‘Japanners’, niet ‘concentratiekamp’ maar ‘interneringskamp’. En: ‘Hoed je voor leedconcurrentie’.”

Aantekeningen voor mezelf gemaakt. Één grote spoiler.

Dit vurige essay van Van Dis raakt me. Zinnen zoals deze: “Ook ik ben opgevoed met een hutkoffer als bijzettafel.” Indisch-ingewijden herkennen dit beeld, het beeld van de relikwieën van de repatriëring, van de vlucht uit het moederland, wat in de beleving van de vluchtelingen niet Nederland maar Indonesië was. Maar van Dis kiest niet het simpele sentiment van de nostalgie, niet het tempo doeloe-gevoel - Van Dis gaat in de aanval, terecht als je het mij vraagt. Het wangedrag van Nederlanders op de plantages inclusief afschuwelijke lijfstraffen voor koelies, een eufemisme voor dwangarbeiders. Hij noemt Bonifacius de Jonge, de in 1936 afgetreden gouverneur-generaal - ik citeer: “De lul.” Hij hekelt, met Kousbroek, de slachtofferhouding van repatrianten als zij praten over de gruwelijkheden van de Japanners maar die van de Nederlanders jegens Indonesiërs verzwijgen. Nog een beeld dat me ontroert: “Ik groeide op tussen berooide tropenmensen in een repatriantenhuis, ontwortelden die een nieuw leven moesten opbouwen in een land dat niet op ze zat te wachten.” Ook dit beeld is maar al te bekend voor Indië-ingewijden. “Daar ben ik gevormd.” “En ik maar poetsen en schoonmaken - op zoek naar orde en overzicht tussen rommelmensen die een baboe gewend waren. Ik, het roze kind dat nooit onder de palmen had gelopen.”

Ontheemd
“In de tien jaar dat mijn vader in Nederland woonde heeft hij zich altijd een ontheemde gevoeld.” Van Dis’ vader was een Indo. Formeel iemand van een Indonesische en een Nederlandse ouder, maar voor hem: “In Nederland Door Omstandigheden.” “Aanpassen was het devies. Aanpas, aanpas… voor sommigen in het repatriantenhuis een vloekwoord, voor mijn vader een overlevingsstrategie.” Voor die van mij ook. De hautaine Hollanders met hun racisme die zich verheven voelden boven de mensen uit Nederlands-Indië (en nu nog steeds boven mensen uit andere landen). Nederlanders die naar mensen met een donkerder huidkleur refereren als ‘vies’ terwijl de voormalige tropenbewoners schoner en hygiënischer waren - de verhalen van verpleegsters spreken boekdelen aldus Van Dis: “Hollanders van buiten blink, van onderen stink.” Als je door de ogen van nieuwe bewoners, zoals de vluchtelingen uit Indonesië, naar Nederlanders kijkt, zie je: “Die Nederlanders mochten dan lomp en grofstoffelijk zijn - kasar, wij voelden ons heimelijk superieur.” Aloes, het tegengestelde van kasar, is respectvol en hoffelijk met elkaar omgaan - dat kenmerkte de Indo/ Indische/Indonesische cultuur en nog steeds veel niet-Nederlandse culturen. Toen, en nu nog steeds. De Marokkaanse tegenhanger van ‘kasar’ is ‘nsarra’, wat meervoud is van nasráni en afstamt van Nazarener; er worden Westerlingen mee bedoeld, met een zweem van Christenen, ongelovigen - mensen die je niet kunt vertrouwen omdat zij migranten niet opnemen. Dit alles volgens Van Dis met verwijzing naar Hafid Bouazza. Mijn ongefundeerde bijgedachte nu is dat het belangrijkste waar Nederlanders zich op kunnen laten voorstaan, rijkdom (oorspronkelijk verkregen uit kolonialisme) en watertechnologie is. Wat een armoede.

“Mensen in verdrukking zoeken trots.”

“Trapjesdenken”: “likken naar wit, trappen naar bruin.”

Ironie
Ik kan er nu wel een soort galgenhumor in zien dat ik het grootste deel van mijn militaire dienstplicht heb doorgebracht op de Generaal Spoorkazerne (Ermelo). Mijn vader heeft destijds niets gezegd over die naam, ik heb zelf moeten ontdekken dat die Generaal Simon Spoor opperbevelhebber was van de Nederlandse troepen in Nederlands-Indië na WO2, dus tijdens de onafhankelijkheidsoorlog.

Monarchie en ‘politionele acties’
Mijn dierbare vriendin van sinds heel erg lang (Française geboren op het Afrikaanse eiland Mauritius (Ile Maurice), getrouwd met een Fransman met een Italiaanse familieachtergrond, met twee dochters waarvan één donker als mijn vriendin en de ander licht als haar vader) vierde onlangs het nationale feest van Frankrijk: 14 Juillet. Frankrijk viert dan geen bevrijding na WO2 maar het symbolische begin van de Franse Revolutie: de bestorming van de Bastille - kortgezegd de bevrijding van de onderdrukkende monarchie, compleet met onthoofding van zonnekoning en diens entourage. Van Dis is duidelijk ook geen monarchist, aangezien hij refereert aan de huidige Nederlandse koning als “de sprekende pop die Koning heet” (let op de hoofdletter K, zelfs in zijn kritiek is Van Dis een gentleman). Frankrijk, met haar eigen vuile dekolonisatieoorlog in Algerije, en met nog steeds overzees grondgebied (‘la France d’outre mer’): Mauritius, Réunion, Martinique, Frans Guyana, Seychellen, Guadeloupe, Nouvelle Calédonie; met forse belangen en invloed in voormalige koloniën (‘la Francophonie’), ook al staat die invloed momenteel onder druk, vooral in Afrika… Van Dis is niet alleen kritisch op monarchie maar ook op het bestuur in Nederland dat nog steeds niet de officiële onafhankelijkheidsdatum van Indonesië erkent, alle excuses voor het kolonialisme ten spijt. Nederland verkiest nog steeds te spreken over ‘politionele acties’ in plaats van over een buitenlandse oorlog. Onwillekeurig moet ik hierbij denken aan ‘speciale militaire operatie’, ook al gaat de vergelijking natuurlijk mank.

Hoe om te gaan met schuld?
Van Dis helpt ook met de kwestie van schuld. Moet je je schuldig voelen als je als kind hebt geleefd in een voormalige kolonie, of als je daar weer een kind van bent? Van Dis citeert hoogleraar Peter Romijn: “Schuld is een drijfveer die je groepen, die ergens niet direct bij betrokken zijn geweest, niet moeten willen opleggen. Maar de verantwoordelijkheid om met de schuld van de vorige generatie om te gaan, die mag je vragen.” Van Dis zelf is ook opgeschoven, heeft geleerd: “Soekarno’s portret staat in mijn Indische boekenkast. Voortschrijdend inzicht.” Ondanks dat de VOC in Indonesië schijnbaar de Vicious Opium Company wordt genoemd… Van Dis maakt een kort uitstapje naar Joden en Arabieren om aan te stippen hoe complex het ontrafelen van conflicten tussen groepen mensen (volken?) en postkolonialisme is, en hoe grimmig het debat over postkolonialisme volgens hem is geworden. Het roept de vraag op of kolonialisme voor al het volkerenleed in de wereld verantwoordelijkheid kan worden gehouden of dat er ook andere sporen in de geschiedenis aanwezig zijn en waren die verklarend zijn voor huidige conflicten en brandhaarden in de wereld.

Schokkend
Ronduit schokkend vind ik het om te lezen dat Nederland bij de onderhandelingen over onafhankelijkheid van Indonesië een schadevergoeding van 4,5 miljard gulden heeft bedongen als compensatie voor de kosten van 350 jaar kolonisatie en de onafhankelijkheidsoorlog; en daarnaast nog vergoedingen voor nationalisatie van energiebedrijven en spoorwegen, en naast dat andere Nederlandse bedrijven Nederlands zouden blijven waardoor hun winsten naar Nederland zouden vloeien in plaats van naar de jonge Indonesische republiek. Van Dis citeert bedrijfskundige Ewout van der Kleij in De Groene Amsterdammer dat de onafhankelijkheid van Indonesië Nederland omgerekend 103 miljard euro heeft opgeleverd, versus 16 miljard aan Amerikaanse Marshallhulp… Schokkend vind ik dit, ik moet dit echt even laten binnenkomen.

Age of anger
Van Dis geeft eloquent woorden aan zijn eigen zoektocht in het denken over postkolonialism. Hij leest zich suf en schrijft over boeken die “de gekoloniseerden een stem geeft - of beter: mij en andere onwetenden oren geeft, want de stemmen waren er natuurlijk altijd al maar we wisten ons lang doof te houden.” Hij ontleent hieraan de titel van dit boek: “Ik kan de inhoud van al die boeken ook in een paar regels samenvatten: de wonden geslagen door gedrongen verplaatsing, westerse expansiedrift en de verdeel-en-heers politiek zijn nog niet geheeld. Europa ligt onder de loep, het door de witte macht gedicteerde wereldbeeld kantelt en de nazaten van de gekoloniseerden verheffen hun stem. Kortom: DE KOLONIE MEPT TERUG.” We leven aldus Van Dis, die Pankaj Misha citeert, in een Age of anger: steeds meer achterom kijken, steeds minder vergeving en verdraagzaamheid.

Klimaatcrisis
Als Van Dis auteurs citeert die ook de klimaatcrisis wijten aan het kolonialisme omdat dat monocultuur heeft ontwikkeld ten koste van traditionele landbouwmethoden, en dat heeft geleid tot “exploitatie en vernietiging van omgeving, mensen en culturen”, raakt hij mij even kwijt. Eerder verwees hij naar de positieve erfenis van westerse aanwezigheid in de wereld in termen van technologie, kennis, gezondheidszorg en anders… Maar ook hier toont Van Dis zich een genuanceerd denker. Hij steunt Extinction Rebellion niet meer omdat die groep het klimaat koppelt aan de oorlog in Gaza; hij is kritisch over schrijvers en sprekers die ‘indigenous people’ en natuurreligies ophemelen: “Hoe je met dergelijke oude wijsheden de bewoners van metropolen als Delhi, Lagos, Sao Paulo en Shanghai moet voeden, blijft de vraag.” Ook ligt volgens hem de oplossing niet in het verleden: “Terug is er niet. Er is enkel vooruit (…).” Dat geldt ook voor de migranten die al in Europa wonen (“Wij zijn hier omdat jullie daar waren.”) en voor de Islam. Volgens Van Dis dient het Westen al deze mensen en hun achtergronden te omarmen en dient de Islam zichzelf te moderniseren, mogelijk in de banlieus. Hij wijst erop dat juist in de banlieus jongeren gediscrimineerd worden en zich boos afzetten tegen ‘witte mensen’ met de Islam als identitair kenmerk. Deze trek naar fundamentalisme ziet hij ook bij andere grote religies: fundamentalistische christenen, hindoestanen, joden en boeddhisten. Van Dis spreekt zich uit tegen fundamentalisme, tegen de mythe van boreaal wit Europa en tegen complotdenken zoals ‘omvolking’. “De samenleving is niet af. Nooit af.” En, filosoof Kwame Anthony Appiah samenvattend: “al die grote identiteiten zijn leugens - vaak een samenraapsel van historische verzinsels. Je kan Zwart zijn, Afrikaan én Europeaan. Brits zelfs. Iedereen heeft meerdere identiteiten en die veranderen voortdurend: ‘Je moet je identiteit vederlicht dragen.’”

Kortom: vooruit
“The past is a foreign country. They do things differently there.” Onwillekeurig denk ik aan het eind van dit boek aan mijn dierbare Franse vriendin van sinds lang. Met haar donkere en lichte dochter. Met haar eigen aanpas en haar kleine rebellie op de schaal van haar eigen autonome leven, zonder dat het anderen raakt - anderen hooguit beïnvloedt als te volgen voorbeeld indien je in staat bent om het in alle subtiliteit te herkennen. En aan mijzelf als tweede generatie vluchteling, want zo word ik in de statistieken van het CBS geteld. Ik, blank, Nederlands, belezen, geïntegreerd; ik die mijzelf reken tot de geprivilegieerde witte wereldbevolking. Hoe niet-wit-gekleurd ben ik van binnen, door overlevering, door voorleven, opgevoed door een vluchteling uit de tropen? Ik sta na dit boek nog fermer achter het idee dat het verdelen van mensen in wit en zwart een afschuwelijke simplificatie is waarbij iedereen op één hoop wordt gegooid, behalve wit (maar ongeveer 10% van de wereldbevolking volgens Van Dis, maar ook moeilijk te schatten want wie reken je toe en wie niet? Turkije, Syrië: zwart of wit?). In werkelijkheid zijn we allemaal mensen van kleur, met een waaier aan variaties waarvan wat we wit noemen een verzameling tinten roze/beige/grijs is. De échte discussie gaat niet over die kleuren, maar over het delen van privileges tussen mensen die er wel en geen toegang toe hebben, en over de transitie van een op macht en uitsluiting gebaseerde wereld naar één op basis van ontwikkeling en delen. Helaas zie ik op dit moment eerder trends de andere kant op gaan.

[HMCNijssen · Rating 4 out of 5]

Dat doet van Dis toch weer goed. Een denkoefening inderdaad, maar wat een inzichten. Bijzondere schrijver, bijzondere man.

[Wijnand · Rating 5 out of 5]

Van Dis heeft een uitgebreide studie gedaan over het kolonialisme. Iets waar we allemaal ons voordeel mee kunnen doen om van vooroordelen af te komen en met een frisse blik naar nieuwe geopolitieke verhoudingen te kijken. Kijk ook de Kousbroek lezing terug op Youtube.

Ik bezocht een lezing met Van Dis in de plaatselijke bibliotheek waarin hij zijn laatste twee boeken (dus ook Naar zachtheid en een warm omhelzen) behandelde. Qua thematiek past de roman bij het essay: een andere kijk, woke zo u wilt. “Tijden zijn veranderd, wen er maar aan”.

[Jane · Rating 4 out of 5]

4,5 ⭐️

Very interesting book about the 'white arrogance' in the past but also present. A must-read.

[Corinne Haha · Rating 5 out of 5]

Geweldig boekje. Authentiek, eerlijk en persoonlijk verhaal, toegankelijk opgeschreven, fantastisch goed onderbouwd (zoveel te lezen nog!), met een flinke dosis inspirerende boosheid - wat is Van Dis toch een goede schrijver.

[Majsa]

Een beetje een boomer-boek haha, maar wat te verwachten van Adriaan van Dis. Wel een paar pareltjes: hij stemde Bij1?? Vibes

[Fay · Rating 3 out of 5]

Een goeie introductie over (post) kolonialisme, maar niet heel nieuwswaardig voor diegene die hier al belezen in is.

Erg jammer dat van Dis kritisch over kolonialisme schrijft, maar wel 'vierkant achter Israël staat' ookal is dit een settler koloniale staat. Best onbenullig om dit überhaupt te benoemen in het boek want er wordt verder niet op ingegaan.

[Pieter Mannak · Rating 5 out of 5]

Fantastisch. Ademt de huidige discussie rondom de dekolonisatie van de geschiedschrijving en publieke ruimte. Must read!

[Sjoukje Werkman · Rating 4 out of 5]

Duizelingwekkend