De duivel in elk van ons

by Christophe Busch

Criminoloog en historicus Christophe Busch is gespecialiseerd in het onderzoek naar collectief geweld: concentratiekampen, genocide, terrorisme... Hij leidde tot 2019 het museum van de Kazerne Dossin en is nu directeur van het Hannah Arendt Instituut rond diversiteit en burgerschap.
In dit boek gaat hij uitgebreid in op de vragen die hij en zoveel mensen zich stellen. Hoe kunnen schijnbaar gewone mensen verworden tot daders van vreselijke misdaden, zoals foltering, uitroeiing, aanslagen, oorlog? Wat drijft mensen ertoe om te radicaliseren, om terrorisme te plegen, om steden plat te bombarderen, om buitengewoon ‘duivels’ kwaad te gaan bedrijven?
Busch stelt niet alleen vragen, hij geeft ook antwoorden. Over hoe men dader wordt en dat niet een eenzijdig proces is. Over hoe iets als de Holocaust ook in de toekomst nog kan gebeuren. Over hoe je als samenleving kan voorkomen dat mensen duivels worden.

Genres: Nonfiction, History, True Crime

848 pages, Paperback

Published November 5, 2021

Reviews

[Fons Mariën · Rating 5 out of 5]

Het is niet evident om een bespreking te wijden aan het boek 'De duivel in elk van ons' van Christophe Busch. Hij is crimonoloog en historicus, gespecialiseerd in de nazikampen en meer bepaald Auschwitz. Dat heeft hem gefascineerd sinds hij een tiener was. Christophe Busch was eerder directeur van het Dossin-museum in Mechelen en sinds enkele jaren is hij directeur van het Hannah Arendt-instituut. Dit boek is dus het resultaat van 30 jaar bezig zijn met deze kwestie. Geen wonder : het is dan ook een kanjer van meer dan 850 bladzijden.
in dit boek probeert de auteur een antwoord te vinden op de vraag hoe het mogelijk is dat gewone mensen in staat zijn tot buitengewoon kwaad, meer bepaald in een genocide- of terreurcontext. Hij baseert zijn bevindingen op jaren onderzoek naar de holocaust en recenter de studie van het terrorisme. Hij baseert zich op ernstige studies van historici , filosofen (zoals Hannah Arendt) en sociaal-psychologen. Dit is dus zeker geen natte vingerwerk. Doorheen dit boek maakt de lezer ook kennis met de evolutie van het daderonderzoek. Busch heeft het vooral over Auschwitz en de nazi's, maar betrekt ook andere geweldsuitbarstingen zoals die in ex-Joegoslavië en in Rwanda in de jaren 90 in zijn verhaal. Het blijkt dat een wisselwerking van verschillende factoren en actoren aan de basis ligt van daderschap in een genocidale context.
In een korte bespreking kan je geen recht doen aan dit boek, dat zeer rijk is aan interessante studies en bevindingen. Kortom: een standaardwerk over dit onderwerp.

[Lakke Vaneulme · Rating 5 out of 5]

6 sterren

[Emmy Steenackers · Rating 5 out of 5]

Schitterend boek dat me aan het denken heeft gezet, zowel over de mens als over mijn lessen voor het komende schooljaar.

[Saar · Rating 5 out of 5]

Hoewel het een klepper van een boek is, voel je dat alleen aan het gewicht. Christophe Busch heeft een ongelofelijk toegankelijke schrijfstijl, slaagt erin om een complex gegeven heel genuanceerd weer te geven en daarbij ook heel wat andere mechanismen in de samenleving bloot te leggen.
Ongelofelijk goed boek over daderschap en hoe we allemaal in staat zijn om deel te nemen aan een genocide.

[Luca Depreitere · Rating 4 out of 5]

Zou 200 a 300 bladzijde minder kunnen maar zeer leerrijk over het kwaad dat in elk van ons schuilt en over de dynamieken van collectief geweld.

[Peter Dierinck · Rating 3 out of 5]

Dit boek bekijkt collectief geweld vanuit het bestuderen van de daders...het wil ons vooral waarschuwen dat we onder bepaalde omstandigheden zelf in staat kunnen zijn tot gruwelijke daden.

[Hans Capiau · Rating 5 out of 5]

Wanneer het abnormale het nieuwe normaal wordt.

[Bernard Sintobin · Rating 3 out of 5]

Belangrijk boek en respect voor Christophe Busch. De duivel in elk van ons is het verhaal van een persoonlijk en professioneel parcours dat gericht was en is op het begrijpen van extreem geweld en van het daderperspectief.

Centraal in dit onderzoek staat de holocaust en nog specifieker de vernietigingskampen van Auschwitz-Birkenau. Hij zoomt ook in belangrijke mate in op een reeks figuren die allen op diverse posities en vanuit andere achtergronden en persoonlijkheden deelnamen aan de gruwelijkheden.

In deel 2 van het boek analyseert hij in groot detail de oorzaken van extreem dadergeweld, mede gebaseerd op heel wat wetenschappelijk onderzoek.

Hoe belangrijk het boek ook is, ik geef het maar een 3 omdat het veel te lang is en veel teveel herhalingen bevat. Was er bij Borgerhoff & Lamberigts geen redacteur beschikbaar? Die had gerust 200 van de 845 bladzijden kunnen snoeien en had er ook een boek van kunnen maken dat je nog kan vastnemen.

Dit gezegd zijnde, veel respect voor de auteur en zijn jarenlang engagement.

[Stijn Van Caneghem · Rating 5 out of 5]

De duivel in elk van ons van Christophe Busch is een bijzonder krachtig en indringend boek dat de lezer dwingt om met nieuwe ogen te kijken naar menselijk gedrag, kwaad en verantwoordelijkheid. Busch schrijft helder, genuanceerd en met grote expertise. Hij slaagt erin complexe inzichten uit psychologie, criminologie en geschiedenis op een toegankelijke manier samen te brengen, zonder ooit simplistisch te worden.

Hij toont hoe “het kwaad” geen mysterieuze afwijking is, maar een potentieel dat in elke mens schuilt — en juist daardoor zet hij aan tot waakzaamheid, empathie en reflectie. Zijn voorbeelden zijn scherp, zijn analyses confronterend, en zijn boodschap is diep menselijk.

Kortom: een buitengewoon relevant, indrukwekkend en moedig boek dat je lang bijblijft en je kijk op de mens en de wereld blijvend verandert. Highly recommended.

[Wowow · Rating 5 out of 5]

Een populairwetenschappelijk boek zoals ik ze graag heb. Gebeurtenissen uit het verleden worden in verband gebracht met bevindingen uit sociaal-wetenschappelijk onderzoek om verklaringen te kunnen aanreiken. In dit boek wordt algauw duidelijk hoe complex de oorzaken kunnen zijn, maar niettemin blijft het allemaal heel toegankelijk. De omvang kan misschien wat afschrikken maar het boek leest heel vlot, hoewel ik als criminoloog moet toegeven dat mijn voorkennis over dit thema het natuurlijk gemakkelijker maakte.

Om samen te vatten: een must read voor geïnteresseerden in WO II, de Holocaust en daders van collectief geweld.

[Delphine Van Belleghem · Rating 4 out of 5]

Ik denk dat ze alletwee gelijk hebben: “De meeste mensen deugen”, maar er schuilt toch ook “een duivel in elk van ons”. Of je in tijden van crisis kiest voor het goede, of mee draait in de machine van het kwaad, hangt van veel factoren af. Maar ik durf toch te geloven dat je als maatschappij sleutels in handen hebt om zoveel mogelijk mensen te ‘doen deugen’. Interessant werk van Christophe Busch, wel een serieuze klepper om je door te worstelen.

[Linda Fossaert · Rating 3 out of 5]

interessant maar toch na 1/3 gestopt, kan bondiger uiteengezet worden en uitgelegd met meer dan enkel de Holocaust: naast de Holocaust dienen tal van andere even erge vervolgingen besproken en dat mis ik in het boek.

[Tomas Van · Rating 5 out of 5]

Een interessante analyse van de complexe proces die mensen aanzetten tot de gruwelijkste daden. Busch biedt hiermee inzicht in ons menszijn en de bijkomstige complexiteit hiervan.

[Marijn De · Rating 5 out of 5]

Een duidelijk overzicht van waar we staan bij het daderonderzoek. Overwegend deprimerend maar ook hoopvol en vooral zeer leerzaam! Een aanrader!

[Erika Mens · Rating 5 out of 5]

Een stevig boek dat tot nadenken stemt. Zeer interessante analyses.

[Maya Van Cluysen · Rating 5 out of 5]

Een uitgebreide kijk op collectief geweld. Echt een aanrader!

[Peter · Rating 3 out of 5]

Origineel om de theorie van het rizoom voor te stellen als verklaring. Het boek was voor mij wel te lang

[Joke Vermeiren · Rating 3 out of 5]

Inhoudelijk heel interessant en overzichtelijk boek (met name vanaf het tweede deel) waarin verschillende invalshoeken belicht worden om de maatschappelijke evolutie naar collectieve geweldsdelicten te begrijpen. Je houdt er geen vrolijk - maar wel een realistisch - mensbeeld/maatschappijvisie aan over. Boek is populair wetenschappelijk en vooral gericht op mensen die nog niet veel notie hebben van het daderonderzoek van de holocaust.

Maar wel een heel lelijke uitgave, een paperback van 7 cm dik, waardoor het erg onhandig wordt om te lezen. De reden voor dit formaat lijkt ook niet duidelijk. Met een iets kleiner lettertype (nu redelijk groot voor een populair wetenschappelijk werk), had het aantal pagina’s waarschijnlijk met 100 gereduceerd kunnen worden. Bovendien had wat extra redactiewerk van de uitgeverij de herhaling uit de (wel vlot geschreven) tekst kunnen halen. Wanneer het boek niet over een lange periode, maar aan één stuk gelezen wordt, heb je geen nood aan 4 keer duiden wie Hannah Arendt is en wat ze gedaan heeft. De verschillende historische visies dat de daders wel/geen monsters zijn wordt tig keren herhaald in de verschillende dader-hoofdstukken en had veel bondiger kunnen weergegeven worden. Soms is het dus wat te "uitleggerig", met af en toe zelfs letterlijk herhaalde passages aan einde van een hoofdstuk en begin volgende hoofdstuk. Busch verdiende een betere redacteur aan zijn zijde. En hopelijk wordt hem volgende keer ook een hardcover gegund.