دوباره به آسمان نگاه کن

روایت تفکر، فرهنگ و تمدن از آغاز تاکنون #2

by معاونت مطالعات و تحقيقات سازمان ملی جوانان (تدوين), خانه فرهنگ و هنر سافيا

دومین جلد از مجموعه «روایت تفکر، فرهنگ و تمدن از آغاز تاکنون» با عنوان «دوباره به آسمان نگاه کن» از سوی معاونت مطالعات و تحقیقان سازمان ملی جوانان منتشر شده است. این اثر روایتی است از فرهنگ و تمدن اسلامی که با استناد به منابع معتبر دینی و تاریخی به تبیین روند شکل‌گیری و توسعه تمدن اسلامی از زمان بعثت رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله تاکنون پرداخته است.
این اثر در پنج بخش حاوی مباحثی نظیر پیدایش جامعه اسلامی، خلافت امویان، خاندان‌های ایرانی، سلسله‌های ترک، جریان‌های فکری جهان اسلام، دانش و نظام علمی در تمدن اسلامی، ملوک‌الطوایفی تیموریان، زوال تمدن اسلامی، هنر و ادبیات اسلامی، ظهور دوباره تمدن اسلامی و فرهنگ و تمدن دوره صفوی است.

روزی که ایوان کسری شکافت، آتش کده فارس خاموش شد، دریاچه ساوه خشکید، خدایان سنگ و چوب عرب سرنگون شدند و نوری به آسمان بلند شد که تا فرسنگ ها آن طرف تر دیده شد، آن ها که علائم ظهور آخرین پیامبر را می دانستند، فهمیدند که جایی در کره خاکی محمد به دنیا آمده است.
محمد امین در چهل سالگی به پیامبری مبعوث شد. 23 سال زحمات طاقت فرسای او در شبه جزیره از عرب جاهلی مردمانی را تربیت کرد که بعدها سرآمد مردمان جهان، در فرهنگ و تمدن شدند. با حمله مغول ها و شکست مسلمانان این تمدن رو به افول نهاد، اما علی رغم شکست مسلمانان، اسلام بر مغول پیروز شد و با گذشت سال ها این مغول ها بودند که مسلمانان می شدند. تمدن اسلامی در دوره صفویه دوباره به اوج بازگشت و این بار از فرهنگ شیعه هم بهره هایی برده بود. به گواهی تاریخ، این دو دوره از درخشان ترین دوره های تمدنی در جهان است. پیش رفت های مسلمانان در فرهنگ، علم، اخلاق، اندیشه طب، هنر، ادبیات و شکوه و عظمت تمدن اسلامی در این دوره ها برگرفته از تعالیم پیامبری بود که برای آبادی زمین نگاهش به آسمان بود، نگاهی که سال هاست در میان مسلمانان کم رنگ شده است. برای رسیدن به دوره های درخشان گذشته باید دوباره به آسمان نگاه کنیم.

206 pages, Paperback

First published January 1, 2012

Reviews

[M.Mahdi · Rating 3 out of 5]

باسمه
⚠️ با توجه به اینکه کتاب‌های این مجموعه پیوستگی معنایی دارن، این یادداشت رو هم در ادامه یادداشت مربوط به جلد قبلی می‌نویسم. کلیات، به خصوص نقاط قوت و ضعف کلی، باز هم اینجا موضوعیت داره که از تکرارش صرف‌نظر می‌کنم.
🔻 اما این کتاب و نقاط قوتش...
🔰 جلد دوم مجموعه بر تمدن اسلامی دوره اول و دوم متمرکز شده. همین باعث میشه یه مرور سریع و جمع و جور رو در مورد تاریخ سرزمین‌های اسلامی داشته باشین که خیلی مفیده. در همین حین شما با جزئیات تاریخی ایران در اون دوره‌ها هم آشنا می‌شین؛ یعنی از صدر اسلام تا پایان صفویه! در این حجم کم، کیفیت مطالب و ارائه اون واقعاً خوب بود.
🔰 در ادامه معرفی رویکردهای نظری و عملی در سرزمین‌های اسلامی در فقه و دین و علم هم اضافه شده تا وقتی از شخصیتی مثل ابن‌سینا می‌خونی، در جریان باشی که در چه علومی برتری داشته و نگاهش به دنیا و زندگی چطور بوده! اینم از بخش‌های جالبی بود که کمتر دیده بودم این‌قدر فشرده و کاربردی جایی باشه.
🔻 و نقاط ضعف...
🔰 قبلاً هم ذکر شده بود که چون تحلیل مجموعه، فرهنگ محور هست، به وفور شاهدیم که تک عاملی تحلیل کرده... مثلاً نگاهش به ماهیت هر درگیری که طرفین هویت متفاوتی دارن، مذهبی هست و نه قدرت/ ثروت طلبی.
🔰 بماند که نگاه کتاب، آنچنان که شایسته هست، امت پایه نیست؛ باز هم برای مثال شناخت دقیق از فرق اهل سنت نداره و برمبنای مذهب، افراط و تفریط و اعتدال رو تصویر کرده! یعنیذاصلاً عامل کلام و طریقت رو نادیده گرفته که فاجعه هست خب :/ فکر کن نقش امام احمد حنبل رو در نابودی عثمانی گری (به عنوان تنها دشمن رسمی اهل بیت که ناصبی رو به اون افراد اطلاق می‌کردن) به کل نمی‌بینه و به عنوان (بر مبنای تحلیل غلط) افراطی معرفی کرده!
🔰در ادامه همین موارد، عجیبه که سازش در مقابل مغول رو خوب و منطقی جلوه داده؛ تخطئه مقاوم و تبرئه مهاجم! ولی جالبه وقتی سربداران شیعی قیام می‌کنن، همراهی اهل سنت با مغولان رو تقبیح کرده! یه جا هم استدلال کرده چون چنگیز خودش رو عذاب الهی معرفی کرده، حتماً به تحریک صلیبیون وارد جنگ شده (البته در تلاش‌های ناکام اون ها در ایام جنگ‌های صلیبی شکی نیست) که خب خیلی خسته تحلیل کرده دیگه... از همین دست موارد، در جای دیگه ضعف فرهنگی شخصی شاه عباس دوم رو دلیل قدرت گیری غربی‌ها در مراودات دوجانبه می‌دونه؛ نه ضعف ایران که خروجیش اون جنس رفتاره...
🔰 در ادامه اشتباهات تاریخی و جغرافیایی، می‌بینین که اسم یک شهر رو یه صفحه به یه نام گفته و یه صفحه به یه نام و ذکر هم نکرده که بحث در مورد یه شهره کلاً. بماند که املای غلط بعضی اسامی مشهور واقعاً تو ذوق می‌زد... یا یه جا گفته مغولان قراختاییان رو سرنگون کردن و یه جا میگه خوارزمشاهیان. اونجایی هم که گفت اهالی قسطنطنیه بعد از سقوط شهر به دست سلطان محمد فاتح به روم غربی(!) فرار کردن که دیگه هیچی...

☑️ من با توقع بالا، این مجموعه رو می‌خونم؛ اینه که با سخت‌گیری یه مسائلی رو مطرح می‌کنم. در مجموع، به خصوص این جلد، به شدت قابل استفاده و قابل توصیه هست. 👌

پ.ن: برای نظر در مورد کلیت مجموعه، باید همه رو خوند که قصدم بر اینه. إن شاءالله بعد اینکه تموم شد، شاید نیاز باشه این متن تغییراتی بکنه‌.

[Soroush Janati · Rating 4 out of 5]

این جلد بسیار مفید و مختصر بود. برای من آیینگی بود از عملکرد خودم و قیاس با مسلمین تا صفویه. کم کاری های من و تنبلی های مرا به من گوش زد کرد.. اما نکته ی خیلی جالب این بود که تعداد کسانی که تشیع را ارتقا بخشیدند بسیار بسیار کم بوده است. و این یعنی ما در نظام جمهوری اسلامی خیلی کار برای انجام دادن داریم. فاصله ی خود را با تمدن اسلامی کم کنیم،هر چند لزومه ی آن ابتدا، داشتن دولتی اسلامی است.
نکته ی جالب تر این که قسمت عمده ی جهش های علمی اروپا ریشه در علوم تعالی یافته توسط مسلمین دارد. قسمت هایی که توسط زرسالاران یهودی لاپوشانی و سانسور شده است. بدترین نوع سانسور.

[Zahra Hesary · Rating 3 out of 5]

مدل نوشتن کتاب جالبه، این که اتفاقات یک سلسله رو توضیح میده و بعد میاد سیر تغییرات فرهنگی رو در زمینه اون اتفاقات بیان می‌کنه. ولی بازم به نظرم کلی‌ه. خیلی جاها نیاز به اطلاعات بیشتر هست و در دسترس نیست.

[Ketabkhoram · Rating 4 out of 5]

⭕بعد از خوندن جلد اول دیگه نتونستم طاقت بیارم و سراغ جلد دوم نرم، حالا هم که جلد دوم تموم شده به خودم میگم کاش همون روز هر ۵ تا جلد رو با هم از فروشگاه کیهان گرفته بودم

⭕بعد از بررسی تاریخ تا پایان قرون وسطی در غرب حالا در جلد دوم کتاب رسیدیم به تمدن اسلامی که این کتاب به بیان وقایع از ظهور اسلام تا ملوک اطوایفی تیموریان به عنوان تمدن اول اسلامی و از تاسیس صفویه تا پایان اون به عنوان تمدن دوم اسلامی می‌پردازه
کتاب مثل جلد اول‌ش برای من جذاب بود
ولی همچنان به مانند بخش تمدن شرق جلد اول، در این جلد هم به منبع خاصی ارجاع داده نشده بود، که حتما یکی از ضعف های این کتاب هست

کتاب، خیلی کم به دوران صفویه پرداخته بود ولی با این‌حال به شدت علاقه‌مند شدم که یه سری هم به تاریخ صفویه در کتاب های تاریخیِ دیگه بزنم

⭕بخشی از کتاب (چه شد که چنگیز به سرزمین‌های اسلامی حمله کرد؟):

چنگیزخان که خود را حاکم چین می‌دانست، می‌خواست با مسلمین که سرزمین‌های متمدن و پررونقی داشتند، وارد تجارت شود یا حداقل آن‌ها را بیشتر بشناسد. ولی حکام محلی با فرستادگان او با تحقیر برخود کردند و حتی تعداد زیادی از بازرگانان مغول فرستاده شده از طرف او (که بعضی از آن‌ها مسلمان بودند) را به قتل رساندند. چنگیزخان که هنوز در خود جرات برخورد خشن نمی‌دید، از آن‌ها خواست قاتل را به او تحویل دهند. ولی خوارزمشاهیان فرستادگان خان مغول را کشته و تحقیر کردند. چنگیزخان عصبانی شد و لشگر عظیمی برای حمله آماده کرد.

[Mohammad reza khorasanizadeh · Rating 4 out of 5]

در جلد دوم مجموعه روایت تفکر، فرهنگ و تمدن، دوران تمدن اسلامی از ظهور اسلام تا انتهای صفویه را مرور می‌کنیم.
در این جلد پس از مرور دوران پیامبر تا انتهای دوران بنی عباس، شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران اسلامی با رویکرد خاندان‌های ایرانی، سلسله‌های ترک، دولت‌های فاطمی و اسماعیلی، تجاوزات مسیحیان و امپراطوری عثمانی بررسی شده و سپس به چرایی زوال تمدن اسلامی با توجه به همه مغول‌ها و اتفاقات پس از نیز پرداخته شده است.
در بخشی دیگر فضای جریان‌های فکری، نطام علمی، هنر و ادیات و سایر وجوه تمدنی دوران اوج تمدن اسلامی بیان شده و در فضل آخر به طور مفصل‌تری نسبت به فصول پیشین، دوران صفویه و ویژگی‌های آن بیان شده است.
به طور کل حتی با وجود برخی ایرادات ریز، با مطالعه این اثر می‌توان دید کلی خوبی نسبت به فضای کلی دوران اسلامی مخصوصا ایران به دست آورد. هرچند که برای اطلاعات جزئی‌ترو تحلیل بیشتر و بهتر بسیاری از چرایی‌های اتفاقات مختلف مطرح شده در کتاب، نیاز به مطالعه منابع بیشتری نیز هست.

[Saeid Arghiani · Rating 3 out of 5]

تاریخ بعد از اسلام تا حکومت صفوی
همون ایرادات جلد اول بهش وارده
و چیزی که خوانشش رو سختتر میکنه سرگذشت ناگواریه که به ایران تو این برهه گذشت.
بعد از جلد آخر مفصلتر خواهم نوشت