Zilif

by Oruç Aruoba

Oruç Aruoba'dan 'mürekkep = kan' denklemine yaklaşan bir mektup-kitap...

Bir sonraki gece olmayabilecekken, bıçak sırtında yazılmış, bıçak gibi bir metin.

Genres: Turkish Literature, Fiction, Turkish

31 pages, Paperback

First published January 1, 2002

About the author

Yazar ve felsefecidir. 1948 yılında Karamürsel'de doğdu. TED Ankara Koleji'ni bitirdikten sonra Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Yüksek Lisansı'nı aldı. Aynı üniversitede Felsefe Bilim Uzmanı oldu. Felsefe doktorasını tamamladı ve öğretim üyeliği yaptı (1972-1983). Tübingen Üniversitesi (Almanya) felsefe semineri üyeliği (1976-1977) ve Victoria Üniversitesi (Wellington) (Yeni Zelanda) konuk öğretim üyeliğinde bulundu (1981). Çeşitli basın organlarında yayın yönetmenliği, yayın kurulu üyeliği ve yayın danışmanlığı yaptı. Birçok dergide yazı ve çevirileri yayınlandı. Serbest yazar olarak çalışmaktadır.

Reviews

[Fact100 · Rating 4 out of 5]

"İnsan insan oldu mu, acı çeker."

Çağdaş edebiyatımızın en kendine özgü isimlerinden biri olan Oruç Aruoba, varoluşçu sorgulamalarını şiirsel bir dille aktararak edebiyat ve felsefeyi kaynaştırabilen istisnai bir düşünür, şair ve yazar.

Aruoba'nın, didaktizme bulaşmayan sözleri, okurunun, kendisinde olan ama duymaktan aciz olduğu iç seslerini daha güçlü titreştirip ruhunun gölgelerini keşfe davet eder.

"Benden hep önceden konmuş kalıpların içine girmemi istediler. (...) Benim bambaşka bir kişi olmamı bile değil; sanki kişiliksiz birşey olmamı — sanki cansız, düşüncesiz birşey, bir alet, bir makina...
Dünya benden ben olmamı istemedi."

Dilin sınırlılığının farkında, kısa ve güçlü cümleler kuran Aruoba, okunmaktan ziyade hissedilecek, bir bakıma iç'ten okunacak bir yazı mirası bıraktı.

İlk olarak 2001 yılında, "Geceyarısı Kitapları" kapsamında yayımlanan ve Aruoba'nın, belki de en kişisel eserlerinden biri olan "Zilif", bir babanın kızına yazdığı vasiyete yakın bir mektup, bir anlaşılma aracı, bir yürek dökümü.

Aruoba'nın karanlık düşüncelerle boğuştuğu bir zamandan dökülen bu satırlar, kızı Filiz'e yazılmış olsa da her ebeveyn ya da her evladın, yani herkesin kendinden, geçmişinden veya susturduğu gölgesinden izler bulmasına imkân tanıyor.

"Dünya ne ise oydu; ben de ne isem o oldum - uyuşamadık. Hepsi bu."

Yaşamak/deneyimlemek durumunda kaldığımız dünya ile uyumsuzluk, toplum tarafından anlaşılamama ve buradan filizlenen derin yalnızlık hissine aşina okurun duygularını yankılayan satırlarda, Aruoba'nın düşünceleriyle fitillenen soluk kandilimiz eşliğinde bir yol arıyoruz.

"Beni tanımalarını en çok istediğim kişiler, beni en çok yanlış anlayan kişiler oldular."

Aktardıklarıyla, bir babanın kızına söylemek istediklerini aşarak varoluş, aşk, zaman ve ölüme dair şiirsel ve felsefi bir boyuta ulaşan "Zilif", aşikâr biçimde kanayan ve keskinliğiyle birçok okurun yarasını kavlatan bir mektup.

Bize kısmen malum bir benlikle kendimizi tam olarak anlamamız imkânsızken, bir başkasına, bize dair değiştirilemeyecek imgeler inşa etmiş bir cana, neyi, ne kadar ifade edebiliriz, bilemiyorum.

Yine de deneyebiliriz, şüphesiz.

[Oğuz Kayra · Rating 4 out of 5]

«İnsan olan insan pek az — bunu anladın bunca yıl sonra; bir de şunu: İnsan insan oldu mu, acı çeker.»

[Seda · Rating 4 out of 5]

Yaralı çocukları olduğunu bilen yaralı babaların kaleme dökülmüş hali.

[Özgür Baltat · Rating 4 out of 5]

dünya ne ise oydu;
ben de ne isem o oldum.

Uyuşamadık.
hepsi bu.

[Ayça · Rating 4 out of 5]

Keşke bitmese dediğim kitap oldu.

[Sümeyra · Rating 5 out of 5]

Bir yazarı ölüm yıl dönümünde anmak, onu okumaktır.
Bu kitabı bugüne sakladım.
Pek bir sevdiğim şahsına münhasır, kendi üslubunu ve biçimi yaratan sevgili Aruoba,
Bir erik ile bir sevgiyi bağdaştıracak içtenlikte insana ‘babaya’ rast gelmenin zor olduğu bu günlerde;
İyi bir insan olmuşsunuz
İyi ki geçmişsiniz bu dünyadan
İyi ki yazmışsınız:)

“Benim kızım insan olacak.”
“İnsan insan oldu mu, acı çeker.”
“Bende ben olmayan birini— hatta birşeyleri— ‘sevdi’; sonra, beklediklerini bulamadıkça, duyguları — o sevgi’si— nefrete dönüşmeğe başladığı zaman da, ne yazık ki, gene, ben değildim nefret ettiği kişi”
“—Dünya ne ise oydu; ben de ne isem o oldum— uyuşamadık. Hepsi bu.

*Sizi Aruoba,
Önce Tanıdım
Sonra Sevdim
Şimdi Bildim
Hep Anladım

[v (e-vey)* 🍓 · Rating 5 out of 5]

kelimelerin güzelliğinin ve gücünün farkına, hep ve yalnızca bu adam sayesinde varıyorum. iyi ki vardın aruoba. anlaşılamamanın yorgunluğuyla bu dünyaya sırtını çevirirken bendeki bu eksikliği gideren yegane kişilerden olduğun için kocaman teşekkür etmek isterdim sana.

[Mustafa Şahin · Rating 5 out of 5]

Altı üstü otuz sayfa ama ya düşündürdükleri? İşte onlar hiç öyle değil. Muazzam bir eser.

[ayşe · Rating 4 out of 5]

"hele yargılamayı hiç beceremiyorum, kendimi de dünyayı da...
— Dünya ne ise oydu; ben de ne isem o oldum
— uyuşamadık. Hepsi bu."

[İlhanCa · Rating 5 out of 5]

Bu sefer Oruç Aruoba’dan kızına bir mektup..
Kısacık bir mektup/kitap kızına gibi olsa da çevresine bir sitem niteliğinde..

“Sana şimdi o kadar çok şey söylemek istiyorum ki, hiçbirini doğru-dürüst söyleyemiyo­rum..”

[Oğuzhan Alpaslan · Rating 5 out of 5]

İnsanın duygularını paramparça eden bir mektup-kitap olmuş. Birçok aforizma ve bazı kendi hayatından anekdotlarla kızına kendini açıklamaya çalışan bir baba kısa ama öz bir yapıt olmuş.

[Koyu · Rating 5 out of 5]

- dünya ne ise oydu; ben de ne isem o oldum
- uyuşamadık. hepsi bu.

[birgül · Rating 4 out of 5]

dünya ne ise oydu; ben de ne isem o oldum.
uyuşamadık. hepsi bu.

[Baris Ozyurt · Rating 5 out of 5]

“Sen, buluşabildiğimiz ender günlerden birinde, bana gelmiştin. Yaz başıydı; ben bahçede oturmuş rakı içiyordum; sen de -galiba mutluluktan koşuşturup duruyordun. Sana, yarı şakayla, "Haydi bakalım bana erik getir" demiştim. Koşup gitmiştin: Bahçede bir erik ağacı olduğunu biliyordun. Epey sonra (hatta, biraz daha gecikseydin, kalkıp sana bakmağa gidecektim), alı al, moru mor, kan-ter içinde geri gelmiştin: elinde bir külah: Manavdan, harçlığının son kuruşuna kadar vererek aldığın erikler... Ağaçta erik yoktu; ama Baban senden erik istemişti... Ne yapabilirdin ki... Yapman gerektiği için yapabileceğini yapmıştın işte seni insan yapan da bu.



Artık bu yaşa geldiğine göre, öğrenmişsindir; biliyorsun, biliyorum: Öyle 'insan'lar vardır ki, babaları onlardan erik istese, gidip, şöyle bir bakıp, "Ağaçta erik yok" diyebilirler. Böylesi 'insan'ları tanıdın, biliyorsun. Ama sen senin yapabileceğin çünkü yapman gereken tek birşey vardı: Baban'a erik bulmak... Hani masallarda vardı ya bütün erikler "Kaf Dağı'nın ardında" olsaydı, o zaman sen de bir “Zümrüd-ü Ankâ kuşu” bulup, sırtına biner, yola koyulurdun...


Buna, seni öylesine etkileyene, ve o yaptığını yapmak istemeni sağlayana, onu yapacak gücü sana verene, “sevgi” adının takıldığını işitmişsindir, bol bol herkes ondan sözeder; o "Erik yok" diyenler de kullanırlar bu sözcüğü. Ama biliyorsun; gidip erik aramayı sahiden isteyenler pek azdır Bulabilenler... sahiden arayanlar daha da az... Aslında yalın birşeydi bu senin için: Öyle büyük sözcükler falan gerektirmeyecek, hatta, hiçbirşey söylemeyi gerektirmeyecek kadar yalın birşey: Baban senden erik istemişti o kadar...


_Sana şimdi o kadar çok şey söylemek istiyorum ki, hiçbirini doğru-dürüst söyleyemiyorum...

Kusuruma bakma yazım da gittikçe bozuluyor...”(s. 12)

[Arda Barış Başaran · Rating 5 out of 5]

Sen, buluşabildiğimiz ender günlerden birinde, bana gelmiştin. Yaz başıydı; ben bahçede oturmuş rakı içiyordum; sen de — galiba mutluluktan— koşuşturup duruyordun. Sana, yan şakayla, “Haydi bakalım — bana erik getir” demiştim. Koşup gitmiştin: Bahçede bir erik ağacı olduğunu biliyordun. Epey sonra (hatta, biraz daha gecikseydin, kalkıp sana bakmağa gidecektim), alı al, moru mor, kan-ter içinde geri gelmiştin : elinde bir külah: Manavdan, harçlığının sonkuruşuna kadar vererek aldığın erikler...
Ağaçta erik yoktu; ama Baban senden erik istemişti...
Ne yapabilirdin ki...
Yapman gerektiği için yapabileceğini yapmıştın — işte seni insan yapan da bu.
Buna, seni öylesine etkileyene, ve o yaptığını yapmak istemeni sağlayana, onu yapacak gücü sana verene, “sevgi” adının takıldığını işitmişsindir, bol bol herkes ondan sözeder; o “Erik yok” diyenler de kullanırlar bu sözcüğü.
Ama biliyorsun; gidip erik aramayı sahiden isteyenler pek azdır — sahiden arayanlar daha da az...
Bulabilenler...
Aslında yalın birşeydi bu senin için: Öyle büyük sözcükler falan gerektirmeyecek, hatta, hiçbirşey söylemeyi gerektirmeyecek kadar yalın bir şey: Baban senden erik istemişti — o kadar...

[Ida]

Sen, buluşabildiğimiz ender günlerden birinde, bana gelmiştin. Yaz başıydı; ben bahçede oturmuş rakı içiyordum; sen de —galiba mutluluktan— koşuşturup duruyordun. Sana, yarı şakayla, “Haydi bakalım — bana erik getir” demiştim. Koşup gitmiştin: Bahçede bir erik ağacı olduğunu biliyordun. Epey sonra (hatta, biraz daha gecikseydin, kalkıp sana bakmağa gidecektim), alı al, moru mor, kan-ter içinde geri gelmiştin : elinde bir külah: Manavdan, harçlığının son kuruşuna kadar vererek aldığın erikler... Ağaçta erik yoktu; ama Baban senden erik istemişti... — Ne yapabilirdin ki... Yapman gerektiği için yapabileceğini yapmıştın — işte seni insan yapan da bu.

Öyle ‘insanlar vardır ki, babaları onlardan erik istese, gidip, şöyle bir bakıp, “Ağaçta erik yok” diyebilirler. Böylesi ‘insan’ları tanıdın, biliyorsun.

Ama sen — senin yapabileceğin çünkü yapman gereken tek birşey vardı: Baban’a erik bulmak... Hani masallarda vardı ya — bütün erikler “Kaf Dağı’nın ardında” olsaydı, o zaman sen de bir “Zümrüd-ü Anka kuşu” bulup, sırtına biner, yola koyulurdun...

[Zeynep Doğan · Rating 5 out of 5]

“Sen, buluşabildiğimiz ender günlerden birinde, bana gelmiştin. Yaz başıydı; ben bahçede oturmuş rakı içiyordum; sen de —galiba mutluluktan— koşuşturup duruyordun. Sana, yarı şakayla, "Haydi bakalım — bana erik getir" demiştim. Koşup gitmiştin: Bahçede bir erik ağacı olduğunu biliyordun. Epey sonra (hatta, biraz daha gecikseydin, kalkıp sana bakmağa gidecektim), alı al, moru mor, kan-ter içinde geri gelmiştin : elinde bir külah: Manavdan, harçlığının son kuruşuna kadar vererek aldığın erikler...
Ağaçta erik yoktu; ama Baban senden erik istemişti... — Ne yapabilirdin ki...
Yapman gerektiği için yapabileceğini yapmıştın — işte seni insan yapan da bu.”

bu kitap-mektubu babamın bana yazdığını hissediyorum. her okuduğumda.

[elif]

Gene de; evet, doğru, bir anlamda kaçtım, kaçıyorum şimdi de-- bu da belki güçsüz olduğumu, yetersiz ve korkak olduğumu gösterir. Başarısız oldum. Bugün, yakınlarımın gözünde de, toplum indinde de, yersiz bir 'düşkün'üm. Biliyorum. Ama düşün: Nedir ki ‘başarı' --ne olabilirdi ki benim başarım, ben o koşullara boyuneğip, toplum içinde bana gösterilen yeri alsaydım? Bir ikiyüzlülük, bir sahtelik, bir aldatmaca olurdu bu 'başarı'-- 'ben'im, ben olmadan, hatta benliğimi bir kenara atarak, kişiliğimi çiğneyerek elde ettiğim bir şey. Karşılığında kim olduğumu verdiğim bir 'kimlik'...

[Duygu Sevimli Çeltik · Rating 5 out of 5]

Hayata ince yerinden bakabilenlerin dışlanmışlığını, kırılganlığını bir kaç sayfayla anlatabilmek kolay iş değil. Bunu kendi dilimde okuyabilmek de benim şansım. İyi ki Filiz (Zilif) babasının mektubunu bizimle paylaşmış. Herkesin(?) yaptığı babalığı kendi kızına yapamayan (?) Aruoba, bir çok babanın anlatamayacağı derinlikte bir insanlığa işaret ediyor. Defalarca kez okunacak bir metin. Kendimize ve kendimizden bildiklerimize.

[Elif · Rating 5 out of 5]

Zilif… Bir babanın kızına intihar etmeden önce yazdığı mektupların kitaplaştırılmasıyla oluşturulmuş. Hayata tutunamamış, topluma yabancı kaldığını hissetmiş birini anlatıyor. Otuz sayfada üç yüz sayfalık his yer alıyor bana göre. Her bir cümlesi ayrı güzel ve özel.
Okuduğum en güzel mektuplardı diyebilirim. İlk Oruç Aruoba kitabım, etkileyici bir tanışma oldu.

[Melisa · Rating 4 out of 5]

.

[Gökhan · Rating 5 out of 5]

Ağlattı!

[NaCI · Rating 4 out of 5]

"Dünya ne ise oydu, ben de ne isem o oldum - uyuşamadık. Hepsi bu."

Çıplak, sert ve gerçek.

[Büşra Yıldırım · Rating 5 out of 5]

— Başka türlü yapabilmeyi ister miydim... Sanıyorum, Hayır — peki o zaman, bütün bunları
yeniden yaşamak durumunda kalsaydım, bunu
ister miydim... Sanıyorum, Evet.

[yonca.reads · Rating 5 out of 5]

Nasıl güzel…

[Nur · Rating 4 out of 5]

''— işte, etrafımdakiler de bu kişiyi, bu “ben”i
görsünler, kişiliğimi anlasınlar istedim. Sahici ol­mak;
sahiden anlaşılmak, tanınmaktı, istediğim.''

[Alhan · Rating 5 out of 5]

"...'ben'im, ben olmadan, hatta benliğimi bir kenara atarak, kişiliğimi çiğneyerek elde ettiğim birşey. karşılığında kim olduğumu verdiğim bir 'kimlik'..."

[Meryem · Rating 5 out of 5]

insan insan oldu mu acı çeker.

[Özlem Kesim · Rating 4 out of 5]

Dünya ne ise oydu; ben de ne isem o oldum
— uyuşamadık. Hepsi bu.

[zehra · Rating 5 out of 5]

"davacı değilim dünyadan." diyen aruoba'yı yakınları anlamadı ama yazdıklarıyla onu anlayan insanları yalnızlığından çekti. dünya ile uyuşamayanları kaleminde buluşturdu. iyi ki canım aruoba.