Nog wat geleerd vandaag? Hoe kennis terugkeert in het onderwijs

by Maarten Huygen

WAT LEREN WE VAN ONDERWIJSVERNIEUWINGEN VAN VROEGER? Instructie en kennisoverdracht raakten uit de mode, eerst in de VS, veel later elders en uiteindelijk ook in Nederland en Vlaanderen. De leerling kon toch alles zelf googelen? Dat kon die meestal niet. Taal en rekenen gingen achteruit. In de VS en andere Angelsaksische landen is inmiddels al meer dan een eeuw met zelf ontdekkend leren geëxperimenteerd. Het gevolg: grotere ongelijkheid. Leerlingen werden afhankelijk van de kennis en welstand van hun ouders. Volgens de recente leerpsychologie zijn voor taal en rekenen instructie, kennis en oefening nodig. Maarten Huygen volgt leraren, trainers en wetenschappers die deze inzichten toepassen. Hij doet verslag van een klas van de Alan Turingschool die door systematische voorbereiding zelfs verhaaltjes van Tsjechov kan lezen. Hij bezoekt conferenties waar leraren de nieuwste toepassingen van de leerpsychologie doornemen. De herwaardering van kennis geeft leraren hun onafhankelijke rol terug. Nog wat geleerd vandaag? is een warm pleidooi voor kennisrijk onderwijs. Het laat zien dat ‘het nieuwe leren’ al eeuwen oud is en zet dat in internationaal perspectief. Een boek voor leraren, directeuren, bestuurders, lerarenopleiders, onderwijsbegeleiders, ouders en anderen die zichzelf de vraag stellen: kan een leerling ‘eigenaar zijn van het leerproces’ of is dat slechts schijn? Maarten Huygen was verslaggever, commentator, onderwijsredacteur en chef opinie voor NRC Handelsblad en werkte elf jaar als correspondent in de Verenigde Staten.

312 pages, Paperback

Published November 17, 2023

Reviews

[Erik Ex · Rating 5 out of 5]

'Nog wat geleerd vandaag? - Hoe kennis terugkeert in het onderwijs'
van Maarten Huygen

Een warm pleidooi voor kennisrijk onderwijs, maar ook vooral een analyse van hoe ideeën over competentiegericht leren telkens weer op andere manieren terugkomen in het onderwijs.

Huygen beschrijft hoe in verschillende landen, de VS (waar hij zelf woonde), Frankrijk, Finland en natuurlijk Nederland en Vlaanderen er voortdurend allerlei redenen worden bedacht om niet meer kennis te onderwijzen, maar allemaal vage competenties.

Eén van de belangrijkste dingen om daarbij te bedenken is dat leerlingen uit zwakke milieus altijd de dupe zullen zijn van dit soort onderwijs. En dat beleidsmakers, schooldirecteuren, ministers oftewel de mensen aan de knoppen zelf uit andere milieus komen en er dus dikwijls een blinde vlek voor hebben. Dit in tegenstelling tot de leraren die dagelijks de leerlingen zien.

Het is voor het eerst dat ik een boek lees waarin zo helder de beweging wordt beschreven die het afgelopen decennium in het onderwijs is ontstaan, de evidence informed-beweging. Als je er dicht op zit is het soms lastig om het overzicht te zien. Het gaf me het gevoel te zijn samen met zoveel andere leraren onderdeel te zijn van iets groters.

Ondertussen benoemt Huygen heel terecht dat onderwijs geven niet een onderzoek afdraaien is. Het is geen wetenschap, maar een kunde. Zo ga ik het ook beschrijven vanaf nu!

Aanrader voor iedereen in het onderwijs en daarbuiten die wil begrijpen wat er gebeurt in de sector.

[Carmen · Rating 4 out of 5]

Erg interessant boek. Ik heb het met veel plezier en interesse gelezen. Met vlagen gaat de auteur mij iets te scherp door de bocht en mis ik soms enige nuance. Desondanks vind ik dit boek wel echt een aanrader en geeft het een duidelijk beeld hoe door de jaren heen onderwijsontwikkelingen zijn toegepast en wat voor uitwerking dit had/heeft.
Elke bestuurder, schoolleider, docent en onderwijsassistent zou dit boek moeten lezen, om vervolgens met elkaar in gesprek te gaan waar we met elkaar heen willen en wat ons te doen staat.

[Judith Lichthart · Rating 5 out of 5]

Dit boek zou elke leraar wat mij betreft moeten lezen. Door het belang van kennis te onderschrijven en daarmee de lessen voor alle leerlingen te doorspekken kunnen ze allemaal beter worden in taal, rekenen en lezen. Zo simpel is het.

Maarten Huygens pleidooi voor kennisrijk onderwijs waarin de leraar centraal staat is een overtuigend verhaal waarin in historisch en internationaal perspectief wordt aangetoond dat het eeuwenoude 'nieuwe leren' waarbij leerlingen 'eigenaar zijn van het leerproces' veel minder effectief is dan lesmethoden waar instructie, kennis, oefening en herhaling onder begeleiding van een goede leraar worden gebruikt. Volgens Huygens zijn het de scholen die 'systematisch op uitleg en kennisoverdracht koersen' die goede resultaten behalen: 'minder laaggeletterdheid, ongecijferdheid en weinig dyslexie' (22).

Door vernieuwende experimenten zoals zelf-ontdekkend leren zijn leerlingen helaas steeds afhankelijker geworden van de kennis en welstand van hun ouders en is de ongelijkheid toegenomen. De ondertitel van het boek is gelukkig hoopgevend: 'hoe kennis terugkeert in het onderwijs.'

[Nathalie · Rating 5 out of 5]

Met enige confirmation bias dit boek gelezen en ik kan alleen maar zeggen dat ik (docente GS en Duits in het VO sinds 2002) alles wat Huygen beschrijft aan den lijve heb ondervonden en/of voor mijn ogen heb zien gebeuren. Iedereen die op dit moment in het onderwijs werkt zou dit boek moeten lezen. Al was het maar om het speelveld duidelijker in beeld te hebben.

Wat kanttekeningen (die me er niet van weerhouden dit boek 5 sterren te geven):
-Het boek had nog een ronde bij een scherpe(re) corrector kunnen hebben.
-Her en der vliegt Huygen wat kort door de bocht en benadrukt ook wel vaak dat juist de progressieven de onwetenschappelijke aanpak hebben gekozen en doorgevoerd. Ik vergeef hem dit, omdat het ten eerste klopt, maar ook omdat er door de 'vernieuwers' vaak genoeg ook (nog veel) korte(re) bochten zijn genomen. Maar het is opvallend genoeg om het te noemen en ter overweging voor een nieuw boek of oplage mee te geven. (overigens beschouw ik mezelf ook als progressief)

Meer van dit! (misschien over de invoering van de lumpsum en de marktwerking in het onderwijs?)

[Rens Rottier]

Zelfontdekken leren en vertrouwen op digitale techniek werkt niet. Prestaties kelderen. Ongelijkheid neemt toe.
Auteur voert een pleidooi voor ouderwets onderwijs, veel kennis, directe instructie, voordoen, nadoen en zelfdoen.
Hij zoekt mensen op die zo werken. In de verschillende vakken. Laat zien dat het werk. Huiswerkburaus groeien omdat niveau omlaag gaat. En zij werken met directe instructie, basis didactiek en spijkeren kinderen bij.

Onder leraren is het moraal gedaald.ze verlaten massaal het onderwijs ondanks de forse verhogingen van salarissen.

Er ontstond een pandemie van dyslexie.

Wereldwijd zie je dat invoering van kennisarm curriculum tot ongelijkheid leidt en het niveau omlaag gaat.
Leerlingen hebben gewoon uitleg en oefening nodig.
VS liep. Voorop met modes als kindgericht persoonsgericht en onderzoekend leren. Niveau vh onderwijs is gedaald.

[Fanny Verwoerdt · Rating 3 out of 5]

Een prikkelend boek over de terugkeer van kennis in het onderwijs. Met delen ben ik het zeker eens en de bijbehorende theorie wordt mooi uiteengezet. Maar soms zijn de argumenten wel erg kort door de bocht en tegenargumenten worden makkelijk afgedaan zo der sterke onderbouwing. Dat doet wat af aan de boodschap vind ik. In ieder geval genoeg om over na te denken en verder over door te praten...