Στα χρόνια της ομίχλης - Χατισέ

Στα χρόνια της ομίχλης #2

by Νίκος Γούλιας

Το τρένο από τη Σμύρνη, που χειμώνα του 1876 έβγαινε από την πρωινή ομίχλη, δεν έφερνε μόνο τον ξένο. Ξοπίσω του κουβαλούσε στροβιλίζοντας και το θαλασσινό αγέρι, που πολλά χρόνια πρωτύτερα, από τη μαγευτική πολιτεία των καναλιών είχε φερμένη την οικογένεια του Βενετσιάνου ζωγράφου Πάολο στη Σμύρνη των χρωμάτων και των αρωμάτων.
Κουβαλούσε μέρες και νύχτες ενός μοιραίου έρωτα, πολλές αναμνήσεις, μεγάλα πάθη, μια δολοφονία… μαζί και έναν πίνακα με την ημίγυμνη Χατισέ, που όλους και όλα τα κοίταζε κρύβοντας επτασφράγιστα τα μυστικά της, άλαλη όπως ήτανε όχι μόνο στο κάδρο αλλά και στη ζωή της.
Από τη Σύρο και το Κορδελιό, μέχρι τη Χίο και τα Αλάτσατα, κι από την Πέργαμο ως την Πόλη, πολλών ανθρώπων οι ζωές θα διαγράψουν την τροχιά τους γύρω από τη Χατισέ, ανυποψίαστα τόσο κοντά η μία με την άλλη∙ ο Στέφανος, η Μαριώ, ο Λιωνής. Ο Ζοζέφ και η Πηνελόπη.
Ο Τζοβάνι, η Φραντσέσκα, η Αντζελίνα. Ο Χακάν και η Ακτσού. Και η Χατισέ, παντού… Ένα μυθιστόρημα που, μετά την ΙΑΣΜΗ, εξακολουθεί να ταξιδεύει τον αναγνώστη στη χαραυγή του 19ου αιώνα, σ’ εκείνα τα χρόνια τα παλιά, στα χρόνια της ομίχλης.

554 pages, Paperback

First published October 1, 2013

About the author

Ο ΝΙΚΟΣ ΓΟΥΛΙΑΣ γεννήθηκε στην Αθήνα το 1955. Το 1980 αποφοίτησε από την Αρχιτεκτονική Σχολή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Έργα του, ιδιωτικά και δημόσια, μικρά και μεγάλα, βρίσκονται υλοποιημένα σε ολόκληρο τον Ελλαδικό χώρο.

Μέχρι σήμερα έχει τιμηθεί με πολλά Πανελλήνια Αρχιτεκτονικά Βραβεία και Διακρίσεις, ενώ έργα του έχουν δημοσιευτεί σε αρχιτεκτονικά περιοδικά και βιβλία.

Reviews

[Γιώτα Παπαδημακοπούλου · Rating 5 out of 5]

Ένας από τους βασικούς στόχους της λογοτεχνίας, ειδικά όταν αυτή βασίζεται σε ιστορικά γεγονότα, είναι να μας ταξιδέψει σε τόπους και χρόνους που δεν γνωρίσαμε συστήνοντάς μας μια πραγματικότητα αλλοτινή. Και μέσα από την πραγματικότητα αυτή καλούμαστε να γνωρίσουμε τους ανθρώπους εκείνους που την έζησαν, που βίωσαν κάθε πλευρά της, που άφησαν τα σημάδια τους πάνω στις νοερές γραμμές που χαράζει ο χρόνος βοηθώντας τες να ταξιδέψουν μέχρι το σήμερα. Αυτή είναι η μαγεία της λογοτεχνίας, ότι γεννά εικόνες, συναισθήματα, και αν ο Νίκος Γούλιας το πέτυχε αυτό με το πρώτο του κιόλας βιβλίο, την "Ιάσμη", με την "Χατισέ" του να μας ταξιδεύει για μια ακόμη φορά "Στα χρόνια της ομίχλης", νομίζω πως ανέβασε λίγο ακόμα τον πήχη.

Όπως ακριβώς και η ιστορίας της "Ιάσμης", έτσι και αυτή εδώ διαδραματίζεται στα χρόνια του ταραγμένου 19ου αιώνα που σημαδεύτηκε από πόνο, αίμα, προσφυγιά, δάκρυα, μα και δυνατά συναισθήματα ελπίδας και θέλησης για αγώνα. Για μια ακόμη φορά, η ιστορία μας δεν είναι στατική αλλά μας ταξιδεύει μέσα στον χρόνο, και από τόπο φέρνοντάς μας σε επαφή με μέρη όπως η Χίος, η Σύρος, η Σμύρνη, το Κορδελιό, τα Αλάτσατα και η Κωνσταντινούπολη. Μέρη μαγικά, όμορφα, με την δικιά τους ιστορία που συνδέθηκε με μια αόρατη κλωστή με την Ιστορία τούτης της ταλαιπωρημένης χώρας, που ποτέ όμως δεν παραδόθηκε στη μοίρα της. Τουλάχιστον, όχι στο παρελθόν της, και παρά που το παρόν της δεν μοιάζει να τιμά και τόσο πολύ όλα όσα φέρει μαζί του. Αλλά αυτό, είναι μια άλλη ιστορία.

Μέσα από συνεχείς εκπλήξεις και ανατροπές, μέσα από μια σειρά παιχνιδιών της μοίρας που φαντάζει άλλοτε να κινεί εκείνη τα νήματα και άλλες πάλι να αφήνει την επιλογή στους ήρωές μας, ξεδιπλώνεται η ιστορία των Χακάν και Ακτσού, Σουλεϊμάν και Φατιμά, Στέφανου και Μαριώς, Ζοζέφ και Πηνελόπης, του Λιωνή, της Δέσποινα, του Τζιοβάνι, της Φραντσέσκα, της Αντζελίνα, του Πάολο, πρόσωπα άγνωστα σε μας αλλά και τόσο γνώριμα, σαν να κοιτάζουμε στον καθρέφτη την δική μας αντανάκλαση από ένα παρελθόν που δεν ζήσαμε αλλά ακούσαμε γι' αυτό, ή σαν να κοιτάζουμε στα μάτια πρόσωπα που μισήσαμε και αγαπήσαμε στην πορεία της ζωής μας. Και αν και απούσα, η Χατισέ είναι η πιο ισχυρή φιγούρα απ' όλες, εκείνη που ακόμα κι αν δεν βρίσκεται εκεί, ασκεί μια γοητεία και μια δύναμη μοναδική.

Έχοντας διαβάσει την "Ιάσμη", δεν θα μπορούσα να περιμένω -συγγραφικά- τίποτα λιγότερο από τον Νίκο Γούλια. Το κείμενο δεν είναι απλά καλογραμμένο, αλλά εμπεριέχει μια μοναδική γλαφυρότητα που σπάνια την συναντάς στις μέρες μας και που καταφέρνει να σε καθηλώσει και να σε γοητεύσει. Ο τρόπος που η πένα του ζωντανεύει πόλεις, τόπους, ανθρώπους, ιστορικά γεγονότα αναμειγμένα με μια μυθοπλασία που στην πραγματικότητα ίσως να μην είναι τόσο φανταστική, είναι εντυπωσιακός και σε πολλές περιπτώσεις συγκινεί. Γεύσεις, αρώματα, εικόνες, ντοπιολαλιές και συνήθειες, ήθη και έθιμα, όλα ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια μας καθώς οι σελίδες προχωράνε, κι ένα μοναδικό ταξίδι ξεδιπλώνεται μέσα από αυτές. Όλα αυτά μαζί, λοιπόν, δεν φανερώνουν μονάχα ένα λογοτεχνικό έργο που έχει γραφτεί ύστερα από πολλή έρευνα, αλλά ένα λογοτεχνικό έργο που έχει γραφτεί με μεράκι και αγάπη.

Η "Χατισέ" είναι ένα βιβλίο μοναδικό που θα χαραχτεί στη μνήμη όλων όσων το διαβάσουν, ακόμα και αν δεν είναι φανατικοί αναγνώστες αυτού του λογοτεχνικού είδους. Το γεγονός πως κέρδισε εμένα, που όλοι γνωρίζετε πως αισθάνομαι για τα ιστορικά μυθιστορήματα, πιστεύω πως λέει πολλά αλλά και πάλι, αν αυτό από μόνο του δεν είναι αρκετό για να σας πείσει, διαβάστε το. Χαθείτε κι εσείς "Στα χρόνια της ομίχλης" και παρασυρθείτε από τον μοναδικό τρόπο που ο συγγραφέας πλέκει τα δίχτυα της ζωής των ηρώων του, πως δημιουργεί μυστήρια και πως αυτά λύνονται σταδιακά, με την αλήθεια να αποκαλύπτεται όταν πρέπει και με τις ζωές των ηρώων να είναι άρρηκτα δεμένες. Όσο για την σχέση που μπορεί να έχει η ιστορία της "Χατισέ" με εκείνη της "Ιάσμης", αυτό είναι κάτι που πρέπει να το ανακαλύψετε μόνοι σας.

[Vicky Ziliaskopoulou · Rating 5 out of 5]

Μου πήρε αρκετές μέρες αυτό το βιβλίο για να το διαβάσω, πάνω από βδομάδα, και δεν έφταιγε μόνο ότι δεν είχα χρόνο. Περίπου 550 σελίδες κειμένου, σχετικά πυκνογραμμένες, απολαυστικές, διαβάζεις και ευχαριστιέσαι. Μερικές φορές δεν χρειάζεται βιασύνη, κάποια βιβλία θέλουν περισσότερο χρόνο, να διαβάσεις καλά και προσεκτικά κάθε πρόταση, να δημιουργήσεις μέσα στο μυαλό σου σε εικόνα τις περιγραφές που κάνει ο συγγραφέας.

Είναι αρκετοί οι πρωταγωνοστές του βιβλίου, εκτείνεται σε μεγάλο χρονικό διάστημα, καλύπτει ιστορία περίπου ενός αιώνα. Βασικότεροι όλων ο Πάολο και ο Στέφανος, και λίγο αργότερα ο Λιωνής. Ζωές που μπλέκονται ώστε να μας δώσουν τη συνέχεια μιας όμορφα δομημένης ιστορίας, ήρωες που παρακολουθήσαμε σχεδόν όλη τη ζωή τους, από τη γέννηση μέχρι τον θάνατό τους. Και πίσω από όλους αυτούς η Χατισέ, που εμφανίστηκε και επηρέασε με διαφορετικό τρόπο όλες αυτές τις ζωές. Εξαιρετική ιστορία, και πολύ όμορφα δοσμένη.

Εξίσου όμορφα με την ιστορία αποδίδονται και οι συνθήκες ζωής των κατοίκων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εκείνη την εποχή, οι διαφορές στην καθημερινότητα ανάμεσα στη Σμύρνη και σε μικρά χωριά, όπως τα Αλάτσατα και το Κορδελιό. Πραγματικά, οι περιγραφές του συγγραφέα είναι εξαιρετικές. Απλώνει μπροστά μας τη Σμύρνη των αρχών του 19ου αιώνα με τόσο περιγραφικό τρόπο που ένιωσα σαν να βλέπω σε ταινία τις αγορές, τις παραλίες, τα σπίτια και τα χάνια. Και φυσικά, όλο το βιβλίο γραμμένο σε πολύ σωστά Ελληνικά, να χαίρεσαι να διαβάζεις.

https://kiallovivlio.blogspot.com/

https://thematofylakes.gr/

[Georgette Nanou · Rating 5 out of 5]

ΧΑΤΙΣΕ!!!'Ενα βιβλίο που με συγκίνησε και με ταξίδεψε σε μέρη όπου μέσα από τα βιβλία γνωρίσαμε.Και για να είμαι ειλικρινής είχα καιρό να διαβάσω ένα τόσο καλογραμμένο και όμορφο βιβλίο γεμάτο συναισθήματα.Συναρπαστική πλοκή που διαδραματίζεται σε Ανατολή και Δύση,μέρη μαγικά.Αναλυτικές περιγραφές που μπορεί σε ορισμένα σημεία να κουράζουν,αλλά είναι τόσο ονειρικές και με εικόνες που το προσπερνάς και απολαμβάνεις όλα αυτά σαν να είσαι παρών ή παρούσα.Άψογη γραφή και μάλιστα οι διάφοροι ιδιωματισμοί καθιστούν το ανάγνωσμα δυνατό,ζωντανό και άριστο.Εννοείται ότι έχει προηγηθεί έρευνα και η απόδοση τόσο εξαιρετική.Δυνατοί χαρακτήρες,γεγονότα που τρέχουν και απρόβλεπα σε συμπαρασύρουν σε αυτό το όμορφο ταξίδι παρέα με την Χατισέ και όλους τους υπόλοιπους ήρωες,αποκαλύπτοντας μυστικά που είχαν μείνει αναπάντητα ερωτήματα στην ΙΑΣΜΗ,αλλά συγχρόνως αφήνουν νέα που ελπίζω θα αποκαλυφθούν στην ΣΜΥΡΝΑ.Η σύνδεση πλοκής και ηρώων είναι τόσο όμορφα πλεγμένα και με μελετημένη σκέψη που το αποτέλεσμα της ιστορίας δεν θα μπορούσε να είναι καλύτερο.Τελειώνοντας την ανάγνωση το όμορφο ταξίδι του αναγνώστη δεν τελειώνει,αλλά αναπολεί τον χρόνο,τους ανθρώπους,τις πόλεις ΣΥΡΟ-ΣΜΥΡΝΗ-ΒΕΝΕΤΙΑ-ΧΙΟ,τις ιστορικές διαδρομές,τις αλήθειες,τα μυστικά και περιμένει επίσης με προσμονή το επόμενο μέσω του τρίτου βιβλίου.Συγχαρητήρια στον κ.Γούλια για το μαγευτικό ταξείδι που μας προσέφερε.

[Σπυροπούλου · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικό!Σιγουρα ένα απο τα καλύτερα βιβλία της ελληνικής λογοτεχνίας!Ενα διαμαντάκι, συνδυάζει εξαιρετική γραφή και μια υπέροχη ιστορία...το αγάπησα!

[Πάνος Τουρλής · Rating 4 out of 5]

Μετά την καταπληκτική Ιάσμη, η συγκλονιστική Χατισέ. Άλλο ένα καλογραμμένο βιβλίο του συγγραφέα Νίκου Γούλια και μια συγκλονιστική συνέχεια της ιστορίας του. Είναι τόσο πολλά τα αισθήματά μου, είναι τόσο έντονες οι συγκινήσεις που μου προσέφερε αυτό το βιβλίο και δυστυχώς τόσο δύσκολη η θέση μου από εδώ που δεν μπορώ να γράψω και να περιγράψω τίποτε από αυτά γιατί τα περισσότερα δυστυχώς βασίζονται στην πλοκή, οπότε αν γράψω ακριβώς ό,τι θέλω θα προδώσω πολλά σημεία της ιστορίας και είναι κρίμα.
Να ξέρετε κάτι: η ιστορία ξεκινάει το 1876 στον σιδηροδρομικό σταθμό του Κορδελιού, όπου φτάνει ένας άγνωστος και κουβαλά εκτός από τις βαλίτσες του κι ένα σκοτεινό παρελθόν. Από κει και πέρα ξετυλίγεται η ιστορία του βε��ετσιάνου ζωγράφου Πάολο και της οικογένειάς του. Από τη Βενετία του 1797 στη Σμύρνη του 1809, στη Σύρο του 1811 και της πανούκλας, πίσω στη Σμύρνη του 1821 και τέλος στα Αλάτσατα του 1852 άνθρωποι και ιστορίες, μυρωδιές και ήχοι ταξιδεύουν τον αναγνώστη στα μακρινά χρόνια της ομίχλης. Ο συγγραφέας γράφει πολύ ωραία, χρησιμοποιεί βενετσιάνικες και τούρκικες λέξεις στο κείμενο και έχει τη δύναμη να αναπαριστά μπροστά στον αναγνώστη γεγονότα και καταστάσεις με τρόπο που λίγοι πια συγγραφείς μπορούν. Επιτέλους μαθαίνουμε με τον πιο τραγικό τρόπο τι συνέβη στη δόλια τη Ροδόκλεια όταν οι Τούρκοι λεηλάτησαν τη Χίο το 1822, ποια ήταν η καλόγρια που ανέθρεψε τον Ισίδωρο και τ' αδέλφια του όταν φυγαδεύτηκαν στη Σύρο και γενικά έχουμε μια ιστορία που χαίρεται να σφίγγει τον κλοιό της αλήθειας γύρω από τους ήρωές της.
Ένα εκπληκτικό γλαφυρό κείμενο και μια πλοκή τόσο σφιχτοδεμένη που δεν μπορείς να πάρεις ανάσα. Νομίζεις ότι διαβάζεις κάτι άσχετο, κάτι που απλώς υπάρχει για να σου γεμίζει τις σελίδες και να σου ροκανίζει το χρόνο και ξαφνικά, μια ανατροπή σου τραβά απότομα την αυλαία και μπροστά στα μάτια σου ξετυλίγεται μια τραγική ιστορία με τους βασικούς πρωταγωνιστές που γνωρίζεις ήδη από το πρώτο βιβλίο! Μακάρι να μπορούσα να γράψω περισσότερα!
Απολαύστε κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα:
"Έπειτα από κείνη την ημέρα, κάθε πρωί, με το γάλα λευκή γραμμή ακόμα στο πανωχείλι του, "πάω στου νόνου", έλεγε και πρώτος σηκωνόταν απ' το τραπέζι" (σελ. 66).
Διαβάστε για την αγορά της Σμύρνης στις αρχές του 19ου αιώνα:
"Σε ξύλινους πάγκους να ισορροπούν απάνω σε δεκάδες, ίσως και σε εκατοντάδες τρίποδα, βαλμένα το ένα δίπλα στο άλλο και από τις δυο μεριές, τα χρωματιστά υφάσματα σε τόπια αραδιασμένα απάνω τους ή στοιβαγμένα πίσω, στα πλάγια ή ακόμα και κατάχαμα, από τα πιο απλά μέχρι μεταξωτά ανατολίτικα, δαμασκηνά και άλλα, ήτανε τόσο πολλά κι εντυπωσιακά, που μαγνήτιζαν το βλέμμα. Χρώματα βυσσινιά, πράσινα, κόκκινα, μπλε, κίτρινα και τουρκουάζ τραβούσαν τον διαβάτη όλο και πιο μέσα, όλο και πιο βαθιά στο μπεζεστένι, και δε γινόταν εκείνος να μην προχωρήσει, αφού μετά τα υφάσματα, ο δρόμος με τα χαλιά ήταν όλος στρωμένος. Κι αυτό δεν ήταν σχήμα λόγου.
"Κρεμασμένα από παντού σε απίστευτη ποικιλία χρωμάτων και σχεδίων, και να ήθελες να προσπεράσεις ήτανε φύσει αδύνατον, καθώς οι ίδιοι οι έμποροι σε πιάναν από το χέρι να σου τα δείξουν το ένα μετά το άλλο. Μαγευόσουν όχι μόνο από την ομορφιά τους αλλά και από τα λογής ονόματα, που μόνο το άκουσμά τους ήτανε αρκετό για να σε ταξιδέψει σε μέρη άγνωστα και μακρινά: Καζάκ από τον Καύκασο, Καργκάι από τις δυτικές Ινδίες, Μπουχάρα από τους Τουρκομάνους της Κεντρικής Ασίας, περσικά από μαλλί, βαμβάκι και μετάξι, άλλα από τη μακρινή Ταμπρίζ, άλλα από τη Ναΐν ανατολικά του Ισφαχάν στην άκρη της ερήμου, κι άλλα παό την όαση Μπιαμπανάκ, το Μασάντ, την Κομ, το Μπιτζάρ. Κι ήταν και άλλα πολύχρωμα, γεμάτα απίστευτους, περίτεχνους αυτοσχεδιασμούς που φτιάχναν νομαδικές φυλές -Λουρς, Κούρδοι, Κασκάι, Σαχσαβάν- και που φορτωμένα σε καμήλες που πειθήνια κάθονταν στα τέσσερα με τα χαλιά ανοιγμένα απάνω τους, οι ίδιοι οι νομάδες τα εμπορεύονταν μέσα στο μπεζεστένι μιλώντας άγνωστες διαλέκτους -εξωτικές φιγούρες με τα παρδαλά τουρμπάνια και τις μακριές τους κελεμπίες.
"Ρωμιοί και Τούρκοι, Ατζέμηδες και Σαμαλήδες γυρνούσαν εκεί μέσα πουλώντας σμυρναίικα γιουβρέκια, σαλέπι, λεμονάδα παρασκευασμένη "χαζίρικα", σάμαλι μαστιχάτο, παστελάκια με σουσάμι, "τση γριάς τα μαλλιά", κάστανα, νταριά και λεμπλεμπιά, που τα διαλαλούσαν φωναχτά, ενώ καφετζήδες και Ατζέμηδες, φορώντας μαύρο φέσι, πουλούσαν τσάι και τουμπεκί ψιλοκομμένο" (σελ. 111-112).
"Στα κουγιουμτζίδικα (κοσμηαμτοπωλεία) η πελατεία ήταν κυρίως ανδρική. Εδώ, οι πιο μεγάλοι σε ηλικία μα με το πουγκί γεμάτο, ζύγιζαν ποια θα ήταν η πιο καλοστοχευμένη ριξιά του ερωτικού βέλους ανάμεσα στο πουγκί τους και στο θηλυκό αντικείμενο του πόθου τους. Εδώ αγόραζαν ή εξαγόραζαν τον έρωτα. Στις παστρικές έδιναν χρήματα, ήξεραν τους κανόνες του παιχνιδιού, ήξεραν και την ταρίφα. Τα δύσκολα, όμως, άρχιζαν εκεί όπου δεν υπήρχαν οι κανόνες, εκεί όπου το τυφλό πάθος αφηνόταν στη δύναμη του πουγκιού να εντυπωσιάσει, επιλέγοντας κάτι ούτε φτηνιάρικο ούτε πολυφορεμένο, αφού ανάλογα με το πόσο απόρθητη ήταν η γυναικεία αγκαλιά που επιθυμούσε κανείς να κατακτήσει, ανάλογο έπρεπε να είναι και το πεσκέσι. Και υπήρχαν πολλά, και για όλες τις περιπτώσεις. Άλλα εξασφάλιζαν κάποιας την ανοχή, αν ήτανε μικρή, άλλα εξαγόραζαν τη συνενοχή, αν ήταν παντρεμένη, άλλα τιμούσαν την πίστη και άλλα υμνούσαν την αγάπη" (σελ. 113).
"Αμείλικτος ο χρόνος...Σαν τον θεριστή στα κτήματα τον Ιούνη που ένα προς ένα ρίχνει καταγής στο διάβα του τα ώριμα στάχυα, έτσι κι εκείνος ανελέητα αφαιρούσε και έκοβε από των κοριτσιών την πρώτη λάμψη στα μαλλιά, την αίσθηση της μεταξένιας φλούδας του βερίκοκου στα μάγουλα, του κερασιού το χρώμα και του πετροκέρασου την τραγανή αίσθηση από τα φουσκωτά χειλάκια. Η περιφέρειά τους μεγάλωνε, κι αν η μέση τους φαινόταν ακόμα δαχτυλιδένια, ήταν απ' τα ρούχα που την έσφιγγαν τόσο, ώστε δεν μπορούσαν μήτε να πάρουν ανάσα" (σελ. 154).
"Το καλοκαίρι του '22 έφυγε αργά. Καταχρηστικά είχε σπρώξει κάμποσο τις μέρες του βαθιά στο ακόμα μαλακό φθινόπωρο, που χωρίς αγέρηδες και κρύα, ήταν φαίνεται ενδοτικό. Μα κι ο Σεπτέμβρης, απρόθυμος κι αυτός να μπει εκείνη τη χρονιά, πολλά όμορφα δειλινά χώρισε στους ενοίκους του ατελιέ, που ανελλιπώς τα απολάμβαναν βγαίνοντας στον μπαχτσέ" (σελ. 315).
"Μήτε δυο μήνες δεν πέρασαν που είχε φύγει ο Ζοζέφ, κι ένα απόγευμα μετά τον Δεκαπενταύγουστο, μπαίνοντας στο σπίτι ο Λιωνής βρήκε την Πηνελόπη γερμένη στην ξύλινη κουνιστή πολυθρόνα, γαλήνια και χαμογελαστή. Το χέρι που πάντα του έτεινε σαν τον έβλεπε, ήταν πεσμένο, λάμνοντας στο νερό της Αχερουσίας. Τα μάτια της, ήδη κλειστά" (σελ. 393).