Alle rafelranden van Europa: De geschiedenis van Europa en zijn buren

by Ivo van de Wijdeven

Wie het heden én de toekomst wil begrijpen, kan niet om de geschiedenis heen

Europa heeft een lange en roerige voorgeschiedenis met zijn buren. Waar de geografische grenzen al sinds mensenheugenis vastliggen, zijn de door de mens getrokken staatsgrenzen vrijwel voortdurend verschoven. Kijk maar naar Polen, het ‘land op wieltjes’ dat heen en weer schoof en zelfs lange tijd van de kaart verdween. Of naar het koloniale tijdperk, waarin de Europeanen in Afrika, Azië en het Midden-Oosten de dienst uitmaakten en willekeurig grenzen trokken, wat leidde tot gruwelijke oorlogen.

De randen van Europa zijn al veel langer rafelig. Hedendaagse conflicten hebben wortels in het verleden. Fenomenen van nu – zoals de Russische agressie, de opkomst van China en oorlogsgeweld in het Midden-Oosten – staan niet op zichzelf. De drijfveren van de hoofdrolspelers op het wereldtoneel zijn vaak al eeuwenoud. Poetin en Xi staan in een langere traditie. En de complexe geschiedenis van het Midden-Oosten maakt dat grote groepen mensen in Europa zich identificeren met de strijdende partijen in Israël én de bezette gebieden.

In Alle rafelranden van Europa laat Ivo van de Wijdeven overtuigend zien hoe historische ontwikkelingen van invloed zijn op het huidige tijdsgewricht. Het boek is een volledig herziene en geactualiseerde versie van De rafelranden van Europa en De nieuwe rafelrand van Europa, aangevuld met een nieuw hoofdstuk over Europa’s relatie met China en de rest van Azië. De ontwikkelingen aan de rafelranden van Europa zijn al sinds jaar en dag gaande, zullen lang doorwerken en zullen onze toekomst ingrijpend beïnvloeden. Hoogste tijd om de geschiedenis van Europa en zijn buren beter te leren kennen.

Genres: History

610 pages, Kindle Edition

First published December 6, 2023

About the author

Ivo van de Wijdeven is historicus en politiek analist. Hij adviseerde jarenlang de minister-president en voorziet media als De Correspondent, RTL Nieuws, VPRO OVT, NRC, Historisch Nieuwsblad, Geschiedenis Magazine en Clingendael Spectator van heldere uitleg. Eerder schreef hij De rafelranden van Europa, De spoken van Visegrád, De nieuwe rafelrand van Europa en De macht van het verleden, dat op de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs stond.
Met zijn verhalen wil hij iedereen die daarin geïnteresseerd is een historische achtergrond bieden bij de actualiteit.

Reviews

[Tim · Rating 5 out of 5]

Ik heb toch even getwijfeld of ik dit boek wel zou oppakken, want ik vreesde dat er veel overlap zou zijn tussen de verschillende delen, en dat het ook gewoonweg véél te gedetailleerd zou zijn. Dun is het niet - Europa heeft veel rafelranden, zo blijkt.

Maar Ivo van de Wijdeven heeft me zeer aangenaam verrast. Eigenlijk bevat dit boek min of meer een geschiedenis van de wereld, minus de delen die minder van belang zijn geweest in de ontwikkeling van Europa. Per hoofdstuk focust hij op een ander deel. Dat zorgt soms voor een beetje overlap, zoals hij in de introductie zelf aangeeft, maar het blijft erg beperkt. Als lezer krijg je telkens een heldere samenvatting voorgeschoteld van de belangrijkste ontwikkelingen op alle vlakken in de desbetreffende regio's, en wat het verband met Europa is.

De auteur waakt er daarnaast ook over om afstand tot het onderwerp te bewaren en gewoon de feiten te vertellen, zonder daar enig waardeoordeel over uit te spreken. Dat is al bij al wel iets waar auteurs en journalisten bij dit soort onderwerpen, tot mijn grote ergernis, over het algemeen grote moeite mee hebben, dus ik was heel opgelucht. (Schijnbaar volkomen uit de lucht gegrepen uitspraken als 'Rusland is de grote vijand van het Westen' zonder dat dan verder te onderbouwen met meer dan de reden 'Want dat is nu eenmaal zo', waar het in de praktijk naar mijn mening dikwijls op neerkomt, blijven hier achterwege. Waarvoor dus dank!) Bovendien voegt hij toch zijn eigen stijl toe, die het boek, ondanks alle informatie, heel goed leesbaar en begrijpelijk maken ook.

De reden waarom Van de Wijdeven oorspronkelijk dit boek heeft geschreven, was, zoals hij zelf verklaart, omdat hij vindt dat nieuwsmedia het over het algemeen nalaten om meer (historische) duiding te geven bij hedendaagse ontwikkelingen. Daar geef ik hem helemaal gelijk in - het is een van de redenen waarom ik het nieuws over het algemeen zeer kritisch volg - en dus ben ik volledig akkoord met het bestaan en de opbouw van dit boek.

Het laatste hoofdstuk gaat dan, uiteindelijk, over Europa zelf, en niet over de 'rafelranden'. Er wordt extra aandacht besteed aan de geschiedenis van een Europese eenheid, zoals die niet alleen de voorbije eeuw maar de voorbije eeuwen soms de kop opstak. Inhoudelijk ben ik niet veel verrast in dit boek - al zijn er natuurlijk wel dingen die je nog niet weet - maar in het hoofdstuk over Europa keek ik meerdere keren verrast op.

Het komt erop neer dat dit een ontzettend helder boek is, niet alleen over de geschiedenis van Europa en de plaats die het continent inneemt in de wereld, maar over de wereld op zich. Er worden sterke lessen getrokken uit het verleden en aan de lezer gepresenteerd. Feitelijk is het eenvoudig: Alle Rafelranden van Europa heeft alles in zich om een standaardwerk te worden waar scholen gemakkelijk hun voordeel mee zouden doen. Niet alleen in de geschiedenisles, maar ook om studenten goed te leren lezen en analyseren. En misschien leren ze er nog kritisch van nadenken ook. Bijzonder indrukwekkend. Iedereen moet dit lezen.

9,2/10

[Sylvia Philippa · Rating 4 out of 5]

Super interessant boek voor wie beter wil begrijpen hoe de huidige (diplomatieke) wereld in elkaar steekt. De auteur neemt je mee naar de de grenzen van Europa, van het Ottomaanse Rijk tot aan Azië en Rusland. In vogelvlucht krijg je de verschillende historische ontwikkelingen mee, inclusief de verschillende bezettingen en al het machtsvertoon dat over en weer heeft plaatsgevonden. In het laatste hoofdstuk wordt de totstandkoming van het huidige Europa omschreven. De verschillende hoofdstukken haken mooi op elkaar in. Vond het indrukwekkend hoe ontzettend veel landen wereldwijd zijn bezet door alle verschillende Europese landen. Dat maakt de conclusie van dit boek ook sterk; huidige problemen kunnen goed verklaard worden door de geschiedenis.

[Rolf W. · Rating 4 out of 5]

Alles wat je als Europeaan van de wereldgeschiedenis moet weten, opgediend in hapklare, smakelijke en goed verteerbare brokkken.

[Mike Verdaasdonk · Rating 4 out of 5]

Een waardevolle geschiedenis les!Een informatief boek waarin je in korte tijd inzichten krijgt over aangrenzende continenten en wat de verbinding van Europa is tot deze continenten en wat deze continenten maakt tot wat ze nu zijn.

[Sandra · Rating 3 out of 5]

Pfoe, dikke pil. En dan heb ik ‘m zelfs nog als audioboek geluisterd ipv gelezen. Van de Wijdeven heeft dit boek geschreven omdat nieuwsmedia het volgens hem vaak nalaten om historische duiding te geven bij wat er vandaag gebeurt. Daar kan ik me zeker in vinden en ik mis die context vaak zelf ook, dus dit boek stond hoog op m’n to-read lijst. Het boek is op de eerste plek een geschiedenisboek - veel feiten, jaartallen, namen, weinig tot geen mening. Dat is tegelijkertijd het sterkste en zwakste punt: een objectieve geschiedenis van Europa (en haar rafelranden, die blijkbaar zover als China en India reiken), maar ook - voor mij - een information overload, weinig prikkelend, en langdradig. Zeker een aanrader voor de geschiedenisnerd, niet geschikt voor je casual read deze zomer aan het zwembad.

[Maarten · Rating 4 out of 5]

Very interesting and good to read (or listen to, in my case) to get a general understanding of Europe and the main countries or blocks of countries around it—Russia, the Ottoman Empire or current Arabian nations, the Africa continent, Israel, and farther away, India and China. Sometimes a bit simplistic and the writer sometimes makes historic connections for the sake of making connections; however, overall it is incredibly helpful to understand Europe’s history, the forming of nations and states and the conflicts over the centuries with countries outside Europe. Probably reading the book is more helpful than listening as it likely will have maps; if not, I highly suggest reading or listening to the book with Google maps, historic maps and Wikipedia nearby to understand the European history and borders even better.

[Bjorn Bakker · Rating 4 out of 5]

Concise and enlightening overview of the regions surrounding Europe that have been an integral part of its history.

[Melle · Rating 4 out of 5]

3.5

[Floris Zwaferink · Rating 1 out of 5]

Erg grote ambitie om de wereldgeschiedenis te vatten in een aantal 'rafelranden' van Europa. Boek mist focus, de hoofdstukken zijn leuk bedacht (Ottomaanse rijk, Afrika) maar de inhoud loopt in elkaar over. Populair taalgebruik helpt niet om dit een serieus historisch werk te kunnen noemen. Er worden flink wat 'legers in de pan gehakt' of een aantal hoofdpersonen een 'kopje kleiner gemaakt'. Leuk voor de leek die de geschiedenis van de 'rafelranden' in vogelvlucht en grote vaart wil lezen.