Номын нэр л анх намайг соронздон татсан юм. Учир нь би зарим хүмүүсийн айн ширвээтдэг зэр зэвсэгт бас ном шигээ шунан дурладаг сонин зантай хүн л дээ. Жишээ нь Монгол нум сум, Япон илд хоёроос би нэг тийм эрхэмсэг, гоо сайхныг мэдэрдэг. Гэхдээ би энэ нийтлэлээрээ хоёрдогч хоббиныхоо тухай бус, ном худалдаж авах байтугай автобусны ч мөнгөгүй, ядуухан оюутан насандаа “Интерном” –д хоёр гурван удаа орж хэсэглэн уншсаар дуусгаж байсан бэсрэг жаахан ч, бэлчээр уужуу нэгэн туужийн тухай хүүрнэх юм. Миний л мэдэхээр Mandir Tangad
гуайн маань хамгийн шимтэй бүтээлүүдийн нэг болох энэхүү туужид Тоорил ван, Тэмүжин, Жамуха гурвын нэгдсэн хүчинд бут цохигдон дутаасан Гурван Мэргидийн үлдэгдлийг Сүбээдэй баатар төмөр тэрэгт цэрэгтэй нэхэн очиж, Хөх төрийн туган доор нэгтгэн дагуулсан аян дайны тухай өгүүлдэг. Гэвч Монголын Нууц Товчоонд аль хэдийнээ дурдагдсан түүхийн үйл явдал төдийлөн чухал бус бөгөөд миний бие үүнийг үл өгүүлэн туужийг уншихад надад төрсөн сэтгэгдлээ хуваалцаж байна. XIII зууны суутай, цуутай дээдсүүдийн дундаас дэлхий дахинд их хаадын энд зэрэгцэн танигдсан эрхэм жанжин бол, өсөх насаа Чингис хааны зарлиг доор өнгөрөөж, өтөл насаа хан хөвгүүдийг хас төрийн эрдэм, дайн тулаанд цагаашруулсаар хальсан Европ дахинд “Өрөөсөн нүдэт, үнэгэн зальт” хэмээн алдаршсан хөлөг баатар Урианханы Сүбээдэй юм.Дэлхийн дайдыг донсолгон чичрээж, Адиратын тэнгист агтныхаа туурайг булхаж явсан их жанжныг хувь хүн талаас нь энэ цаг үед гайхамшигтай тод томруун харуулсан цор ганц бүтээл бол САРАН ЗЭВ. Сүбэдэй баатараас гадна тус зохиолын ноён нуруу болсон дүр бол Зүчи ханы зарлигаар Сүбэдэйн туган доор нэгдсэн, буух буурьгүй буцах нутаггүй болж хувь заяа нь дээсэн дөрөөн дээр дэнжигнэж буй Мэргид аймгийнхаа голомтыг самруулчихалгүй авч үлдэхийн хүсэлд, алд биеэ бүрэн зориулсан зоригт баатар Бардай сэцэний дүр юм. Алдар суу нь дэлхийд түгсэн арслан мэт хаадын, барс мэт жанжид хэрхэн агуу сэтгэж, хэрхэн агуу их үйл хэргийг бүтээж буйг унших цаг мөчид уншигч бээр төсөөллийн ертөнцөд хөвдөг. Энэ зохиолыг би жилдээ ганц л удаа уншдаг. Олон уншиж, улиг болговоос миний төсөөллийн ертөнц нэгэн үзэгдлээр хорогдоно. Энэ хайран... Зохиол маань тэр чигтээ баатар жанждын тухай биш бөгөөд агуу их сүр хүчний салшгүй нэгэн хэсэг болсон жирийн Монгол цэргийг Шамдгайн дүрээр гаргасан бөгөөд, өнөөдөр бидний цаг үед сох дутаж буй нэгэн зүйл болох ХАРИУЦЛАГА гэж юу вэ гэдгийг ил тодоор их сайхан гаргаж өгсөн байдаг. Ойрхи Дорнодын эрх мэдэлтэй, эд баялагтай давилуун Шахуудтай алалцан тулалдаж ч, андлан нөхөрлөж ч явсан харь жанжин Насир баатарын Монголчуудыг харж буй өнцөг хамгийн гоё. Энэ хөдөлгөөнтэй эр яагаад Сүбэдэй баатарыг бишрэн шүтэх болов? Дэндүү ноймой эсвэл догшин омголон алин болох нь үл ойлгогдох Монголчууд яагаад дэлхийг засаглах болсон бэ гэдгийн учрыг олж харж байгаа тэр мөчийг би дахин дахин уншдаг.
Бас бахархан дуулмаар, харуусан гунигламаар нэгэн бүсгүй дүр бий. Харин тэрийг та өөрөө уншаарай. Миний хувьд ингээд зогсоё. Naminchimed Baasan
гуай энэ зохиолын талаар хачин гоё тэмдэглэл бичсэн байдаг. Олж үзээрэй.