Δρομοκαΐτειο – Λέρος – Δαφνί: Ο ένας τοίχος μετά τον άλλο

by Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου

Ο όρος "ψυχιατρική μεταρρύθμιση" είναι, ως προς το δίπολο των διαμετρικά αντίθετων σημασιών και περιεχομένων που εκφράζει, από τους πιο αμφιλεγόμενους. Έγινε ποτέ κάποια πραγματική μεταρρύθμιση του συστήματος των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, της κουλτούρας και της πρακτικής τους ή το αποτέλεσμα των περίπου 30 χρόνων συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων ήταν απλώς ένα νεοϊδρυματικό μόρφωμα, που αναπαρήγαγε αμετάβλητη τη λειτουργία του παραδοσιακού ψυχιατρικού κυκλώματος;

Σήμερα, το ποια ήταν η αλληλεπίδραση μιας έξωθεν επιβαλλόμενης "μεταρρύθμισης", με αφορμή το "πρόβλημα Λέρος", με τους στόχους, τα οράματα και τις πρακτικές όσων αναζητούσαν διαδρομές "πέρα και έξω" από το κυρίαρχο ψυχιατρικό παράδειγμα, μοιάζει για τους νέους επαγγελματίες ψυχικής υγείας, αλλά και τους άμεσα ενδιαφερόμενους ανθρώπους με ψυχιατρική εμπειρία, καθώς και για όλη την κοινωνία, σαν να είναι εκτός της όποιας δυνατότητάς τους να το δουν, ν' ακουμπήσουν, να "πατήσουν" πάνω σ' αυτή την εμπειρία -τις αναζητήσεις, τις δυσκολίες, τους ανεπίτευκτους στόχους της- ως υλικό αναστοχασμού για τη μορφή και τα περιεχόμενα μιας χειραφετητικής πρακτικής στον χώρο της ψυχικής υγείας, στο παρόν και στο μέλλον που έρχεται.

Περιγράφοντας το βίωμα της εξορίας του ως ενός αμετάκλητου διωγμού όσο πιο μακριά γίνεται, χωρίς ποτέ καμιά επιστροφή, ένας ασθενής στη Λέρο είπε κάποτε: "Δαφνί, Λέρος, Τουρκία". Κάτι αντίστοιχο θα μπορούσε να συμβολίζει και η διαδρομή από το Δρομοκαΐτειο, το οποίο είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες της ιδρυματικής ψυχιατρικής, έως τη Λέρο, όπου για μια στιγμή χάραξε μια ακτίνα φωτός, ότι μια "άλλη", εναλλακτική ψυχιατρική είναι δυνατή, και από εκεί μέχρι το Δαφνί, στον άλλο πυλώνα της ιδρυματικής ψυχιατρικής, που μας προσγειώνει σε μια πραγματικότητα όπου τίποτα δεν είχε ουσιαστικά αλλάξει, πέραν ίσως από την εξωτερική εικόνα της ιδρυματικής καταστολής.


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ, ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ, ΑΠΟΠΕΙΡΕΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ "ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ"
Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΛΕΡΟΥ
ΣΕΙΣΜΟΣ, ΨΝΑ, ΑΠΟΪΔΡΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ
ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ, ΘΕΣΜΟΙ, ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ "ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ" ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΛΑΙΟ-ΙΔΡΥΜΑΤΙΣΜΟ ΣΤΟΝ ΝΕΟ-ΙΔΡΥΜΑΤΙΣΜΟ
ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΑΝΕΝΤΑΞΗ
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ
ΑΝΟΙΧΤΕΣ ΠΟΡΤΕΣ ΧΩΡΙΣ ΚΑΘΗΛΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΜΟΝΩΣΕΙΣ
ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑ, ΑΚΑΤΑΛΟΓΙΣΤΟ, ΤΟΞΙΚΟΕΞΑΡΤΗΣΗ, ΠΡΟΣΦΥΓΙΑ, ΑΣΤΕΓΙΑ
ΕΠΙΜΕΤΡΟ
Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΦΡΑΝΚΟ ΜΠΑΖΑΛΙΑ

416 pages, Paperback

First published September 21, 2022

About the author

Ο Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου γεννήθηκε στην Αθήνα (1947), σπούδασε ιατρική στο ΕΚΠΑ και ως ψυχίατρος από το 1982 ήρθε σε επαφή με το κίνημα της εναλλακτικής ψυχιατρικής, εμπνευσμένο από τον Ιταλό Franco Basaglia. Διακεκριμένος και πρωτοπόρος Ψυχίατρος, πρωτοστάτησε στην Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση και την Αποασυλοποίηση των Ψυχικά πασχόντων. Έχει πλούσια επιστημονική αρθρογραφία και συγγραφή βιβλίων.

Εργάστηκε στο Δρομοκαΐτειο και στο Κρατικό Θεραπευτήριο Λέρου _όπου άφησε το στίγμα του, πρωτοσταντώντας στο κλείσιμο του ασύλου-ντροπής του Ελληνικού Πολιτισμού. Επίσης, διετέλεσε διευθυντής του 9ου Ψυχιατρικού Τμήματος του Ψ.Ν. Αττικής (Δαφνί). Λόγω των πρωτοπόρων μεθόδων που εφάρμοσε στην καριέρα του, όπως η διεύθυνση του μοναδικού ανοικτού τμήματος του Ψ.Ν.Α, οι μάχες ενάντια στην καθήλωση (μηχανική και χημική) κ.α, δεν ήταν λίγες οι φορές που έγινε στόχος συντηρητικών κύκλων με τους οποίους δε δίστασε να συγκρουστεί.

Ως επιστήμονας έχει αφήσει ανεξίτηλο το στίγμα του αναδεικνύοντας πρωτοβουλίες για μεθόδους και προγράμματα ριζικής αποδόμησης και υπέρβασης των ιδρυματικών πρακτικών στην κατεύθυνση της αποϊδρυματοποίησης.

Reviews

[Hara · Rating 4 out of 5]

Συναισθηματικοί λόγοι με εμποδίζουν να κρίνω αντικειμενικά αυτό το βιβλίο.

Διαβάζοντας, αισθανόμουν νοσταλγία για το όραμα που έσπρωξε και εμένα, όπως και τόσους άλλους, να εργαστώ σε ασυλικό χώρο και να προσπαθήσω να βάλω και το δικό μου λιθαράκι στον αγώνα για αποασυλοποίηση. Να συμπορευτώ με το κύμα των ανθρώπων που, με το όνειρο στην καρδιά, πάσχισαν για το σπάσιμο των στερεοτύπων, την αλλαγή της νοουροπίας. Για να ξαναδώσουν στους ψυχικά ασθενείς έστω ένα μέρος της χαμένης τους ελευθερίας και αξιοπρέπειας.

Αισθανόμουν θλίψη και θυμό καθώς ξαναθυμόμουν όλα τα εμπόδια που έμπαιναν στο δρόμο μας. Τις τεράστιες προσπάθειες αναχαίτησης αυτού του κύματος αλλαγής, από διοικήσεις, υπουργεία και κυβερνήσεις.

Θλίψη και θυμό, τεράστιο θυμό, συνειδητοποιώντας, μετά από 35 χρόνια εργασίας στο χώρο, πως λίγα πράγματα έχουν αλλάξει, το όραμα για ουσιαστική αλλαγή δεν υπάρχει πια και, κυρίως, πως συνολικά η Υγεία και μαζί της και η ψυχική υγεία, βαδίζουν γοργά προς το Μεσαίωνα.