What do you think?
Rate this book
Genoeg voor iedereen: naar een economie die zorgt voor mens en planeet
Terwijl mens en planeet snakken naar een adempauze draait de huidige groei-economie onverzadigbaar door. Genoeg voor iedereen werpt een nieuwe blik op onze economie. Dit grondig onderbouwde en behapbare boek leest als een gids naar een economie waarin iedereen goed kan leven. Hoe en vooral met welke concrete voorstellen kunnen we bloeien zonder te groeien?
224 pages, Paperback
Published September 1, 2023
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 5 of 5 reviews
October 3, 2024
Elke dag wordt de wereldeconomie complexer, een steeds uitbreidende ronddraaiende spaghetti aan waardeketens, en niemand zit aan het stuur. Die chaos heeft historisch voor goeie en slechte ontwikkelingen gezorgd, maar lijkt nauwelijks vat te krijgen op de grootste uitdagingen van de 21e eeuw: klimaatontwrichting, de biodiversiteitscrisis en ongelijkheid binnen de samenleving. Hoe moeten we het tij keren? Door het probleem bij de bodem aan te pakken: weg met groei, en dus ook met een systeem gebouwd op groei.
Aldus steekt Jonas van der Slycken een spade in de Nederlandstalige grond voor degrowth, een literatuur die ondertussen wereldwijd een fenomeen geworden is in de soft sciences (waar het een positief toekomstbeeld is) en de politiek (waar het een uiterst doeltreffende aanval op klimaatbewuste politiek wordt). Het is geen EPO-boek, maar leest wel als een: korte hoofdstukjes, obligate gevleugelde woorden van Gandhi, Frederic Jameson, zachte lofwoorden vanop een afstand gesmeten naar de Zapatista's, het concept ubuntu, de mama en Polanyi. Het resultaat leest als een hogesnelheidstrein, maar slaagt er toch in om een coherent wereldbeeld te presenteren. Zeker het gedeelte over de berekening van een BNP dat negatieve externaliteiten integreert, is een nuttige insteek van blijvende aard.
Maar het probleem zit 'm in dat wereldbeeld en de strategie. Het boek is dan wel geschreven voor een breed publiek, maar uitsluitend gericht op het intellectueel debat. Het neoliberalisme wordt afgevoerd door citaten van Thatcher te pareren, Vandana Shiva wordt opgevoerd om de kritiek op biolandbouw -- "kan niet in onze voedselnoden voorzien" -- af te ketsen met opmerking dat de hedendaagse landbouw dat op lange termijn ook niet kan. De probleemstelling zelf, onze vermeende afhankelijkheid van 'groei', verraadt deze benaderingswijze. "Groei" is namelijk geen keuze, het bestaat in de feiten niet eens: het is weinig meer dan de optelsom van activiteiten die elkaar in meerdere of mindere mate veronderstellen en voor het gemak uitgedrukt worden in een cijfer. Als dat cijfer naar beneden gaat, is dat een gevolg van het feit dat de economie stokt en mensenlevens ontwricht, maar niet de oorzaak ervan. Die boekhoudkundige kip-of-ei-verwarring komt ook tot uiting in van der Slyckens veronderstelling dat zonder al die bullshit jobs, waar niemand mee gebaat gaat, we onze tijd collectief in "betekenisgevend vrijwilligerswerk" kunnen steken. Maar wat gebeurt er, denk je, wanneer dat vrijwilligerswerk een structurele pilaar wordt van de post-groei-economie, die arbeid georganiseerd moet en de intensifiëring of net de afbouw van bepaalde takken geïncentiveerd moet worden? Lap, weer een bruto nationaal product, en jobs die voor bepaalde beoefenaars allicht bullshitty overkomen.
Die conceptuele refractiefout zet zich verder in een politieke hoogmoed. Zo lijkt het boek overtuigd dat "de economie" een van A tot Z doelbewust georganiseerde machine is, die we samen kunnen ontmantelen. De enige reden dat we dit niet doen, is omdat we ofwel geen alternatief kunnen bedenken, ofwel omdat we deel uitmaken van de profiterende elite. Je zou denken dat Van der Slycken een anarchist was, ware het niet dat staat en belastingen omarmd worden als instrument van de oplossing, of een utopisch socialist, maar de factor "macht" -- hoe komen we tot die betere wereld?" -- blijft dan weer oningevuld. Onder "de economie" bevindt zich geen grillig terrein met noden en behoeften waarvan de vervulling een dicht verweven sociaal contract vormt, maar gewoon een gapende, geslachtofferde leegte. De beleidsvoorstellen, die nog het meest lezen als een gedeïndustrialiseerd steady-state socialisme, hoeven alleen afgemeten te worden tegen de maatstaven van klimaat-, natuur-, gender- en inkomensgelijkheid. Maar de manoeuvreerruimte van staten om een -- vooral nationale -- economie vorm te geven, wordt helaas vooral bepaald door sociale feedbackloops in de korte termijn: individuele zelfontplooiing, een kans op sociale mobiliteit, een vangnet, efficiëntie. Om mensen vrij te maken hierop te werken, heb je als samenleving een surplus aan arbeidstijd nodig dat nog geen vaste bestemming heeft. Zelfs de staatssocialistische experimenten die het kapitalisme ontbonden in naam van een groter plan, gingen uiteindelijk tenonder aan die feedbackloops, net omdat ze dat surplus niet konden voorzien. Dat ze uiteindelijk verkozen te integreren in het wereldkapitalisme, was geen verraad, maar een wanhopige poging om zo veel mogelijk van de meubels te redden. Blijkt dat er boven de spelregels van kapitalisme, socialisme, postgroei en wie-weet-wat nog fundamentelere regels heersen, en de opheffing van de meest zichtbare ons niet bevrijdt als we geen plan hebben om aan die andere te voldoen.
Ik zou allicht niet zo streng zijn voor Genoeg voor iedereen, als ik de idealen van het boek niet deelde. Progressieve plannen over het hele linkse spectrum heen worden te vaak uitgehold door een gebrek aan sérieux en zelfkritiek. We moeten een manier vinden om de klimaat-, biodiversiteits- en maatschappelijke stuurloosheidscrises op te lossen. Maar de urgentie ervan benoemen maakt ons nog niet beter dan zij die dat niet doen, en brengt ons vooral nog geen stap dichter bij politieke verandering.
Aldus steekt Jonas van der Slycken een spade in de Nederlandstalige grond voor degrowth, een literatuur die ondertussen wereldwijd een fenomeen geworden is in de soft sciences (waar het een positief toekomstbeeld is) en de politiek (waar het een uiterst doeltreffende aanval op klimaatbewuste politiek wordt). Het is geen EPO-boek, maar leest wel als een: korte hoofdstukjes, obligate gevleugelde woorden van Gandhi, Frederic Jameson, zachte lofwoorden vanop een afstand gesmeten naar de Zapatista's, het concept ubuntu, de mama en Polanyi. Het resultaat leest als een hogesnelheidstrein, maar slaagt er toch in om een coherent wereldbeeld te presenteren. Zeker het gedeelte over de berekening van een BNP dat negatieve externaliteiten integreert, is een nuttige insteek van blijvende aard.
Maar het probleem zit 'm in dat wereldbeeld en de strategie. Het boek is dan wel geschreven voor een breed publiek, maar uitsluitend gericht op het intellectueel debat. Het neoliberalisme wordt afgevoerd door citaten van Thatcher te pareren, Vandana Shiva wordt opgevoerd om de kritiek op biolandbouw -- "kan niet in onze voedselnoden voorzien" -- af te ketsen met opmerking dat de hedendaagse landbouw dat op lange termijn ook niet kan. De probleemstelling zelf, onze vermeende afhankelijkheid van 'groei', verraadt deze benaderingswijze. "Groei" is namelijk geen keuze, het bestaat in de feiten niet eens: het is weinig meer dan de optelsom van activiteiten die elkaar in meerdere of mindere mate veronderstellen en voor het gemak uitgedrukt worden in een cijfer. Als dat cijfer naar beneden gaat, is dat een gevolg van het feit dat de economie stokt en mensenlevens ontwricht, maar niet de oorzaak ervan. Die boekhoudkundige kip-of-ei-verwarring komt ook tot uiting in van der Slyckens veronderstelling dat zonder al die bullshit jobs, waar niemand mee gebaat gaat, we onze tijd collectief in "betekenisgevend vrijwilligerswerk" kunnen steken. Maar wat gebeurt er, denk je, wanneer dat vrijwilligerswerk een structurele pilaar wordt van de post-groei-economie, die arbeid georganiseerd moet en de intensifiëring of net de afbouw van bepaalde takken geïncentiveerd moet worden? Lap, weer een bruto nationaal product, en jobs die voor bepaalde beoefenaars allicht bullshitty overkomen.
Die conceptuele refractiefout zet zich verder in een politieke hoogmoed. Zo lijkt het boek overtuigd dat "de economie" een van A tot Z doelbewust georganiseerde machine is, die we samen kunnen ontmantelen. De enige reden dat we dit niet doen, is omdat we ofwel geen alternatief kunnen bedenken, ofwel omdat we deel uitmaken van de profiterende elite. Je zou denken dat Van der Slycken een anarchist was, ware het niet dat staat en belastingen omarmd worden als instrument van de oplossing, of een utopisch socialist, maar de factor "macht" -- hoe komen we tot die betere wereld?" -- blijft dan weer oningevuld. Onder "de economie" bevindt zich geen grillig terrein met noden en behoeften waarvan de vervulling een dicht verweven sociaal contract vormt, maar gewoon een gapende, geslachtofferde leegte. De beleidsvoorstellen, die nog het meest lezen als een gedeïndustrialiseerd steady-state socialisme, hoeven alleen afgemeten te worden tegen de maatstaven van klimaat-, natuur-, gender- en inkomensgelijkheid. Maar de manoeuvreerruimte van staten om een -- vooral nationale -- economie vorm te geven, wordt helaas vooral bepaald door sociale feedbackloops in de korte termijn: individuele zelfontplooiing, een kans op sociale mobiliteit, een vangnet, efficiëntie. Om mensen vrij te maken hierop te werken, heb je als samenleving een surplus aan arbeidstijd nodig dat nog geen vaste bestemming heeft. Zelfs de staatssocialistische experimenten die het kapitalisme ontbonden in naam van een groter plan, gingen uiteindelijk tenonder aan die feedbackloops, net omdat ze dat surplus niet konden voorzien. Dat ze uiteindelijk verkozen te integreren in het wereldkapitalisme, was geen verraad, maar een wanhopige poging om zo veel mogelijk van de meubels te redden. Blijkt dat er boven de spelregels van kapitalisme, socialisme, postgroei en wie-weet-wat nog fundamentelere regels heersen, en de opheffing van de meest zichtbare ons niet bevrijdt als we geen plan hebben om aan die andere te voldoen.
Ik zou allicht niet zo streng zijn voor Genoeg voor iedereen, als ik de idealen van het boek niet deelde. Progressieve plannen over het hele linkse spectrum heen worden te vaak uitgehold door een gebrek aan sérieux en zelfkritiek. We moeten een manier vinden om de klimaat-, biodiversiteits- en maatschappelijke stuurloosheidscrises op te lossen. Maar de urgentie ervan benoemen maakt ons nog niet beter dan zij die dat niet doen, en brengt ons vooral nog geen stap dichter bij politieke verandering.
Zeurpieten zullen natuurlijk argumenteren dat de hier gepresenteerde baanbrekende beleidsvoorstellen ons te veel zullen kosten en de belastingsdruk te veel zullen doen stijgen. Et alors?
p. 208
October 30, 2024
Heldere samenvatting van wat op een zeer ongestructureerde manier in mijn hoofd zit. Ik stem op die partij die de voorstellen in realiteit wil/durft omzetten!
February 16, 2026
I read another book!
April 4, 2024
Een hoopvol alternatief voor het kapitalisme. Helder uiteengezet, goed te volgen, met duidelijke voorbeelden. Helaas was het me toch minder duidelijk hoe dit te bewerkstelligen, de conclusie hint op burgelijke ongehoorzaamheid, maar ik miste andere acties die deze ideen in gang kunnen zetten, en daarom voelt het toch nog wat als een utopisch schrijven dan een realistische oplossing.
June 14, 2024
"We hebben geen hogere muren nodig, maar een langere tafel om beter te verdelen wat onze planeet ons biedt."
Displaying 1 - 5 of 5 reviews