Traumaland. Polacy w cieniu przeszłości

by Michał Bilewicz

Jak wyrwać się z wpływu historycznej traumy?

Nieufni wobec państwa i wszelkich instytucji. Wiecznie narzekający i niezadowoleni. Pełni obaw i lęków. A jednocześnie gotowi do ogromnej mobilizacji w czasie kryzysu i pomagania innym, gdy są w potrzebie. Tacy są mieszkańcy Traumalandu.

Michał Bilewicz zaprasza do zgłębienia społecznej psychologii Polaków. Pokazuje, że nie jesteśmy unikalni. Podobnie jak inne historycznie straumatyzowane narody przystosowaliśmy się do trudnych warunków, w których przyszło żyć naszym przodkom. Czy jednak jesteśmy skazani na ciągłe przypominanie trudnej historii? Czy istnieje droga wyjścia ze świata lęków i nadwrażliwości?

Genres: Nonfiction, Audiobook, Polish Literature, Psychology, History, Poland, Reportage

336 pages, Paperback

First published February 1, 2024

About the author

Polski psycholog społeczny, socjolog, publicysta, doktor habilitowany nauk społecznych, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego. Kierownik Centrum Badań nad Uprzedzeniami UW oraz wykładowca na Wydziale Psychologii UW. Był zastępcą przewodniczącego Komitetu Psychologii Polskiej Akademii Nauk oraz członkiem zarządu Międzynarodowego Towarzystwa Psychologii Politycznej.

Reviews

[Marika_reads · Rating 4 out of 5]

4.25

Jestem zdziwiona, że o tej książce tak cicho (przynajmniej w mojej bańce.
Michał Bilewicz podejmuje temat traumy historycznej Polaków, ale pojawiaja sie też przykłady kilku innych narodowości. Co istotne nie jest to jakieś bajdurzenie reportażysty, tylko książka oparta na wielu badaniach między innymi prowadzonych przez autora i jego studentów. Solidne to było, niezwykle interesujące i świetnie napisane. Mocne polecanko!

[tomoe · Rating 3 out of 5]

byłam bardzo ciekawa tej książki, ale niestety czegoś mi w niej zabrakło. mam wrażenie, że za lekko potraktowano temat, za płytko. i bardzo rozmyte jest pojęcie traumy. często miałam wrażenie, że kolejne rozdziały wcale nie traktują o traumie, a o braku poczuciu bezpieczeństwa i sprawczości, które może się wiązać z traumą, ale wcale nie musi. niezłe, kilka ciekawych wniosków i wskazania różnic, ciekawa koncepcja wzrostu posttraumatycznego czy różnic miedzy krajami kolonizującymi a kolonizowanymi. ale za mało.

[Atalántē · Rating 3 out of 5]

Nie jest to reportaż, który by mnie szczególnie poruszył czy zaskoczył. Jest ok, nic więcej. 3⭐

[Pulek · Rating 3 out of 5]

3,5
Reportaż ten zostawił mnie trochę z mieszanymi odczuciani. Z pozytywów autor w dość usystematyzowany sposób zanalizował traumę wynikająca z historycznych przeżyć Polaków, jej genezę, konsekwencje zarówno pod względem psychologicznym (choć czasem to brzmiało dość basicowo jak zajęcia z psychologii społecznej jakie miałam na studiach) czy biologicznym. Super, że też odnosił się do międzynarodowych badań, nie tylko polskich, ale też własnych. Dawało to też ciekawą konfrontacje polskich doświadczeń historycznych z innymi narodami. Wiele przemyśleń było dla mnie interesujących , jak np. udział w różnych rocznicach upamiętniających straszne wydarzenia historyczne wpływa na psychikę dzieci czy młodzieży i pytanie czy i jak w ogóle jest sens "świętować" porażki/dramaty a nie sukcesy. Mamy trochę też analizy źródeł różnych zjawisk jak wiara w spiski, nieufność względem władzy, jak też Polacy wypadają w tym na tle innych. Mamy też sporo współczesnych wątków jak wojna w Ukrainie, pandemia, katastrofa w Smoleńsku.Jednocześnie w związku z tym miałam poczucie takiego chaosu,część ciekawych badań miesza się z wtórnością i takim powierzchownym podejściem do tematu , bo jest ugryziony z różnych stron , co jest tu w sumie tak samo zaletą jak i wadą. Rozumiem dlaczego tak dużo poświęcono miejsca II wojnie światowej, a inne wydarzenia historyczne kształtujace Polaków jak zabory są tylko wspomniane, ale mimo wszystko brakowało pogłębienia czy w tych kwestiach historycznych czy psychologicznych. Natomiast mimo nie do końca odkrywczych wniosków typu, że żaden naród nie jest święty a historię zawsze trzeba rozpatrywać z różnych perspektyw, to nie uważam lektury za stracony czas.

[Milaii · Rating 3 out of 5]

Na początku chyba powinnam napisać, że książkę czyta się przyjemnie i lekko. Bardziej straumatyzowani niż jesteśmy to z niej nie wyjdziemy. To nie jest ciężka lektura.

Autor nie zawęża tematu jedynie do Polski, jak wskazuje podtytuł, ale jest on pokazany też szerzej, opisując zachowania społeczne w innych krajach. Kwestie zawarte w tej książce mogą też pozwolić zrozumieć naszą indywidualną historię.

Ciekawa, ale nie wiem czy samemu nie można dojść od podobnych wniosków. Myślę, że pewne zjawiska czujemy intuicyjnie i mamy ich świadomość.

Autor jest psychologiem społecznym, współpracującym z wieloma naukowcami z całego świata. Zaproponowane tezy zostały podparte dowodami i to na pewno stanowi dużą wartość tej książki. Były też informacje, które dla mnie osobiście były ciekawe. Np. ja przez długi czas nie rozumiałam, dlaczego polscy pisarze wciąż piszą o tym samym np. o wojnie, biedzie itp. Wydawało mi się, że z powodu braku kreatywności, jakimś poczuciu bezpieczeństwa, bo to jest temat, który jest dość dobrze znany, więc nie trzeba się wysilać, a czytelnicy i tak to przeczytają z braku laku, a tu się okazuje, że dlatego, że te książki sprzedają się jak świeże bułeczki. Dla mnie to było ogromne zaskoczenie.

Druga połowa, w moim odczuciu, mniej interesująca, bo bardziej lokalna i bardziej polityczna. Trochę mocniej dają się odczuć osobiste przekonania autora. Była mowa o katastrofie w Smoleńsku, o śmierci Kamilka, o pandemii itp. I nasze reakcje jako społeczeństwa na te wydarzenia. I czytając tę część trochę czułam się jakbym włączyła TV, który dawno temu wyrzuciłam.

[Hanna Sywula · Rating 5 out of 5]

Świetna, bardzo warto!

[Adela · Rating 2 out of 5]

Dużo powszechnie znanych informacji + kilka dziwnych założeń.

[kacpermikolaj27 · Rating 4 out of 5]

Nasi bliscy przodkowie to ludzie, którzy doświadczyli największej zbrodni w historii ludzkości. A zapisy ich doświadczeń w postaci historii, literatury, filmów i nazw ulic kształtują bez uprzedzeń naszą mentalność, lęki i wrażliwość. Młodzi Polacy są konfrontowani z wojną od dzieciństwa. Nieprzygotowani na najbardziej ekstremalne obrazy zbrodni, które widzą na zdjęciach w podręczniku lub na szkolnej wycieczce do Krakowa, Wieliczki i …Oświęcimia, nie otrzymują wsparcia aby poradzić sobie z tak traumatyzującym doświadczeniem. Polska młodzież jest zapoznawana z brutalnymi filmami przedstawiającymi masakrę na Wołyniu lub Katyniu - filmami, których obrazy pozostają w ich głowach na zawsze. “Polska kultura traumy tabuizuje seksualność, jednak przemoc i zbrodnia mogą być dostępne dla wszystkich, nawet dla najmłodszych” - pisze Michał Biniewicz. Co piąty Polak posiada objawy PTSD (zespół stresu pourazowego), co jest ponad dwukrotną wartością normy światowej. Trauma po największej zbrodni jest nadal obecna, krąży między nami, dzielimy się nią i kształtujemy nią kolejne pokolenia. Doświadczenia więźniów obozów koncentracyjnych, zgwałconych kobiet, sierot, ofiar pracy przymusowej i wielu innych ofiar zbrodni wojennych nie były wystarczająco heroiczne, aby mogli otwarcie opowiedzieć o nich, innym (co znajduje potwierdzenie w krytyce opowiadań Borowskiego po ich publikacji). Szczególnie na tle rodzącego się komunizmu. A to właśnie rozmowa i konfrontacja z tym, co nas spotkało w dużej mierze pozwala zmierzyć się z przeżytą traumą. 
Kilka słów ode mnie, po dość obszernym omówieniu tematu książki: jestem bardzo wdzięczny autorowi za opracowanie tego tekstu. To była kolejna ciężka podróż, podczas której szacowałem, czy na pewno starczy mi znaczników. Kupiłem ten tytuł jako research do mojej własnej powieści i nie zawiodłem się. Czy jestem w pełni usatysfakcjonowany? I tak i nie. Książka wyczerpała w pełni temat, który chciała poruszyć i nie mogę niczego zarzucić autorowi. Osobiście jednak liczyłem na szersze opracowanie relacji międzyludzkich w prostych, codziennych zdarzeniach: w domu, w tramwaju lub w pracy, jak trauma powojenna wpływa na relację dziecko-rodzic, dziecko-nauczyciel, w jaki sposób trauma przejawia się wśród ludzi w prostych, codziennych zdarzeniach. Książka raczej skupiła się na Polakach jako narodzie, konfrontując Polskę z innymi państwami. 
To było bardzo ważne trzysta stron, warte poświęcenia im naszej uwagi. Dotyczy w końcu po części każdego z nas.

[alicja · Rating 4 out of 5]

„Kiedy jednak zrozumiemy, że historia może być pisana inaczej niż przez pryzmat cierpień i świętości?”

[Kaśka Zaw · Rating 3 out of 5]

3,5

[Juliet · Rating 1 out of 5]

The author is a zionist and genocide denier. How can you write about historical trauma and persecution of minorities, and be completely oblivious (to the point of denying!) to Palestinian suffering?

[Anna Wilczyńska · Rating 2 out of 5]

Wymęczyłam. To nie jest książka dla mnie. Czytałam sporo w temacie plus niektóre książki, które autor przywołuje, więc się nudziłam. A tam, gdzie pojawiały się wątki dla mnie nowe, miałam poczucie przeładowania informacjami.

[Zofia · Rating 1 out of 5]

Niestety książka zawiera mnóstwo syjonistycznej propagandy. Traktowanie Żydów i Izraela jako jedno i to samo (krytyka Izraela = antysemityzm), porównywanie żołnierzy izraelskich przeprowadzających aneksje innych państw do polskich nastolatków walczących w powstaniu warszawskim i wiele innych. Nigdy nie spodziewałam się po tekście o traumie i prześladowaniu, że będą w nim prezentowane tak sprzyjające ludobójstwie postawy.

[Tom Lengain · Rating 1 out of 5]

Ta książka jest pełna uprzedzeń i stereotypów wobec Polaków, szalenie krzywdząca. Autor jest nieobiektywny, sympatyzuje z "narodem wybranym", który ma chyba w jego mniemaniu monopol na krzywdę i prawdę. Pełno tu "badań", mało prawdy. Nie mogę wyjść z podziwu, że autor jest psychologiem, a nawet nie stara się ukrywać swojej stronniczości. Polacy to coś więcej niż ich traumy, drogi autorze, a ich mitem założycielskim nie jest II WŚ.

[Magda w RPA · Rating 5 out of 5]

Rewelacyjna książka. Słabsza końcówka, a przemyślenia, co z tym zrobić też raczej nie wydawały się być potencjalnie użyteczne. Jednak sama diagnoza polskiego społeczeństwa (i nie tylko bo to również diagnoza innych straumatyzowanych społeczeństw) jest świetna i daje do myślenia.

[ewa · Rating 1 out of 5]

co za syjonistyczne pomyje, jak możesz próbować wyjaśnić traumę narodu Polaków i jednocześnie wspierać Izrael?? coś tu się nie dodaje

[Planetka · Rating 5 out of 5]

Dzięki tej książce dowiedziałam się, że "Potwór pamięci" to raczej reportaż, niż powieść.
"Ame­ry­kań­ski pe­dia­tra Alan Nager za­czął się za­sta­na­wiać, jaki wpływ może mieć na mło­dych ludzi taki wy­jazd (w domyśle: do Auschwitz). W pierw­szym ba­da­niu to­wa­rzy­szył ponad stu uczest­ni­kom Mar­szu Ży­wych. Głów­nym celem było spraw­dze­nie, czy wy­jaz­dy te sprzy­ja­ją roz­wo­jo­wi du­cho­wo­ści ży­dow­skiej. Przy oka­zji tego ba­da­nia ujaw­ni­ło się jed­nak coś znacz­nie bar­dziej nie­po­ko­ją­ce­go – u znacz­nej czę­ści na­sto­lat­ków bio­rą­cych udział w wy­jaz­dach po­ja­wia­ły się ob­ja­wy za­bu­rzeń so­ma­ty­za­cyj­nych: bóle, za­wro­ty głowy, nud­no­ści, omdle­nia. Źródła tego były ewi­dent­nie psy­chicz­ne."

Najbardziej zaskoczyło mnie to, że trauma ponoć dziedziczy się epigenetycznie i kumuluje się. Jeśli raz w mózgu utoruje się lękowa reakcja na traumatyczne doświadczenie, to każde inne doświadczenie (za każdym razem może być ono coraz lżejsze) jest w stanie łatwiej wywołać objawy PTSD. Nie wiedziałam.

[kornik · Rating 3 out of 5]

3,25/5⭐️
początkowo byłam zachwycona, że skłania mnie do przemyśleń, ale po dalszej lekturze zauważyłam, że o większości rzeczy już wiedziałam i nie wniosła ta książka do mojego życia niczego nowego.

[Tree high · Rating 5 out of 5]

"Nie pla­no­wa­łem pi­sa­nia książ­ki o trau­mie hi­sto­rycz­nej Po­la­ków. Na­tu­ral­nym środ­kiem eks­pre­sji dla psy­cho­lo­ga spo­łecz­ne­go są bo­wiem ar­ty­ku­ły w mię­dzy­na­ro­do­wych cza­so­pi­smach na­uko­wych. W ten spo­sób oznaj­mia­my świa­tu nasze od­kry­cia i wcho­dzi­my w dys­ku­sje z in­ny­mi uczo­ny­mi. Świat po­za­aka­de­mic­ki nie ma jed­nak z tego wiel­kich ko­rzy­ści. Pew­ne­go dnia uświa­do­mi­ła mi to Zu­zan­na Ra­dzik, ko­le­żan­ka z Forum Dia­lo­gu, or­ga­ni­za­cji zaj­mu­ją­cej się na­pra­wą re­la­cji Po­la­ków i Żydów na grun­cie wspól­nej prze­szło­ści. Zuza sama jest zresz­tą „ucie­ki­nier­ką” ze świa­ta aka­de­mic­kie­go. Na­pi­sa­ła nie­daw­no dwie świet­ne książ­ki o ko­bie­tach w Ko­ście­le ka­to­lic­kim i mnó­stwo waż­nych ar­ty­ku­łów w „Ty­go­dni­ku Po­wszech­nym”. Zuza wy­stą­pi­ła w roli po­słań­ca – prze­ka­za­ła mi za­pro­sze­nie od re­dak­to­rów wy­daw­nic­twa Mando, któ­rzy wy­ma­rzy­li sobie taką książ­kę i z nie­zna­ne­go mi do dziś po­wo­du uzna­li, że to wła­śnie ja po­wi­nie­nem ją na­pi­sać.

Był to czas, kiedy in­ten­syw­nie pra­co­wa­łem nad ar­ty­ku­łem na­uko­wym pod­su­mo­wu­ją­cym ba­da­nia do­ty­czą­ce trau­my hi­sto­rycz­nej. Wie­dzia­łem, że tekst prze­czy­ta pew­nie kilku psy­cho­lo­gów na krzyż. W osta­tecz­no­ści za­in­te­re­su­je się nim dzien­ni­karz z dzia­łu po­pu­lar­no­nau­ko­we­go w ja­kiejś ga­ze­cie. Ale czy rze­czy­wi­ście chcę, aby wszyst­ko to, co od­kry­li­śmy na temat traum Po­la­ków, zna­la­zło się w pra­so­wej ru­bry­ce „z warsz­ta­tu na­ukow­ców”? Tacy fi­lo­zo­fo­wie, so­cjo­lo­go­wie czy po­li­to­lo­dzy pró­bu­ją Po­la­kom uła­twić zro­zu­mie­nie sa­mych sie­bie, ad­re­su­jąc swoje słowa nie tylko do śro­do­wi­ska na­uko­we­go. Czy my, psy­cho­lo­go­wie spo­łecz­ni, mamy się z tego za­da­nia wy­co­fy­wać? Tak oto wy­daw­nic­two z je­zu­ic­ki­mi ko­rze­nia­mi za po­śred­nic­twem ka­to­lic­kiej pu­bli­cyst­ki prze­ko­na­ło zu­peł­nie nie­ka­to­lic­kie­go na­ukow­ca do wyj­ścia ze swo­jej „wieży z kości sło­nio­wej.

Książ­ka, którą trzy­ma­cie Pań­stwo w dłoni nie jest jed­nak wy­łącz­nie zbio­rem luź­nych prze­my­śleń jej au­to­ra. Nie po­wsta­ła­by bez licz­nych badań, które pro­wa­dzi­li­śmy przez ostat­nie pięt­na­ście lat z gro­nem moich współ­pra­cow­ni­ków, dok­to­ran­tów i stu­den­tów".

80% przeczytane od 20 do 23.05.24

[Martyna Wo · Rating 1 out of 5]

Pomimo obiecującego początku i kilku ciekawych założeń, im bliżej końca książki, tym więcej nietrafionych tez i uogólniania.
Sympatyzowanie autora z państwem izr*el na co kilkunastej stronie jest rażące. Trudno było przebrnąć przez tę pozycję - nie tylko przez poglądy autora.

[Irka Bree · Rating 5 out of 5]

Polecam

[Justyna Sk · Rating 3 out of 5]

Subiektywnie ciut powyżej 3⭐️, choć teoretycznie mogłyby to być obiektywne 4⭐️.

[Ewa · Rating 5 out of 5]

Obowiązkowa pozycja dla każdej Polki i każdego Polaka. Ta pozycja pozwoliła mi nazwać i zrozumieć wiele z tego, dlatego jesteśmy jacy jesteśmy. A jednocześnie zamyślić się nad własną historią i tego, jak sobie z nią (nie)radzimy. I nie bójcie się, ta książka w przeciwieństwie do filmów wojennych, wycinków z podręczników nie jest retraumatyzująca. Do tego czyta się naprawdę szybko i lekko, a nie jak ciężką rozprawę naukową. Polecam!

[vvenika.books · Rating 3 out of 5]

3,5/5 ⭐

[Anna · Rating 5 out of 5]

Nie wiem, jak mogła mi umknąć ta książka! Na szczęście została wybrana przez klub czytelniczy, który obserwuję i od razu zwróciła moją uwagę, bo traktuje o tematyce, która żywo mnie interesuje. Czytałam i recenzowałam tu nawet książkę niemieckiej autorki o podobnej tematyce.

Ciąg dalszy: https://przeczytalamksiazke.blogspot....

[Paoletta · Rating 4 out of 5]

Początek średni, ale potem jest lepiej.
Uświadomiła mi, że zdecydowanie za małą wagę przypisywałam temu jak na moją osobowość wpływa fakt, że jestem Polką. Tyle dobrze, że po przeczytaniu tego mogę świadomie podejmować kroki, żeby wyjść ze stanu bycie wiecznie narzekającą męczennicą.

[Tatiana · Rating 5 out of 5]

Czytajcie to!!!!!

[Aleksandra · Rating 4 out of 5]

Audiobook. Ciekawe.

[Natalia · Rating 4 out of 5]

bardzo dobra, ale mam wrażenie, że połknęłam sporo pro-izraelskiej propagandy

[Ania ❤ · Rating 4 out of 5]

Bardzo ciekawa i napisana w ludzki sposób książka o tym jak traumy skalują na różne aspekty życia. Szczególnie ciekawy znajduje rozdział o wpływie traum na poglądy polityczne, podejście do teorii spiskowych oraz wizerunek własny (lub własnego narodu) vs fakty.

Jedyny minus, to czasami miałam wrażenie że wałkujemy ten sam temat kilka razy.