ناسیونالیسم در ایران

by Richard W. Cottam, احمد تدین (translator), حاتم قادری (مقدمه)

نویسنده در این کتاب ضمن مطالعه ناسیونالیسم به طور اعم, به گونه‌ها و تفسیرهای مختلف ناسیونالیستی در ایران اشاره کرده سعی دارد ناسیونالیسم را از زوایای مفهومی, شکلی و قومی در ایران ارزیابی کند .کتاب حاوی چکیده مطالعات و مشاهدات مولف ـ ریچارد کاتم, استاد و محقق و ایران‌شناس آمریکایی ـ در دو دوره حضور در ایران است .(نخستین در سال‌های 30ـ 1329, یعنی اوج جنبش ملی شدن نفت و دیگر در سال‌های 36ـ 1334در مقام یک عضو سیاسی سفارت آمریکا در ایران) . به طور خلاصه می‌توان گفت که محتوای اصلی کتاب را بررسی مفهوم, قالب و عملکرد ناسیونالیسم در ایران براساس تحولاتی چون ملی کردن صنعت نفت, حکومت مصدق و سرنگونی آن, تشکیل می‌دهد .به جز فصل آخر که افزوده نویسنده به کتاب است, مابقی کتاب براساس تحولات دهه‌های 30ـ 1320شرح و ارزیابی شده است .عناوین تعدادی از سرفصل‌های هجده گانه کتاب از این قراراست:((مبنای منسجم ناسیونالیسم)), ((مبنای اجتماعی ناسیونالیسم)), ((ناسیونالیسم و ایلات و عشایر)), ((ناسیونالیسم کرد در ایران)), ((ناسیونالیسم و اقلیت‌های مذهبی)), ((ناسیونالیسم و گرایش‌های خاص منطقه‌ای)), ((ناسیونالیسم مذهبی و وحدت اسلامی)), ((امپریالیسم و ناسیونالیسم :رویارویی)) و ((ناسیونالیسم لیبرال :آینده)) .

504 pages, Paperback

First published January 1, 1992

Reviews

[Maziar MHK · Rating 2 out of 5]

در چین و کره، حکومت های فاسد را محکوم می کنیم ولی بسیاری از خصیصه هایِ مردم این دو کشور را تحسین می کنیم. در ایران تاحَدی به خاطرِ وجود ایلاتِ خارج از حیطه قانون و گستاخی و جسارتِ بی اندازه آنها - با مردمی روبرو هستیم که به اندازه حکومتشان فاسدند و چیزی از این بدتر نیست. این مردم و این حکومت، دیر یا زود، زیرِ یوغِ کنترلِ بیگانگان قرار می گیرند. اینجا تنها مساله این است که فرمانروا یک نفر باشد یا چند نفر
مساله ایران ، اچ.جی.جی. ویگام - صفحه 195

اولاََ
ریچارد کاتم، نویسنده ناسیونالیسم در ایران، گَرچه زمانی (بین سالهای 1335 تا 37 شمسی) در قامتِ یک دیپلمتِ جوان در سفارت آمریکا در تهران مشغول بوده، اما بیشتر از بابِ کرسیِ استادی در دانشگاه پیتسبورگ شناخته شده است. درباره معرفی وی به مخاطبِ ایرانی، نکته ای بَسی مهم، شاید نگاهِ مثبتِ کاتم به انقلاب57 و حرکاتِ ضد پهلوی است. وی در این کتاب، بعد از مقدمه ای بسیار خسته کننده در چیستیِ ناسیونالیسم، مفهوم ناسیونالیسمِ ایرانی در ارتباط با اقلیت هایِ مذهبی، اَکراد و آذربایجانی ها، وحدت اسلامی، ایلات و عشایر، عهدِ قاجاریه، دورانِ پهلوی ها و ... را مورد بررسی قرار می دهد. نویسنده می گوید، بدلیلِ فاصله مراکزِ جمعیتیِ و ناهمگونیِ زبانی-قومیِ پهنه فلات ایران، ناسیونالیسمِ ایرانی تا عصر رضا شاه، ناتوانِ از بروز و ظهور بوده است
کاتم برآنست که شروعِ دورانِ ایران مدرن با مظاهرِ متجددی چون ارتش، تلگراف و راه آهن، آموزش و پرورش و نظام اداری یکپارچه و ...، دو نقیصه فوق الذکر را جبران می کند

ثانیاََ
بعید می دانم، نسخه زبانِ اصلیِ کتاب، متنِ ثقیلی از جهتِ قابلیتِ ترجمه به فارسی داشته باشد، اما آنچه حین مطالعه برمن مشخص گردید، اینکه جناب احمد تدین در انتخابِ کلمات، جای گذاری و تعقیبِ آن ها در قالبِ جملات و ساختِ پاراگرف ها، نتوانسته زمینه رِخوتِ ذهن و خستگیِ چشمِ مخاطب را برطرف نماید. از این روی، برگردانِ وی را ترجمه ی درخورِ تحسینی نمی دانم. این نظر من است و نَه البته، یک نقد تخصصی

[Tayebe Ghanbari · Rating 4 out of 5]

این کتاب رو نوزده بیست سالگی خوندم و یک بینش به من داد، اینکه هیچوقت نباید منتظر کمک یک کشور خارجی برای درست شدن نا به سامانی های مملکت باشیم و اوضاع وقتی درست میشه که مردم با هم متحد و یکدل بشن، بدون امید به کمک خارجی ...
مثل معروفی که میگه دستت رو روی زانوی خودت بذار و بلند شو، اینجا صدق می کنه
و مثال دیگری که میگه برای تولد و خلق زندگی تخم مرغ باید با نیرو و فشار درونی شکسته بشه، اگه ضربه یا نیروی خارجی تخم مرغ رو بشکنه، حیات و تولدی در کار نخواهد بود

[Mohammad Mollanoori · Rating 3 out of 5]

کتاب، تاریخ ناسیونالیسم لیبرال است که به ارزش دموکراسی پایبند باشه، از مشروطه شروع میشه تا دهه چهل و بعد، ، افزونه ای گپانزده ساله بر اون میاد.
کاتم معتقده که ناسیونالیست ایرانی با توجه به صحنه بازی، از دخالت/حمایت خارجی تا حدودی حمایت استقبال میکنه و اتکای مصدق به آمریکا رو هم از این زاویه تحلیل میکنه هرچند معتقده که نقش افکار عمومی رو باید در جهتگیری سیاسی بیشتر و مشخصتر دید.
کاتم گزینه نهضت برای سفارت آمریکا در تهران بوده و در متن کتاب هم مشخصه