جامعه‌شناسی به‌ زبان ساده

by صادق زیباکلام

پیچیدگی نظریات جامعه‌شناسانی چون دوركهایم، ماركس، وبر و... هنگامی‌كه با بیان پیچیده و جملات ابهام‌برانگیز و نارسای برخی شارحان همراه می‌شود، عامل مهمی خواهد بود در سخت‌فهم شدن این نظریات و طبعاً گریزان شدن دانشجویان از مطالعۀ این نظریات. دكتر صادق زیباكلام تلاش كرده است تا در این كتاب شرحی ساده، همه‌فهم و به دور از پیچیدگی‌های مرسوم شارحان این نظریات ارائه كند

Genres: Sociology

209 pages, Paperback

First published April 1, 2007

About the author

صادق زیباكلام مفرد در سال ۱۳۲۷ درمحله بازارچه آب منگول تهران متولد شد. وی استاد علوم سیاسی، نگارنده و دانشور ایرانی با گرایش‌های اصلاح‌گرایانه و نوآزادی‌خواهانه است. او دکترای علوم سیاسی از دانشگاه برادفورد دارد و هم‌اکنون استاد تمام دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد است.


تألیفات:
ما چگونه، ما شدیم: ریشه‌یابی علل عقب ماندگی در ایران، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
غرب چگونه غرب شد؟ (چاپ اول: ۱۳۹۵)
هاشمی بدون رتوش: پنج سال گفتگو با هاشمی رفسنجانی، صادق زیبا کلام، فرشته سادات اتفاق فر، تهران: روزنه
جامعه‌شناسی به زبان ساده، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
مقدمه‌ای بر انقلاب اسلامی، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
فرهنگ خاص علوم سیاسی (دربرگیرنده کلیه اصطلاحاتی که به «ایسم» ختم می‌شوند)، حسن علیزاده، صادق زیبا کلام (مقدمه)، تهران: روزنه
سنت و مدرنیته: ریشه یابی علل ناکامی اصلاحات و نوسازی سیاسی در ایران عصر قاجار، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
از دموکراسی تا مردم سالاری دینی: نگرشی بر اندیشه سیاسی شریعتی و زمانه او، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
تحولات سیاسی و اجتماعی ایران ۱۳۲۰–۱۳۲۲، صادق زیبا کلام، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)
قربانیان، وقایع نگاری فرازها و فرودهای جنبش نوخاسته اصلاحات، صادق زیبا کلام، امیرهوشنگ شهلا، تهران: قطره
آذری غریب، صادق زیبا کلام، نصیر عبادپور (به اهتمام)، تهران: بیدگل
نهادها و اندیشه‌های سیاسی در ایران و اسلام، حمید عنایت، صادق زیبا کلام (مصحح)، تهران: روزنه
از هانتینگتون و خاتمی تا بن لادن: برخورد یا گفتگو میان تمدن ها؟، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
مبانی علم و سیاست، مرتضی صادقی، جواد شفیع‌پور، حسین عنایت مهدی، صادق زیبا کلام (زیرنظر)، تهران: رهپویان شریف
افلاطون، توماس هابز، جان لاک، جان استوارت میل و کارل مارکس: پنج گفتار در باب حکومت، صادق زیباکلام، تهران: روزنه
ایران در عصر نادر، مایکل اکسورتی، صادق زیباکلام (مترجم)، سیدامیر نیاکویی (مترجم)، تهران: روزنه
گفتن یا نگفتن
کتاب توهم توطئه
هاشمی رفسنجانی و دوم خرداد
عکسهای یادگاری با جامعه مدنی
یادداشت‌های انقلاب

Reviews

[Maziyar Yf · Rating 3 out of 5]

در این کتاب دکتر زیبا کلام برایمان از جامعه شناسی می گوید و معلومات و دانش خود را در رشته ای که تخصص اصلی ایشان هم نیست کاملا نشان می دهد .
زیبا کلام به صورت کاملا منظم و هدف دار کتاب را شروع می کند ، او در فصل اول به تعریف و کلیات جامعه شناسی پرداخته ، در حقیقت تصویر بزرگی از جامعه شناسی و آنچه در این کتاب خواهیم خواند را برای خواننده ترسیم کرده است . سپس بحث را گسترش داده و سه دیدگاه اصلی جامعه شناسی و تعریف آنها را مفصل توضیح می دهد .
او از امیل دورکهایم و نگاه او به جامعه شناسی شروع کرده و نوع دیدگاه او را به جامعه شناسی کارگرد گرا می نامد ، سپس دیدگاه دوم یعنی مارکس و تفکرات عمیق او در جامعه شناسی ، تضاد طبقاتی ، اولویت اقتصادی و نگاه خاص مارکس را شرح می دهد و در آخرماکس وبر و برداشت او از جامعه شناسی و جامعه شناسی تعامل گرا را توضیح می دهد .
درفصل بعدی ، زیبا کلام هفت پرسش اساسی جامعه شناسی را مطرح می کند و جواب هر یک از سه دیدگاه گفته شده به این پرسشها را بیان می کند ، تا جایی که خواننده کاملا می تواند متوجه شود که کدام یک از این دیدگاه ها عقاید پیشرفته و مدرن تری دارند و کدام یک نمی توانند خواننده را با پاسخ خود قانع کنند .
در بخش آخر هم زیبا کلام به این سوال اصلی پاسخ میدهد که بالاخره آیا جامعه شناسی علم است یا خیر ؟
او در این فصل ضمن این که عقاید فیلسوفانی مانند رنه دکارت یا استوارت میل یا دانشمندانی مانند داروین یا نیوتن را کمی بیان می کند و از آنها در جهت پیشرفت بحث استفاده میکند اما به صورت کلی دو نوع دیدگاه آگوست کنت یا جامعه شناسی علم گرا یا علم جامعه شناسی و نگاه مخالف آن با نقل قولی از کارل ریموند پوپر که هیچ علمی جهانشمول نیست را بیان می کند .
او در ادامه کتاب وارد مباحث جدیدی می شود ، از جمله تفاوت انسان با ماده ، تفاوت واکنش با رفتار و انتخاب و چگونگی آن را برای خواننده شرح می دهد . سپس در پایان نتیجه گیری کلی کرده و مبحث گسترده ای را که باز کرده بود با استادی تمام می بندد .
کتاب کاملا با نظم و از روی برنامه پیش می رود ، خواننده در هر صفحه کتاب می داند که در کجای کار است و مثلا بحث بعدی چیست . زیبا کلام خواننده را در این بحث سنگین تنها رها نکرده و با مثال های فراوان و کاملا ملموس و با بیانی ساده سعی کرده موضوع را برای خواننده روشن کند .

[Baktash · Rating 5 out of 5]

شهرت  و هنر زیباکلام روی ساده سازی موضوعات  هستش.‌
این کتاب دورنمایی بسیار خوبی از جامعه شناسی بهتون میده. از تعریفش رویکردهاش و آیا جامعه شناسی علم هست یانه؟
زیباکلام این موضوعات رو با زبانی ساده و مثال های جالب بیان میکنه.
کتاب بسیار خوبیه. توصیه میشود.

[Meysam Ganji · Rating 5 out of 5]

کتاب عاری از لفاظی است. بی‌آرایه و مستقیم با مثال‌هایی ساده به ارائه‌ی مفاهیم بنیادی جامعه‌شناسی می‌پردازد. اساسا این ویژگی زیباکلام است: «ارائه‌ی مفاهیم سخت، در اوج سادگی». کتاب با مقدمه‌ای شروع می‌شود که اسکلت کلی بنای جامعه‌شناسی را در ذهن خواننده شکل می‌دهد. در فصل اول جامعه‌شناسی کارکردگرا بیان می‌شود. چیزی که شاید آنچنان برای آنانی که در ایران زیسته‌اند و با دستگاه تبلیغاتی رسانه‌ای آن آشنایند، غریبه نباشد. در فصل بعد مارکسیسم ارائه می‌شود. الحق که زیباکلام به دور از بغض‌های مارکسیست‌سیزانه‌ی عرفی، به زیبایی بزرگی مارکس را نشان می‌دهد. در فصل سوم جامعه‌شناسی تعامل‌گرا ارائه شده است. مطالعه‌ی این فصل، هر چند که بدان باور نداشته باشیم، می‌توان دلیل بسیاری از کنش‌ها را بر ما آشکار سازد. در نهایت زیباکلام کتاب را با بحث در مورد علم بودن یا نبودن جامعه‌شناسی به پایان می‌برد. فصل آخر با بیانی شیوا نشان می‌دهد که چرا نمی‌توان بصورت ایمان‌گونه بر کشتی پوزیتیویسم سوار شد و حداقل گوشه‌ای شک -چنان که پدر آن، دکارت بدان معتقد بود- در مواجهه با این موج لازم است. در یک کلام، این کتاب زیباست.

[ρά · Rating 3 out of 5]

برای من که رشته‌م علوم انسانی نبوده، مفید بود. کاش مبحث "پاسخ نظریات مختلف به ۷ پرسش اساسی" رو کمی بیشتر باز می‌کردن.
مثل همیشه، تکرار چندباره هر مطلب خیلی اذیت می‌کنه و گویا این شیوه‌ی نوشتن مخصوص دکتر زیباکلامه.

[Siavash Mazdapour · Rating 3 out of 5]

خوب بود ولی به نظرم متنش خیلی خودمانی بود!

[S.Miaad Nabizadeh · Rating 5 out of 5]

کتاب فوق العاده برای کسانی که مثل من دوست دارند مفاهیم جامعه شناسی را بصورت ساده دریابند تا مطالعاتشون رو در این زمینه گسترش بدهند. نزدیک به دو سال بود که سعی می کردم با مفاهیم جامعه شناسی ارتباط برقرار کنم و اغلب کتاب ها، در انتقال مطلب بسیار ثقیل عمل می کردند.
در این زمینه کتاب "زمینه جامعه شناسی" تالیف دکتر آریان پور را هم مطالعه کردم که متاسفانه باز نصفه رها کرده بودم.
ولی می تونم بگم از خواندن این کتاب بسیار لذت بردم و در کنار آن بسیار آموختم.
نویسنده ضمن قائل شدن به پیچیدگی های مطالعات و پژوهش ها و دسته بندی ها در این زمینه، سعی داره تا با ارائه یک دسته بندی اولیه، مفاهیم کلی جامعه شناسی رو به خواننده معرفی کند و تا از دریچه ان وارد سوالات مهم و پایه ای در زمینه جامعه شناسی برسد و نظر هر مکتب را در مورد این سوالات مورد بررسی قرار دهد.
فصل آخر نیز به علم بودن یا نبودن جامعه شناسی پرداخته می شود که باز از دریچه کلی خود "علم" ورود پیدا می کنیم و ضمن نقد "علم"، دیدگاه های مختلف در مورد جامعه شناسی به عنوان یک علم نیز مورد بررسی قرار می گیرند.

[Somayeh Fatemi · Rating 5 out of 5]

خط اول رو که خوندم نتونستم بیخیال بشم، کم حجم و روون .اگه کتاب های این مدلی در جامعه شناسی اولویت قرار میگرفتن شاید خیلی ها جذب این رشته میشدن .

یکی از جذابیت های کتاب پرسش هایی هست که پیش می کشه بدون اینکه جواب قطعی بده و ذهن مخاطب رو درگیر میکنه .

ابتدا نگاهی به جمع گرایی و فرد گرایی داره با مثال هایی قابل فهم و ساده که هیچوقت یادتون نره


در ادامه کتاب در خصوص کالا های مصرفی و تجملی این سوال واسه خودم پیش اومد که
آیا خرید کالاهای مصرفی جدید یک نوع کار بی خود و اسراف هست یا همزمان با تولیدشون نیاز جدیدی رو هم بوجود میارن و این طبع ادمی هس که هر روز و هر دوره نیازهای بیشتری در اون شکل میگیره و در نتیجه خرید این کالا ها چیز بی خودی نیست

در ادامه به چهار کارکرد میپردازه که هر کدام می تونن جواب به یکی از سوالات جامعه شناسی باشن

و در آخر نقد و بررسی جامعه شناسی اسلامی هست که اساسا ادعاهای اون چقدر مورد قبول میتونه باشه .

بنظرم خیلی کتاب خوبی بود .

[Behzad Memari · Rating 5 out of 5]

کتابی با متن ساده، روان و همه فهم
کتاب با هدف آشنایی خواننده با مفاهیم اولیه جامعه شناسی نوشته شده و در مورد 3 رویکرد بنیادین در جامعه شناسی صحبت و آنها را باهم مقایسه می‌کند.

[Sondos · Rating 2 out of 5]

جامعه‌شناسی به زبان ساده بود واقعاً ولی توضیحات اضافه زیاد داشت. مثال‌های زیاد و تکرار و تکرار که بعضی وقتا واقعاً خسته کننده می‌شد.

[Ali · Rating 4 out of 5]

در مقدمه گفته شده بود کتاب در ابتدا جزوه بوده و سپس کتاب شده، سبک نوشتار کتاب هم به همین صورت است و نویسنده هم سعی کرده با حفظ سادگی اصل مطلب رو منتقل کند. فصل آخر کتاب به نظرم کمی اضافه کاری بود و شاید اگر به جای یک فصل طولانی برای بررسی موضوع علم بودن یا نبودن جامعه شناسی در فصل‌های قبلی در مورد دیدگاه‌ها بیشتر صحبت می‌کرد جالب‌تر بود

[Sajjad Ziaenezhad · Rating 3 out of 5]

یک جزوه دانشگاهی

[Siamand Lalisani · Rating 5 out of 5]

همانطور که از اسم کتاب بر می آید، مطالب جامعه شناسی در این اثر به صورتی بسیار ساده و قابل فهم برای غیر متخصص ها بیان می شود. مخاطب زیباکلام در این کتاب نیز همین خوانندگان غیر متخصص است و باید به ایشان بابت جمع آوری این مطالب برای این دسته از کتابخوانان تبریک فراوان گفت. امیدوارم اثرات مشابه دیگری از این نویسنده در سالهای آتی به چاپ برسد

در این کتاب نویسنده، بدون اینکه وارد مسائل و مطالب پیچیده جامعه شناسی شود، مخاطب را قدم به قدم با این علم آشنا میکند و به جرات می توان گفت که مطالعه این کتاب برای تمامی دوستداران علوم انسانی (که رشته تخصصیشون جامعه شناسی و علوم مرتبط نیست) لازم و واجب است

[Amir · Rating 4 out of 5]

کتاب "جامعه شناسی به زبان ساده" به معنای واقع به قول خود وفادار مانده و سبک بیان مباحث بسیار آسان و روان است. بطوری که برای مخاطبی که هیچگونه مطالعات آکادمیک در زمینه جامعه شناسی نداشته است، بسیار آغاز بی تلاطمی محسوب میشود. تنها اشکال آن از نظر بنده در این است که خیلی از مطالب بدون هیچگونه توضیح و جزییات بیشتری صرفا با یک سری لغات مترادف (و در بسیاری از مواقع تکراری) تکرار شده اند، بطوری که خوانش کتاب بعد از مدتی برای مخاطب حوصله سربر و خسته کننده میشود.

[Maryam Mousavi · Rating 4 out of 5]

اولین کتاب جامعه شناسی بود که خوندم و ساده نویسی و تاکید روی تفهیم مطلب تا لفاظی خیلی برای من خوب بود.در کل کتاب خوبیه و از خوندنش به عنوان اولین کتاب جامعه شناسی اصلا پشیمون نیستم واقعا میارزه.

[Mostafa Kheirparast · Rating 5 out of 5]

هم خیلی یاد گرفتم. هم خیلی هم لذت بردم

[Mohammad · Rating 4 out of 5]

قسمت مربوط به مارکس بسیار عالی بود.

[Ahmadreza · Rating 5 out of 5]

eee

[Hamidreza Soleimani · Rating 4 out of 5]

کتاب برای آشنایی با جامعه شناسی، انواع آن و بزرگان این حوزه عالی است

[Ali · Rating 5 out of 5]

همونجور که از اسمش پیداس خیلی ساده و روون تا حدودی جامعه شناسی رو توضیح داده و ۳ نظریه بزرگ و مهم جامعه شناسی رو معرفی و مقایسه میکنه. برا اشنایی با روانشناسی کتاب خوبیه.

[Hossein · Rating 4 out of 5]

من این کتاب را برای مطالعه آزاد، به عنوان فردی که تا به حال چیزی از جامعه‌شناسی نخوانده بود و میخواست با آن آشنا بشود، شروع کردم. مطالبی که جلوتر میخوانید بیشتر تفکرات و نتایجی است که در ذهن خود به آنان رسیدم و جنبه فردی دارند.

دورکهایم: نگاه به جامعه به عنوان یک پدیده طبیعی یا یک موجود زنده را من نپسندیدم. این که فرض کنیم جامعه مثل فیزیک و شیمی قابل مطالعه و بررسی مستقیم است این نکته مهم را فراموش میکند که جامعه، امری تخیلی و قراردادی توسط ما انسان‌هاست. بررسی جامعه به عنوان یک داده شده (یا given) به نظر من روش جالبی نیست.

وبر: هر چند روش آقای وبر متفاوت‌تر از دو نگرش دیگر است اما بیشتر از جامعه‌شناسی، به روانشناسی شباهت داشت و خیلی از مسائل مهمی که دو روش دیگر به آن پرداخته بودند را به خوبی بررسی نکرده بود. از این رو، در دید من، وبر را بیشتر باید یک روانشناس فرض کرد تا یک جامعه شناس.

مارکس: جالب ترین روش و approach را مارکس داشت. بررسی جامعه به عنوان یک پدیده تکاملی و ساخته انسان‌ها، دید بهتری را به مسئله فراهم میکند.
این حقیقت که ۹۵ تا ۹۹ درصد تاریخ انسان در گروه‌های حدودا ۵ تا ۲۵ نفره به عنوان شکارچی یا جستجوگر غذا گذشته را نباید فراموش کرد! صدها هزار تا میلیون ها سال تکامل به همین راحتی جای خود را از دست نمیدهند. حتی اگر مورد بررسی، بشر مدرن باشد.
کمون اولیه، راه مناسبی برای درک ساختار پایه جامعه انسان‌هاست. و نه فقط انسان‌ها، بلکه در حیوانات هم تمامی این پایه ها دیده میشود. درست که جامعه‌شناسی علم بررسی انسان‌هاست ولی نباید فراموش کنیم که انسان تفاوت چندانی با حیوانات ندارد. گرچه ممکن است غرور به ما این اجازه را ندهد که خود را هم‌سطح حیوانات بدانیم ولی نباید فراموش کرد که طبق نظریه تکامل، انسانها و حیوانات اجداد مشترکی دارند. تشابه با دیگر پستان‌داران و مخصوصاً میمون سان‌ها میتواند روشن کننده راه برای درک این باشد که چرا انسان ها اینگونه هستند؟ چه رفتارهایی نتیجه پیشرفت انسان است و چه وقایع و اتفاقاتی بخش طبیعی از حیوان بودن ما است.
اما برگردیم به مارکس؛ دید تکاملی به جامعه‌شناسی کمک میکند که محدودیتها را بهتر شناخت. با ظهور یک‌جا نشینی و کشاورزی، جدا شدن بشر از اجتماعات کوچک نهایتاً ۱۵۰ نفره، و برخورد با غریبه ها به صورت روزانه و مستمر باعث انقلاب فوق العاده بزرگی شد که تا همین امروز هم اثرات پایداری بر زندگی ما دارد. مارکس به یکی از محصولات این انقلاب که "مالکیت" باشد، می پردازد. مشکل جامعه را مالکیت میداند و میگوید که اگر بخواهیم از شر و این تناقض ذاتی جامعه خلاص بشویم، باید مالکیت را حذف کنیم. مرحله بعدی پیشرفت بشر را سوسیالیسم پیشنهاد میدهد.
اما یک نکته خیلی مهم را فراموش می کند و آن اینکه تمامی تحولات قبلی جامعه بشر، طبیعی و بدون دخالت فرد یا قدرت خاصی صورت گرفته است. انتقال از برده‌داری به وضعیت ارباب رعیتی و یا به سرمایه‌داری، تقریبا خود به خود بوده ولی این که ما بخواهیم سیر پیشرفت طبیعت را زوری کنیم و مالکیت (که در واقع نوعی دفاع طبیعی انسان ها در برابر اتفاقی بوده که طبیعیت ما را برایش آماده نکرده بوده) را به همین راحتی حذف کنیم و ادعا کنیم که این مرحله بعدی تکامل بشر بوده، اشتباه است
شاید بتوان گفت که انسان‌ها هنوز برای کمونیسم آماده نیستند. انسان هنوز دیدگاه 'من' و 'دیگران' دارد. دیدگاه آشنا و غریبه دارد. دیدگاهی که برای صدها هزار سال با آن زندگی کردیم. نمیتوان به راحتی از داشته‌ها دست کشید چرا که دیگران را به شکل خانواده‌ خود نمی‌بینیم. هنوز نمیتوان از خود‌خواهی‌های انسان‌ خلاص شد. این تصور در ذهن هست که: چرا من بسوزم و بقیه بسازن؟
دیدگاه ایده‌آلیست مارکس باعث شکست کمونیسم در عصر حاضر شد. شاید در آینده‌ی بشر، روزی برسد که مالکیت حذف شود ولی نه به همین راحتی، و نه به این زودی و قطعاً نه با دخالت مستقیم حکومت یا خود انسان‌ها.

من جامعه‌شناسی را علم نمیدانم. از دید من زیست‌شناسان، تکامل‌شناسان، اقتصاد دانان و یا روان‌شناسان بهتر میتوانند به مسائل جامعه‌شناسی بپردازند.

و در آخر اینکه، توضیح نویسنده راجع به نظریه تکامل دچار اشتباه رایجی میشود که تکامل به معنای بهتر شدن، پیشرفت و ترقی است. در صورتی که در نظریه تکامل چنین چیزی مطرح نیست. در این نظریه بیان میشود که: مناسب ترین گونه، با تولید مثل، شانس بیشتری برای ادامه نسل خود خواهد داشت. همچنین، survival of the fittest به اشتباه بقای قوی‌تر ترجمه شده که در اینجا باید به صورت بقای مناسب‌ترین ترجمه کرد.
۱۴۰۰/۳/۱۰

[Ahmad · Rating 4 out of 5]

خوب بود کلن. نویسنده اولش گفته که این متن در حقیقت جزوهٔ درسی بوده و بعد کتاب شده، برای همین عجیب نیست که نصف کتاب تکراری باشه. اما این تکرارها بعضن به فهم مطالب کمک می‌کنه.

[Mojtaba · Rating 4 out of 5]

وبر در پاسخ به پرسش بنيادي كه " چرا برخي از گروه ها در جامعه قدرتمند ترند ؟" تا حدودي با كاركردگرايان (دوركهايم) هم نظر است و از عنصر توافق در بررسي عنصر قدرت و چگونگي بهره برداري از آن كمك مي گيرد و اين امر را براي تداوم و بقاي جامعه طبيعي و اجتناب ناپذير مي داند و بر اين نظر ايت كه انسانهايي كه استعداد و توانايي هاي بيشتري دارند در راس بوروكراسي جاي گرفته و قدرت بيشتري دارند.پاسخ وبر به اين پرسش بنيادي تا حدودي نيز نظر ماركس را تداعي ميكند ولي نه به آن شدت بدبيني مطلق ماركس !!! در حقيقت وبر اعتقاد دارد گروه هاو افراد قدرتمند از قدرت خود براي تثبيت و گسترش قدرتشان استفاده مي كنند و در عين حال معتقد است در مواردي صاحبان قدرت در مقابل منافع خودشان به نفع كل جامعه اعمال قدرت كرده اند.

[Majid Panahi]

همیشه برایم سوال بود که جامعه شناسی چی هست
در این کتاب به صورت ساده و عامیانه مفاهیم جامعه شناسی توضیح داده شده است.
در یک کلام فایده و هدف جامعه شناسی کمک برای رسیدن به جامعه مطلوب انسانی است
در این کتاب نظریه و مکاتب مختلف جامعه شناسان بزرگ به صورت خیلی ساده و روان بحث و بررسی شده

[Sahar]

به زبانی ساده مفاهم اولیه چامعه شناسی رو میشه ازش یاد گرفت