Dil ve İşgal: Eliezer Ben-Yehuda ve Modern İbranicenin Doğuşu

by Taha Kılınç

Ben-Yehuda’dan önce Yahudilerin İbraniceyi konuşma ihtimalleri vardı ama ondan sonra konuşmaya başladılar.
Cecil Roth

Geçtiğimiz yüzyılın başına kadar arkaik bir ibadet ve yazı dili konumunda bulunan İbranice, Yahudiler arasında konuşma ve günlük iletişim diline dönüşmesini, Eliezer Ben-Yehuda adlı Belarus doğumlu bir dilbilimcinin çabalarına borçludur. Ben-Yehuda, 1881’de yerleştiği Kudüs’te başladığı çalışmalarını, 1922’deki ölümüne kadar yoğun biçimde sürdürmüş, arkasında binlerce makale ve 17 ciltlik dev bir İbranice sözlük bırakmıştır.
Dil ve İşgal: Eliezer Ben-Yehuda ve Modern İbranicenin Doğuşu, bir yandan Ben-Yehuda’nın hayat hikâyesine ve İbraniceyi yeniden konuşma dili hâline getirme sürecindeki öncü rolüne odaklanırken, bir yandan da İbranicenin modern hayatta tekrar sahneye çıkmasının Filistin topraklarının Siyonistler tarafından işgalinde hayatî bir etki yaptığını vurguluyor. Yahudilerin ortak bir konuşma ve iletişim diline kavuşmasının işgali sistematik hâle getirdiğine ve hızlandırdığına işaret eden kitap, İsrail’in kuruluşuna giden sürecin kültürel ve duygusal altyapısının nasıl hazırlandığını gözler önüne seriyor.
Dil ve İşgal: Eliezer Ben-Yehuda ve Modern İbranicenin Doğuşu, günümüzde İslâm dünyasını adeta kilitleyen Filistin meselesinin çözümü için nasıl bir ciddiyetle ve disiplinle çalışılması gerektiğini gösteren rehber bir metin.

144 pages, Paperback

Published May 2, 2025

About the author

1980, Anamur doğumlu. Kartal Anadolu İmam-Hatip Lisesi ve İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ni bitirdikten sonra başladığı gazetecilik mesleğini sürdürüyor. Ortadoğu ve İslâm dünyası, uzun yıllardır yoğunlaştığı çalışma sahası. Hâlen Yeni Şafak gazetesinde, haftanın iki günü, sıklıkla seyahat ettiği İslâm coğrafyasının gündemine dair köşe yazıları yazıyor. Aynı zamanda aylık Derin Tarih dergisi ve gzt.com/mecra sitesinin genel yayın yönetmeni.

Yayımlanmış kitapları:
- Şam Kitabı
- Çocuk Ansiklopedisi
- Eski İstanbul Fotoğrafları
- 365 Günde Peygamberimin Arkadaşları
- Ali Emiri’nin İzinde
- Söylemesem Olmazdı
- Ortadoğu’dan Notlar
- Kırmadan İncitmeden
- Kudüs Yazıları
- Seyrüsefer
- Ortadoğu’ya Dair Yirmi Tez
- Neyi, Nasıl Yapmalı?
- Hatırda Kalanlar
- Biz Bize
- Gölgelerin Peşinde / 50 Portre
- Dalları Gökte Bir Ağaç
- Bir Rüyayı Hatırlar Gibi

Reviews

[Aziz Meral · Rating 5 out of 5]

İlgi çekici bir biyografi. Bugün ki işgalin temellerinin nasıl atıldığını, dilin millet olma yolunda ortak kültürü nasıl şekillendirdiğini net şekilde ortayakoyman bir eser olmuş.

[Yeoca · Rating 5 out of 5]

Ölü bir dil olan ibraniceyi diriltip, işgale giden yolu aralayan Eliezer Ben-Yehuda'nın, hayatını bu uğurdaki çalışmalara adamasını anlatan, büyük bir emeğin ürünü. Yaşanan bu hayatın neticeleri ve günümüze kadar uzanan işgal, dil birliğinin önemini gözler önüne seriyor.
"İbranice ve Siyonizm, birbirini destekleyen ve besleyen iki unsurdur. Eğer ulus olarak dirilecek ve anavatana döneceksek, ibraniceyi konuşup yazabilmek zorundayız."
Önemli bir eser olduğunu düşünüyorum. Gayet kolay anlaşılabilen, büyük emeklerin verildiği, fotoğraflarla da desteklenen bir eser. "Kitabın öyküsü" ve "Son söz yerine " olan kısımda, yazarın bu eseri yazma sebebi ve müslümanlar olarak çıkarmamız gereken derslerden bahsediyor. Okuyup geçmek yerine faydalı amaçlar uğruna istifade edebileceğimiz bir eser olur diye umut ediyorum. Yazarının kalemine sağlık.

[Sema · Rating 5 out of 5]

İbranice'nin halkın kullanacağı bir dil haline getirilmesi sürecini kısa, öz ve oldukça akıcı bir şekilde açıklayan başarılı bir kitap.
Kitabı okurken siyonistlerin Filistin'i işgal süreçlerine tanık oluyorsunuz. Ortak bir dilin oluşturulmasının bir milleti güçlendirmede, haksız olmalarına karşın destek görmesinde ne kadar etkili olduğunu anlıyorsunuz.
Bir kişinin kendine bir görev vererek bu göreve hayatını adamasını, olumsuz dış şartlardan etkilenmeden yoluna devam etmesini, durmadan bu uğurda çalışmasını Ben-Yehuda'nın hayat öyküsünde şahit olmak çok sarsıcı. Yazar İslam medeniyetinin de bu anlamda çok kıymetli şahsiyetleri olduğunu son bölümde belirtiyor ve ekliyor: "Vazifenize odaklanın. Tarih hakkınızı asla yemeyecektir."
Okuduğum en iyi biyografi ve tarih kitaplarından biri olduğunu ayrıca not düşmek isterim.

[Duygu · Rating 3 out of 5]

Konusu ilgi cekici, güzel de bir emek var fakat kitap çok yüzeysel kalıyor. Bir tutkulu ve kafayı bir meseleyle bozmuş insanin bir milletin kaderini değiştirebileceğini gösteren, masalsı bir hikaye (bunu romantik anlamda demiyorum, sanki modernite oncesi zamanlarda geciyor gibi hikaye, kahramanların tutkuları, hayatin bu denli aksiyon odaklı ve büyük ölçekte yaşanması-akmasi vs).

Fakat genel okuyucuya sesleneceğim derken biraz güdük kalan kitaplardan. Biraz yas ve arkaplana bakarak tercih edilmeli. Yine de boyle bir konuyu Türkçede okuyucuya actigi icin 3/5.

[Mehmet Koç · Rating 3 out of 5]

Taha Kılınç'ın kitabı kolay okunan bir biyografi. Ben-Yehuda'nın çalışmaları üzerinden, İbranice'nin modern dönemde seküler bir halk dili haline gelişinin öyküsü. İlginç olan husussa, bu gayrete en fazla İbraniceyi kutsayan dindarların karşı çıkışı

[moonabi · Rating 3 out of 5]

İbranicenin kadim bir ibadet dili olarak Latincenin kaderini yaşamasına engel olarak yüz binlerin konuştuğu bir anadil haline getirilmesinde şüphesiz en çok emeği geçen kişi imiş Eliezer Ben Yehuda. Bunu nasıl gerçekleştirmiş olabilir diye hayretle okudum. Taha Kılınç hatrı sayılır pekçok kaynaktan derlemiş hikayeyi ve yalnızca bir biyografi olmasının yanında o dönemde yahudi cemiiyetlerinde yaşanan güncel olayları da öğrenebiliyoruz kitapta. Bu Eliezer'in takıntılı çabasını daha çok anlamamıza yardımcı oluyor. Ama bazen kitapta çok fazla tarih, topluluk, kuruluş ard arda geçiyor ve dipnotlara yönlendiriliyorsunuz. Okumayı sık sık kesen bir duruma dönüşebiliyor. Çok kısa bir kitap olmasına rağmen bu sebeple akıp gitmediğini söyleyebilirim.
Eliezer'in çabası tam anlamıyla delice. Yahudilerin farklı bölgelerden Kudüs'e yerleştiği, her gelenin geldiği yerin dilini konuştuğu bir dönemde, yeni bir dilden önce binbir farklı ihtiyaç varken üzerine akademik çalışmalar yapması, mektepler açıp sözlükler basması.. Esaslı yahudi toplulukları karşı çıkarken üstelik. Siyonistlerin neden bugün böylesine hastalıklı bir güç sahibi olduklarını görebiliriz sanki buradan. İlmek ilmek işlemişler, en olumsuz şartlarda bile geleceğe yatırım yapmışlar. Taha hocanın da dediği gibi, bu hikayeden çıkarılacak dersler var. Zor dönemlerde ne yapsak fayda etmez diye düşünmeyi bırakıp, en ufak bireysel çabanın bile çok şey değiştirebileceğini anlamamız gerek.

[الطالب · Rating 3 out of 5]

اللغة والاستعمار: إليعازر بن يهودا وولادة اللغة العبرية الحديثة.

للكاتب التركي طه كلنش

في أواخر القرن التاسع عشر، برز إليعازر بن يهودا، الرجل الذي غيّر وجه التاريخ اللغوي لليهود، انتزع العبرية من بين دفّات الكتب المقدسة وأعادها إلى الشارع والبيت والمدرسة. وُلِد في ليتوانيا عام 1858، ونشأ في بيئة يهودية تقليدية، لكنه تأثر بروح القوميات الأوروبية وبأفكار النهضة، فرأى أن اللغة العبرية يمكن أن تكون روحًا جامعة لليهود في أرض فلسطين. انتقل إلى القدس وجعل بيته مختبرًا لتجربته؛ علّم زوجته العبرية، وأنجب ابنه “بن صهيون” ومنعه من مخالطة الأطفال كي لا يسمع إلا العبرية، ليكون أول طفل يتحدث بها منذ قرون كلغة أم. ومن دائرته الصغيرة، انتقل إلى تعليم الأقارب، ثم أسس جمعيات، وابتكر آلاف المفردات الحديثة، وأدخل العبرية إلى المدارس والجامعات.

ورغم معارضة رجال الدين، وسخرية تيودور هرتزل الذي رأى أن العبرية ستعود بهم إلى الجيتو تعيدنا، واصل طريقه وسط المرض والفقر والحروب. ومع أن داء السل كان ينهش جسده ويتفاقم يومًا بعد يوم، كان يعمل 18 أو 19 ساعة يوميًا بلا انقطاع، وقد علّق أمامه لوحة كتب عليها: “اليوم قصير، والعمل عظيم”.
هذا الإصرار تُوّج بإعلان العبرية لغة رسمية في فلسطين عام 1922، لتصبح اليوم لغة حية يتحدث بها أكثر من عشرين مليون شخص حول العالم.

الخلاصة
لا بد من الكثير من العناد لتغيير التاريخ

[Saadet Özkan · Rating 5 out of 5]

İbraniceyi ; ibadet ve yazı dili olmaktan çıkarıp yaşayan, konuşulan bir dil haline getiren Eliezer Ben-Yehuda 'nın yaşamını okurken bir yandan da Filistin'in yıllara yayılan , adım adım işgalinin nasıl gerçekleştiğini kısa,sade bir biçimde öğreniyorsunuz.
Sevgiyle tavsiye 🇵🇸🌱

[Musab · Rating 4 out of 5]

“Vazifenize odaklanın. Tarih, hakkınızı asla yemeyecektir.”

[Kevser Çolak Ekşi · Rating 5 out of 5]

It is a book that can be read with special curiosity these days.

[İlayda Yavuz · Rating 5 out of 5]

Vazifenize odaklanın. Tarih, hakkınızı asla yemeyecektir.

[May · Rating 5 out of 5]

Kitap başta objektif olarak Eliezer Ben-Yahuda’nın hayatı ve İbranice’yi nasıl yaygınlaştırmak için çaba sarfettiğini güzel bir şekilde aktarıyor. Dipnotlarda da yahudileri anlamak için önemli bilgilere de yer veriyor. Son kısmında ise subjektif olarak buradan çıkarabileceğimiz derslere değinmiş.
Beni derin düşüncelere sevk etti. Tavsiye ederim.