Szpakowska outsiderka

by Małgorzata Szpakowska, Agata Chałupnik, Justyna Jaworska

„Zawsze powtarzam, że różnych rzeczy mi Pan Bóg poskąpił, ale w tym jednym punkcie czuję się osobą wybraną – ponieważ studiowałam w najlepszym miejscu, w jakim można było w owym czasie studiować” – mówi Małgorzata Szpakowska o warszawskim Wydziale Filozofii w latach sześćdziesiątych. Bo wszędzie poza tym czuła się outsiderką, niezdolną z nikim i z niczym w pełni się utożsamić. Ani z rówieśnikami w dzieciństwie, ani z komandosami w marcu 1968. Ani z „taternikami”, z którymi połączyła ją ława oskarżonych, ani z więźniarkami z Fordonu. Ani ze zrywem Solidarności, ani nawet z środowiskiem akademickim, gdy po latach udało jej się wrócić do pracy naukowej. Autorka siedmiu książek i ponad pięciuset artykułów, wieloletnia redaktorka działu eseistyki w „Dialogu”, badaczka samowiedzy obyczajowej Polaków i monografistka „Wiadomości Literackich”, wreszcie profesor tytularny, promotorka doktoratów i magisteriów – nadal uważa się za kogoś spoza głównego nurtu. I za osobę apolityczną, choć jej życiorys przed 1989 rokiem niemal bez reszty determinowała polityka.

W rozmowie z dawnymi doktorantkami, teraz bardziej przyjaciółkami, opowiada dzieje rodzinne i własne, gdzie w tle domowych anegdot i analiz relacji z matką pojawia się tajne szkolnictwo z końca dziewiętnastego wieku i Instytut Maryjski w Petersburgu, więzienie na Pawiaku i obóz w Starobielsku, powstanie warszawskie i stalinizm, październik i marzec, i sierpień. Opowiada przekornie, bez patosu, czasem z sarkazmem, niemal zawsze zachowując dystans. Który jednak słabnie, gdy rozmowa schodzi na konspirację po polsku, na kryteria stosowane w humanistyce albo na marginesy działania Solidarności.

Z Małgorzatą Szpakowska rozmawiają Agata Chałupnik, Justyna Jaworska, Justyna Kowalska-Leder, Joanna Krakowska oraz Iwona Kurz.

Książka ukazuje się przy wsparciu Fundacji im. Róży Luksemburg.

352 pages, Paperback

First published January 1, 2014

About the author

Born 1940

Lectures at University of Warsaw. Mmeber of Comittee of Culture Science of Polish Academy of Science, Polish Writers' Society, PEN-Club, redaction of Dialog and NIKE Literary Award and Jan Józef Lipski Award jury.

Reviews

[Bartosz Marzec]

2021. Z notatek z kalendarza.

Jak pytać. Konkretnie i dociekliwie. Choć bezpośredniości, która uderza w tej rozmowie, na pewno sprzyja - być może w ogóle umożliwia ją - osobista relacja prof. Szpakowskiej i jej niegdysiejszych doktorantek, dziś cenionych badaczek kultury. W czasie lektury daje się odczuć relację mistrzyni-uczennice, pewna hierarchia zostaje zachowana, ale nie ma tu czołobitności. Uwagę zwraca bardzo nierówny udział rozmówczyń w rozmowie.