از صبا تا نیما: تاریخ ۱۵۰ سال ادب فارسی و از نیما تا روزگار ما: دوره ۳ جلدی

by یحیی آرین‌‌پور

از صبا تا نیما، کتابی است نوشتهٔ یحیی آرین‌پور، با موضوع تاریخ ادبیات فارسی، که تاریخ صد و پنجاه سال ادب فارسی را دربرمی‌گیرد. این کتاب تقریباً سراسر تاریخ ادبیات فارسی در دورهٔ قاجاریه را شامل می‌شود. این دوره از تاریخ ایران مقارن است با نفوذ روزافزون تمدن اروپایی، وسعت گرفتن دخالت و تسلط قدرت‌های استعماری، و تقویت حس استقلال‌طلبی و میهن‌دوستی و ظهور و بسط جنبش مشروطه‌خواهی و تجددطلبی.
نویسندهٔ از صبا تا نیما، که از نزدیک شاهد بسیاری از جریان‌های سیاسی و اجتماعی و ادبی این دوره بوده و فعالانه در جنبش تجدد ادبی شرکت داشته، طی سال‌ها تحقیق و با مطالعهٔ بیش از هزار کتاب و رساله و مجله و روزنامه، و با استفاده از آخرین تحقیقات ایران‌شناسان، مواد و مدارک پرارزشی فراهم آورده و به این تألیف دست زده‌است. مؤلف در کار خود نظر انتقادی و علمی دارد و کوشیده‌است که تأثیر تحولات فرهنگی و سیاسی و اجتماعی را بر اوضاع ادبی به‌روشنی نشان دهد و در این راه کامیاب بوده‌است. از مباحث بسیار دلکش و بدیع کتاب، پیکار کهنه و نو، به‌ویزه مناظرهٔ محمدتقی بهار و تقی رفعت است دربارهٔ معنای تجدد که ما را در فضای ادبی آن روز قرار می‌دهد و از وجود نطفه‌های تجدد اصیل و عمیق در این جوّ حکایت می‌کند.
این کتاب، که بر اساس پیدایش جریان‌های عمدهٔ ادبی و سیاسی به چهار کتاب (بازگشت، بیداری، آزادی، تجدد) تقسیم شده، مستند و بر منابع زیادی متکی است که از شمار قابل ملاحظه‌ای از آنها تاکنون در تألیفات مشابه فارسی استفاده نشده‌است. هر چهار کتاب به‌شمار زیادی تصویر از گویندگان و نویسندگان و چهره‌های تاریخی و نمونه دست‌خط‌ها و مطبوعاتِ وقت آراسته شده که آنها را زنده‌تر و جان‌دارتر می‌سازد.

از صبا تا نیما ابتدا در دو جلد انتشار یافته‌است؛ جلد اول: «بازگشت و بیداری»، جلد دوم: «آزادی و تجدد». بعدتر جلد سوم، از نیما تا زمان ما، به آن اضافه شد.

Genres: Literature, Literary Criticism

1650 pages, Hard Cover

First published April 1, 1971

About the author

یحیی آرین‌پور (حدود ۱۲۸۶ خورشیدی در تبریز – ۴ آبان ۱۳۶۴ تهران) نویسنده و پژوهشگر تاریخ ادبیات ایران بود. اثر مهم او از صبا تا نیما است که در آن، سیر تحول ادب فارسی، به‌ویژه در عرصهٔ شعر را بررسی کرده‌است.

Reviews

[Mana Ravanbod · Rating 4 out of 5]

دو کتاب اول حاصل ویرایش‌های بنیادین و باریک‌بینانه و نسخه‌پردازیِ مرحوم احمد سمیعی در فرانکلین است. نمی‌دانم حد و حدود حقوقیِ این کار چیست ولی اختلاف جلد سوم با این دو جلد آنقدر هست که بر سر دو جلد اول به نظرم باید نام سمیعی بیاید. حدس می‌زنم یا شاید کسی چیزی تعریف کرده که اصل کار مقدار زیادی فیش‌برداری از منابع بوده با حد کمی تحلیل تاریخی و نکته‌یابی در احوالات شاعرانی مثل یغما و وصال و نشاط و غیره. در فرانکلین سمیعی ساختار کتاب را ترتیب می‌دهد که اول یک چشم‌انداز کلی بیاید در ابتدای هر کتاب، در آخر هم یک سالشمار. بعد هر کتاب تقسیم شود به چه چیزهایی و الی آخر.
از کتاب‌های مهمی‌ست که نقش زیادی در علاقه به مشروطه و نثر فارسی و تجدد شعر داشت. مدیون این کتابم و مدیون مرحوم آرین‌پور و مرحوم سمیعی. اگر این کتاب نبود برای من نشاط و وصال و غیره اسم خیابان بودند نهایتش. هرچه بعد دیده و خوانده‌ام همه در پرتو تصویری بوده که از این کتاب برای من ساخته شده و مهمترین‌شان تصویر یغما و نشاط. سالشمار وقایع هم. بعضی مواضع کتاب حالا نیاز به ویرایش دارد (مثلاً در تاریخ چاپ در ایران، یا بعضی نکات در زندگی ملکم و طالبوف، بخصوص که مجلات و روزنامه‌ها دستیاب شده). گاهی فکر می‌کنم نیاز داریم کسی اینها را روزآمد کند یا جمعی بنشینند و این دوره را و تجدد شعر و نثر را تحلیل تاریخیِ جدیدی بنویسند؟

من باب جدل هم عرض کنم نقش ویراستار و مؤسسه‌ی انتشاراتی را اگر خواستید ملتفت شوید این کتاب را مقایسه کنید با «زبان زنده» منوچهر انور که نیم قرن بعد تنظیم و نشر شده است، مؤلف تحصیل‌کرده‌ی فرنگ است، ناشر ـــ‌به‌حق‌ــــ مدعی‌ست و موضوع هم برمی‌گردد ـــ‌به‌گفته‌ی مولف‌ــــ به اقل‌کم سی سال پیش‌تر اگر نه پیش‌ترها. دوره‌ی مورد بحث هم بیشترش (سه چهارم بیشتر) هم‌زمان با کتاب از صبا تا نیماست، نوع برشی که آقای انور ــــ‌عمرش دراز‌ـــ خواسته زیر ذره‌بین نشان‌مان دهد فرق دارد ولی ببینید حاصل چیست. یک مقدار سرکوفت به ادیب سلطانی و آخوندزاده، یک مقدار تعریف متورم از دریابندری (و نه مثلاً قاضی)، نهایت زور «توصیف عناصر متن» و مهمترین نقصان «آوردن هزاران شاهد مثال و نهایتش دو سه خط تحلیل» آن هم تحلیلی که پیش‌ترها خوانده‌ایم و تازه نیست. حتی اینقدر ویراستار و مولف دقیق نشده‌اند که سرنوشت لغاتی مانند «دمکراسی» و «مردم‌سالاری» و امثالهم که بحث‌هایی هستند در اندیشه سیاسی و شبیه به مثال مشهور «جامعه مدنی»، فرق دارند با مفردات دیگر معمولی زبان، و همه اینها فرق دارند با نحو و موسیقی و دستورزبان گفتار که اصل است و لغات فرع. و تمام این حرفها مال بنده نیست. مرحوم باطنی، آقای کامشاد، و غیره نوشته‌اند. زیاد هم نوشته‌اند. ویراستار قوی اگر داشت این کتاب وضعش اینجور نبود که آیتی‌ست در آشفتگی. از این به‌هم ریخته‌تر کتاب در این سالها سراغ ندارم. (جدل با «زبان زنده» مفصل‌تر از کتاب اصلی شد:)

[Nazila · Rating 5 out of 5]

یکی از جامع ترین تحقیقات درباره ی زبان فارسی در دوره ی معاصر است که ابتدا در دو جلد منتشر شد و بعدها جلد سوم به آن اضافه شد. منتها جلد سوم آن بیش تر به صورت لیستی از نویسندگان و چهره های ادبی معاصر و زندگی نامه مختصر ایشان است و ارزش دو جلد اول را ندارد. این کتاب به دوران انقلاب مشروطه و تحولات ادبی آن دوره که متأثر از تحولات سیاسی و اجتماعی آن دوران بود می پردازد. بعد از آن تا دوره ی معاصر میرسد. محقق سعی کرده است که تا حد کافی اخلاق محققانه را حفظ و حق مشاهیر زمان را به جا آورد که انصافاٌ هم از پس آن بر آمده است. البته شاید بد نباشد که این نکته را هم متذکر شوم که سویه های ترک دوستی در آن به چشم میخورد بارین حال، از خلال همین کتاب میتوان پی برد که چگونه انقلاب مشروطه به سمت انقلاب مسلحانه و نهايتاً جنگ داخلی سوق داده شد ـ

[Ali · Rating 3 out of 5]

یک تصویر کلی و در عین حال خواندنی از سیر ادبیات داستانی و بعضن شعر معاصر ایران است. کسانی که ادبیات داستانی معاصر فارسی را بصورت سیستماتیک مطالعه می کنند، از مرور دو جلد "از صبا تا نیما" و جلد سوم "از نیما تا بعد" بی نیاز نیستند.

[Baseer Nadree · Rating 4 out of 5]

از صبا تا نیما نوشته یحیی آرین‌پور یکی از روش‌مندترین تحقیقات درباره ادبیات پس از صفویه ایران تا ادبیات نیمایی است و شرح قصیده ها و غزلها و اشعار شاعران درباری و ... و توصیفات آن‌زمانی آرین پور انسان را به همان دوره‌ها و درون دربار شاهان صفوی و قاجار و ... می‌برد.

[amirsj · Rating 5 out of 5]

باليني

[Dearall · Rating 5 out of 5]

عالی

[Kamand · Rating 4 out of 5]

khob aliye baraye man ke kheyli jazab bood chon har etelAti az tarikhe adabiyat o vagahye siyasi mohemi ke rosh tasri mizare az in ketab gerftam.

[shahram]

a very nice and helpful book , full of things for reading and learning.

[Abolfazl]

perfect

[Sina · Rating 5 out of 5]

PERFECT!!!!!