Italië, de opkomst van de stadstaten 1000-1250

Storia d'Italia #2

by Indro Montanelli, Roberto Gervaso, Alfons Caris (Translator)

Na de rampzalige tijden die beschreven zijn in Italië, de donkere eeuwen herrijst Italië vanaf het Millennium uit de as. Eerder dan elders in Europa begint het hart van de steden te kloppen. Bedrijvigheid en handel komen op gang, er ontstaan banken en gilden, plattelandsvolk trekt naar de stad. Het groeiend zelfbewustzijn roept ook het verlangen naar autonomie en eigen instituties op. Tegelijk is Italië diep verdeeld. Duitse keizers proberen met wisselend succes hun macht over het schiereiland te behouden en bemoeien zich ook met Kerk en pausschap.
De investituurstrijd bereikt een hoogtepunt. Zuid-Italië wordt een prooi van de Normandiërs, die ook Sicilië veroveren op de Arabieren. De tot op het bot corrupte Kerk van Rome maakt zich los van Byzantium, rekent ongenadig af met ketterse bewegingen en wapent zich tegen de ontluikende strijd tussen geloof en rede. Geen middel laten achtereenvolgende pausen onbenut om een vereniging van Italië, hun nachtmerrie, te voorkomen.
Het is ook de tijd van Barbarossa, verlicht despoot Frederik II, welfen en ghibellijnen en kruistochten. Deze laatste dragen ertoe bij dat voor steden als Venetië, Genua en Pisa de poorten naar het Oosten opengaan, maar ook dat een grotendeels vergeten cultureel en wetenschappelijk erfgoed langzaam herontdekt wordt.

Genres: History, Nonfiction, Italy

365 pages, Paperback

First published January 1, 1966

About the author

Indro Alessandro Raffaello Schizògene Montanell (according to some sources Cilindro) (April 22, 1909 - July 22, 2001) was an Italian journalist and historian, known for his new approach to writing history in books such as History of the Greeks and History of Rome.

Unanimously considered one of the greatest Italian journalist of the 20th century, he was among the “50 press freedom heroes of the past 50 years” in the list compiled by the International Press Institute in 2000.

Reviews

[Mieke Schepens]

Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.

NB: De Investituurstrijd was een machtsstrijd tussen de Rooms-Duitse keizer en de paus van Rome tijdens de 11e en 12e eeuw. Deze is genoemd naar een formaliteit, de investituur, maar de twistvraag ging steeds over de benoeming van hogere geestelijken (rijksbisschoppen) en de abten en abdissen van rijksabdijen (geestelijke instellingen onder voogdij van de keizer).

Italië, de opkomst van de stadstaten 1000 – 1250 is onderverdeeld in drie delen en een appendix:
Deel 1: Paus en Keizer
Deel 2: De ontwikkelingen in Italië
Deel 3: De culturele revolutie
Appendix: Het leven in de stad en Het leven op het kasteel.
In het voorwoord van Alfons Caris lees je over de serie Storia d’Italia en waarom hij besloot hier aandacht aan te schenken door middel van vertaling.

De afgebeelde kaarten in het boek zijn een mooie aanvulling op hetgeen je op dat stuk in de geschiedenis leest.

“Een plaats gold bij pakweg vijfduizend inwoners al als wereldstad. De straten waren niet verhard. De Romeinen hadden wegen als de Via Appia, de Via Aurelia en de Via Flaminia geplaveid met zware steenplaten, en zulke belangrijke verbindingswegen hadden de tand des tijds en de vernielzucht van de barbaren doorstaan. Maar voor het overige liep of reed je in de Middeleeuwen gewoon over aangestampte aarde, die in de zomer wolken stof deed opstuiven en bij regen in een modderpoel veranderde. Straten in de bebouwde kom waren nauw, kronkeling en hobbelig. Ze boden bescherming tegen de wind, maar waren ook ideaal voor overvallen, die dan ook aan de orde van de dag waren.”

Italië, de opkomst van de stadstaten 1000 – 1250 vertelt op fascinerende manier hoe Italië zich weer opricht na de donkere tijden van de vroege Middeleeuwen.
Het doet me denken aan de wapenspreuk van de provincie Zeeland: Luctor et Emergo. Deze Latijnse spreuk betekent zoveel als 'ik worstel en kom boven'.
Zonder de informatie in het boek kun je het Italië van vandaag en zijn bewoners minder goed begrijpen. Zoveel verschillen in één land; het is prachtig om te lezen!

[Dvd (#)]

Montanelli racconta. Non è una ricerca storica, ma un racconto storico. E, lo dico subito, mi garba enormemente il suo stile, la sua scrittura, la sua chiarezza. Essendo un racconto generale, non c'è pretesa di approfondimento, e ritengo sia giusto così: chi vuole scendere più nel dettaglio, può leggere qualche saggio ad hoc; se c'è approssimazione, e in qualche punto c'è senz'altro, IM è perdonabile perchè quel che a lui interessa è prendere il quadro generale, osservarlo e capirne le dinamiche generali: sì, certo, ci sono anche le sfumature, e tutte quelle più importanti vengono riprese e analizzate. Sul quadro storico tracciato, mi trovo pressoché sempre d'accordo.
Chi lo giudica ormai datato, risalendo a fine anni Sessanta, non ha sfogliato i più recenti libri di testo di Storia per licei: Montanelli era anni luce avanti, sia per spirito critico che per aver intuito quanto sia necessario che l'italiano medio comprenda il suo passato e la sua evoluzione, non le date. Purtroppo le profezie non erano il suo forte (" Berlusconi è una malattia che si cura soltanto con il vaccino, con una bella iniezione di Berlusconi a Palazzo Chigi, Berlusconi anche al Quirinale, Berlusconi dove vuole, Berlusconi al Vaticano. Soltanto dopo saremo immuni. L'immunità che si ottiene col vaccino" - ahimè, se si sbagliava...), l'italiano medio non sa nemmeno cosa sia successo l'anno scorso e tutto va in vacca.

Rimangono i suoi libri, la sua ironia, la sua capacità di scrivere e di capire il passato. Me li farò bastare...

[Alberto Vakkesh]

Stupendo, che secoli pazzeschi tutto forchè bui, l'opera colossale di Indro e Roby G. è un capovoloro; scorrevole, mai noioso, forbito.

[Gnuvolante]

Un interessante sguardo d'insieme all'Italia posteriore all'anno Mille, con i suoi personaggi, le gesta e l'immancabile confronto tra sovrani e chiesa per il potere temporale.

I capitoli, a volte telegrafici, che riportano date ed avvenimenti con le loro collocazioni geografiche si alternano a interessanti sezioni riguardanti le crociate, le Repubblice Marinare, Il feudalesimo con i suoi inespugnabili castelli, la corsa alla costruzione delle cattedrali come segno distintivo di fasto e prestigio fino a giungere all'analisi degli avvenimenti che porteranno, pian piano, alla nascita delle lingue moderne: l'italiano e le altre lingue europee.

Molto interessante anche il capitolo riguardante i santi Francesco, Domenico e Tommaso, che in qualche modo denunciarono l'opulenza e la materialità della chiesa dell'epoca (che poi è la stessa, se non anche peggiore, di quella odierna).

[SERENA]

Scorrevole ed interessante. Su alcuni fatti secondo me occorrerebbe verificare le fonti ma, a parte questo, dà un'idea abbastanza chiara delle tensioni politiche tra papato ed impero nei primi secoli dell'anno mille.

[James Martin Douglas Venturi]

Un ottimo libro. breve, ma ricco ed interessante.

[Andrea De]

Datato a livello di ricerca storica, giornalisticamente un racconto piacevole.

[Lara]

Rispetto ai precedenti più noioso e meno scorrevole.

[Marco]

E' interessante riscoprire la storia del Bel paese raccontata in maniera accessibile e informale da Montanelli e Gervaso. Sfortunatamente, come per i volumi precedenti, un periodo storico relativamente lungo e' riassunto in un numero relativamente piccolo di pagine con il risultato ch'e' facile perdersi tra tanti nomi, eventi e date.

[Sergio]

Montanelli si trasforma in storico e continua a narrare la storia d'Italia attraverso i suoi occhi e il suo pensare: una lettura interessante e fluida anche se superficiale e forse proprio per questo preferibile ai tomi degli eruditi

[Arwen56]

******