Superpower Europe: The European Union's Silent Revolution

by Marc De Vos

Wat betekent de Europese Unie voor u? Tenzij u expert of insider bent, wellicht vooral een ver-van-uw-bed Brussel met grote gebouwen en conclaven van regeringsleiders. Maar die anonieme Europese Unie is in revolutie. Grootmacht Europa beschrijft hoe de klimaatcrisis, de pandemie, de oorlog in Oekraïne, het einde van de globalisering en de nieuwe koude oorlog met China de Europese Unie tot de belangrijkste politieke kracht in Europa hebben gemaakt. Het toont aan hoe de missie en de identiteit van de Europese Unie van een Europese gemeenschap in een geostrategische coalitie van Europese en Euraziatische landen, van een waardenunie in een machtsunie, en van een marktproject in een staatsproject.



Europa is op weg naar de status van federale grootmacht in een nieuwe wereldorde. Alleen gebeurt dat nagenoeg onopgemerkt, als reactie op externe crises en boven de hoofden van de Europese burgers. Marc De Vos legt de vinger op de zere wonden van de nieuwe Europese de spanning tussen waarden en belangen, tussen geografie en geopolitiek, tussen democratie en technocratie, tussen markt en staat, en tussen Europese lidstaten onderling. Als haar feitelijke omwenteling niet doordringt in een democratische politieke structuur, dreigt een crisis van legitimiteit die uiteindelijk de Europese Unie zelf kan bedreigen.



Met een woord vooraf door premier Alexander De Croo.

128 pages, Paperback

First published December 2, 2023

About the author

Marc De Vos is a Belgian professor of labor law at Ghent University and the Vrije Universiteit Brussel. He publishes, teaches, debates and regularly lectures on European integration, labor market reforms, pensions, aging, healthcare, globalization and the welfare state. He is also active within the think tank Itinera Institute, of which he was director from 2006 to 2014.

Reviews

[Brecht Rogissart · Rating 1 out of 5]

Dit is echt een heel slecht boek. Marc De Vos is dé neoliberaal die zichzelf heeft omgetoverd van vrijmarktridder tot geopolitiek strateeg, de persoon die het meest uitzinnig en meest expliciet die bocht neemt en omarmt en daarmee een bocht in het liberaal denken personifieert. Ik wilde daarom ook dit boek lezen, om juist die bocht beter te begrijpen, en misschien ook wel, erg naïef van me, een goeie verdediging van zo'n bocht te lezen om mijn eigen mening op af te stemmen. Al bij voorbaat wist ik dat ik niet overtuigd ging zijn - ik ben geen fan van zowel neoliberalen als cynische, imperialistische geopolitiek - maar dit boek kan je zelf niet beschouwen als een goeie positie inname waar je mee kan sparren.

De hoofdgedachte van het boek is heel duidelijk: Europa is gestart als een technocratisch vrije markt project met enkel soft power. Nu staat dat onder druk van de nieuwe globale context en moet de Europese Unie zichzelf heruitvinden. Wat is er dan precies veranderd volgens hem? "Vroeger waren onze oplossingen de inspiratie voor de wereld omdat onze economie en samenleving superieur waren. ... Nu zijn onze normen en waarden gecontesteerd omdat grote landen zoals China, Rusland, India of Zuid-Afrika een eigen beschavingsmodel nastreven en het onze als imperialistisch of hypocriet verwerpen, terwijl veel ontwikkelingslanden 'westerse invloed' willen afbouwen en hun waarden als evenwaardig poneren." Je kan alvast één iets goed zeggen over dit boek: hij heeft de probleemstelling scherp staan.

Uiteraard vindt hij dat allemaal jammer. We zijn niet meer de ongecontesteerde hegemon. Je moet ook niet denken dat hij enige moeite doet om te verklaren waarom deze kanteling er nu opeens komt. Een paar vage verwijzingen naar Russisch militarisme, in andere contexten verwijzingen naar verschillende culturen/volken. Qua historische analyse eigenlijk een lachertje.

Erg teleurstellend, maar we kunnen het voordeel van de twijfel geven, dit boek is namelijk eerder een pamflet over wat Europa moet doen in die context. Daar is het punt duidelijk: Europa moet zichzelf heruitvinden als geopolitiek strateeg om te navigeren in de nieuwe wereld. Het doet denken aan de Britse imperiale politiek in de 19e eeuw: gegeven het feit dat nieuwe Europese machten beginnen duwen in oude invloedsferen en agressief nieuwe invloedsferen aanboren, zagen de Britten zichzelf genoodzaakt hun vrijhandelsbeleid in de wereld af te bouwen en de wereld assertiever aan zich te binden. Het was eten of gegeten worden. Marc De Vos legt deze lijn nu ook uit voor Europa, maar met dit boek in de hand lijkt het een vanzelfsprekendheid dat dit moet gebeuren. Er is dus niet enkel geen degelijke analyse van de wereldsituatie vandaag, er is ook geen degelijk argument *waarom* Europa de weg zou moeten opgaan die het nu inneemt, wat de alternatieven zouden kunnen zijn, en of het niet uiteindelijk het straatje is die ons in de 19e eeuw uiteindelijk in de loopgraven heeft gestort.

Wat we wel lezen in het boek, is hoe Europa van soft power hard power kan maken. Een assertiever handelsbeleid, een pragmatisch toetredingsbeleid tot de Europese Unie gebaseerd op geopolitieke overwegingen, een militaire eenmaking. Enkel subsidiestromen worden in vraag gesteld als het gaat over de groene transitie, want beter een level playing field dan concurrentie tussen staten veroorzaken over subsidies (hij wil zich over het Europese groene traject ook niet echt uitspreken). Along the way wordt vermeld dat Frontex en stevige buitengrenzen nu eenmaal nodig gaan zijn, wordt Israël als land waar nieuwe banden mee gesmeed worden onproblematisch tussen een hele lijst andere landen gezet en moeten we bezwaarlijke regimes zoals Hongarije tolereren. Je zou je beginnen afvragen waarom de rest van de wereld onze waarden zomaar als imperiaal afdoen :)

Het meest tenenkrullende argument was de positie tegenover NAVO. Marc De Vos wil absoluut benadrukken dat Europa en de NAVO twee handen op één buik zijn. Het is dus eigenlijk al op voorhand beslist: onze "Europa Grootmacht" blijft braafjes onder de paraplu van de VS. Op zijn minst benadrukt hij dat we meer inspraak moeten hebben. Amai chapeau, wat een strijder voor Europese autonomie hebben we in ons midden! De kant van de VS is dus al gekozen, nu moeten we daar gewoon onze positie in herbestendigen. De militarisering van Europa betekent dus in de praktijk: wij houden ons bezig met het conflict in Oekraïne, zodat onze goeie vriend Trump zijn handen vrij heeft om het conflict met China te laten escaleren. Een goede reden om de positie tegenover China vijandig te maken en uit de hand te laten lopen geeft hij niet echt. Da's gewoon aangenomen. Laten we ons vastklikken aan Trump. Een schone vriend heb je daar, en wat een prachtige toekomst heb je voor Europa uitgestippeld!

Geen analyse en gapende gatten in de stellingnames die leiden tot een compleet gebrek aan goed gefundeerde argumentatie. Verklaart waarom op elke pagina telkens twee volstrekt zinloze zinnen in cursief gezet worden. Er moet duidelijk gecompenseerd worden voor gebrek aan inhoud.

Oja, shame on you Alexander De Croo voor het schrijven van het voorwoord.

[Ben Sablon · Rating 3 out of 5]

Veel bijgeleerd en interessante analyse op de toekomst van Europa.
Ik ben benieuwd naar een epiloog over enkele jaren.

[Xavier Bedert · Rating 4 out of 5]

Duidelijke omschrijving van de omwenteling waarin Europa zich bevindt. Deel niet alle standpunten maar het geeft wel zicht op de mogelijke toekomst. Must read met zicht op Belgisch EU voorzitterschap.

[Pim · Rating 3 out of 5]

Inhoudelijk is de boodschap boeiend en belangrijk in de huidige tijdsgeest. Maar de manier van schrijven staat me tegen. Het is erg ontoegankelijk, complex en academisch uitgewerkt. Dat is jammer, want zo mist de kans op een groter publiek. Juist dat is cruciaal om de noodzakelijke verandering van Europa en wat dat ons allemaal kan brengen in brede zin te delen.

[Klaas Allosserie · Rating 3 out of 5]

Mooie inzichten over het Europa waar ik vaak niets van begrijp.

[Mark De · Rating 3 out of 5]

Very relevant to know more about Europe. Although rather complex written.