"Toi qui as fait tant de mal à un homme simple
En éclatant de rire à la vue de sa souffrance
Ne te crois pas sauf
Car le poète se souvient." (Czeslaw Milosz)
In 1949 bereikt Josef Mengele Buenos Aires. Vanuit de Argentijnse hoofdstad verdwijnt hij in de anonimiteit, geholpen door een netwerk van mensen die hem van schuilnamen en papieren voorzien en dankzij het wegkijken van Perón en zijn administratie. Toch wordt de jacht op de voormalig kamparts en Auschwitz-beul hervat en moet hij vluchten naar Paraguay en daarna richting Brazilië. Dertig jaar na zijn aankomst in Buenos Aires overlijdt de engel des doods onder mysterieuze omstandigheden op een Braziliaans strand.
Dit wedervaren van Mengele is in eerste instantie neergeschreven in een roman van de hand van Olivier Guez, verschenen bij Grasset & Fasquelle in 2017. Kort na het verschijnen van dit verhaal gaat Matz aan de slag met de tekst en maakt een bewerking naar een grafische roman, in samenwerking met tekenaar Jörg Mailliet. Matz, die ik vooral ken van de sublieme serie "Le Tueur" (in het Nederlands - o ironie - vertaald onder de titel "De Killer".) waarvoor hij samenwerkte met de onnavolgbare Jacomon, maakt er een juweeltje van. Guez stond eerst afkerig tegenover het idee van een bewerking van zijn roman, maar gaf achteraf toe dat er adaptations en Adaptations bestaan en dat deze tot de laatste categorie behoort.
Ik heb deze grafische roman van 190 pagina's niet op één of andere digitale drager gelezen, maar in een puntgave uitgave van uitgeverij Les Arènes BD, met harde kaft en in het Frans. Wat de tekeningen betreft, was het even wennen, maar eens vertrokken in het verhaal is het moeilijk om het terug aan de kant te leggen. Ik heb de lectuur mooi in twee verdeeld en het eerste deel, "Le Pacha" iets te snel gelezen, om het daarna te hernemen en in één ruk deel twee, "Le Rat", en de epiloog erbij te nemen. Ook al ken je van bij aanvang van de lectuur de afloop, toch blijft het spannend om lezen.
Tegelijk blijft het onwaarschijnlijk dat één van de meest gezochte verantwoordelijken voor de gruwel van de nazi-kampen zo lang (relatief) onbezorgd kon leven in Zuid-Amerika. Je krijgt een inkijk in de manier waarop dat gebeurde, en passant komt Eichmann in beeld, alvorens hij ontvoerd wordt naar Israël voor het 'proces van de eeuw'. Een lot dat de Mossad ook voor Mengele in petto had. Maar de geschiedenis is dus anders verlopen.