De trein naar het imperium

by Maja Wolny

Tussen

Genres: Nonfiction, Audiobook, Reportage, Travel, Russia, Polish Literature

280 pages, Paperback

First published October 11, 2023

Reviews

[Agata Liberska · Rating 2 out of 5]

Spodziewałam się reportażu o współczesnej Rosji, a dostałam pamiętnik z podróży, w którym głównym bohaterem jest autorka, jej odczucia i przemyślenia. W pierwszej podróży, tej do Rosji, rozmówcy nie chcieli za bardzo rozmawiać o sytuacji politycznej i no cóż, tego za bardzo nie da się przeskoczyć, ale myślę że luki można by wypełnić tym, co pokazuje się w mediach, mediach społecznościowych itd., a zamiast tego dostajemy cytaty z Kapuścińskiego (czasy sowieckie), prywatne przemyślenia autorki (ok) i sporo historii o zesłanych na Syberię w XIX wieku. Ogółem, dość mało tej współczesności. W drugiej części książki rozmów jest więcej, ale bardzo frustrowało mnie to, że każda z nich była urwana po dosłownie kilku zdaniach.
Tyle dobrego, że zamówiłam sobie tego Kapuścińskiego i jeden inny reportaż polecony przez autorkę...

[Klaudia Koziarek · Rating 3 out of 5]

3,5⭐️
Bardzo podobał mi się język autorki jak i bardzo krajobrazowy motyw podróży. O wielu zakątkach Rosji usłyszałam po raz pierwszy i bardzo zainteresowałam się tematem tamtejszych mniejszości etnicznych, o których jednak wspominano przelotnie. Jednak autorka była tak dramatyczna, budowała napięcie jakby mieli ja co najmniej zabić i to nie raz a koniec końców częstowali ja tylko alkoholem.
Chill baby girl

[Mariusz · Rating 2 out of 5]

1,5/5

Absolutnie nie umiem polecić tej książki.
Autorka udaje się do Rosji, aby to sobie dać główną rolę. Kartki wypełnione są jej strachem, jej poczuciem wyższości, jej przekonaniami, a to co Rosjanie mówią (i przed wszystkim czego nie mówią) jest potraktowane jako dodatek. Warto wspomnieć z jak wielu rozmów pisarka przytacza kilka haseł lub jedno zdanie. Chyba zabrakło też empatii, aby podejść do tych osób z dociekliwością co powoduje, że myślą co myślą.

Na plus zaliczyć na pewno należy odwagę za taką podróż i piękne opisy przyrody (choć podziwiam głupotę w nieprzygotowaniu do podróży na Syberię kogoś kto tak zafascynowany jest Rosją).

[Peter Wiggin · Rating 3 out of 5]

Temat bardzo mnie interesował, ale z jakiegoś powodu nie znajduje empatii by polubić autorkę.
Warto przeczytać, bo każde wejście w umysł rosyjskiego społeczeństwa spoza utartej narracji jest cenne.
Wnioski dla Europy raczej są ponure - Rosja sama z siebie się nigdy nie zmieni. Wyobraź sobie, że zamiast przez 8 lat propagandy TVP za PiSu masz coś wielokrotnie mocniejszego od 100 lat. To trwałe zmienia człowieka i to co uważa za 'normalne'. Imperial i tyranie upadają gdy sa słabe, a myśl radziecka w rosyjskim społeczeństwie jest silna. W najlepszym wypadku jest zrozumiała obojętność, każdy chce jak najlepiej żyć.
Autorka zdaje się mieć ciekawa rodzinna historie, 'pociąg' do Rosji i znajomość tego kraju. Brakuje mi u niej jednak większego skupienia się na tym co naprawdę ci ludzie mówią, a właściwie nie mówią i mniej swoich odczuć - coś mi tutaj nie grało. Duży minus za umówienie sie z typem z apki randkowej tylko po to żeby kogoś jeszcze wyciągnąć na wywiad do książki - w żadnej sytuacji nie wydaje mi się to fair. Również zdziwienie ryzykiem nie zabrania wystarczająco ciepłych ubrań jadąc na Syberię i publikacjami w czasie przebywania na terytorium tak niebezpiecznego państwa.
Sytuacja na granicy jak z kryminału Mroza - przerażające.

[Kinga · Rating 5 out of 5]

Świetny reportaż, napisany przez odważną kobietę, która w 2022 roku miała odwagę rozmawiać z Rosjanami (i nie tylko) o wojnie

[alicjax · Rating 4 out of 5]

3,5 końcówka o Białorusi okazała się najciekawsza.

[Patrycja · Rating 2 out of 5]

Jestem rozczarowana małą ilością wypowiedzi mieszkańców Rosji. Momentami autorka z całej rozmowy przytacza tylko jedno zdanie. Dodatkowo uważam, że niezależnie od osobistego podejścia do pewnych tematów chcąc o nich rozmawiać należy wykazać się otwartością na odmienne opinie. Tutaj miałam wrażenie, że autorka postawiła sobie tezę, a jak ktoś się z nią nie zgadzał to szybko kończyła temat i "patrzyła na tę osobę "z góry".
Niemniej podziwiam za odwagę.

[asagao · Rating 2 out of 5]

2.5

[Danny Jacobs · Rating 5 out of 5]

De voorbije week las ik “De trein naar het imperium” van Maja Wolny.
Ze is een van de weinige journalisten die sinds de start van de oorlog in Oekraïne nog door het Rusland van Poetin trok. De reis ging van Kaliningrad in het westen tot Kolya in het oosten, met stops in grote steden en kleine dorpen. Ze startte in Sint-Petersburg en maakte de oversteek naar het desolate Siberië, 10.000 kilometer verder.
In haar boek vertelt ze over die vaak beklemmende reis, over haar ontmoetingen met gewone Russen en over de steun die de oorlog van heel wat mensen krijgt. Het is geen boek dat je als ontspanning wil lezen op een winderige en regenachtige zondagmiddag. De trein naar het imperium is erg confronterend, bijwijlen zwartgallig. Het weerspiegelt perfect Wolny’s gemoedstoestand die aanvoelt dat het land waar ze zo een sterke emotionele band mee had de voorbije decennia, nu haar razendsnel ontglipt. Meer zelfs Rusland wil Maja Wolny niet meer. Het boek eindigt abrupt met een stempel dat door een Wit-Russisch grenswachter in haar paspoort wordt gedrukt: een inreisverbod voor Wit-Rusland en Rusland tot het jaar 2042.

[Julia Binias · Rating 3 out of 5]

Taki zwyklaczek

[Beata Horała · Rating 4 out of 5]

Nie nie da się nie przeczytać z zaciekawieniem reportażu z podróży po Rosji w czasie, gdy już trwała inwazja na Ukrainę.
Uczucia autorki do Rosjan jakby mi z serca wyrwane- bratnia dusza. I podróżuje śladami Kapuścińskiego, Sieroszewskiego. Wspomina reportaże ludzi, które już wszystkie znam (kto nie to polecam koniecznie przeczytać, żeby zrozumieć lepiej Rosję).

[Francis · Rating 4 out of 5]

Dit is een beklijvend relaas van een buitengewoon moedige vrouw die door het huidige Rusland reist.

De Poolse Maja Wolny heeft een band met Rusland. Haar grootouders hebben namelijk een tijdje gewoond in Pinsk. (Wit-Rusland) De schrijfster wou eens met eigen ogen zien hoe het eraan toegaat in Rusland. Hoe de mensen denken over de oorlog in Oekraïne.

Met de trein reist ze naar Sint-Petersburg, Moskou, Novosibirsk, Krasnojarsk, Magadan, Transnistrië, Georgië, Armenië en Azerbeidzjan. Onderweg heeft ze afspraken met de modale Rus en komt ze in aanvaring met de geüniformeerde Rus.

De meeste Russen die ze tegenkomt, zijn wat apathisch, en kijken zelfs niet meer in jouw ogen! Ze halen de schouders op, en herhalen het mantra van het Kremlin: deze oorlog is uitgelokt door de NAVO, de Amerikanen en de "marionetten in Oekraïne".

Hoopgevend is dit boek niet, maar het geeft ons wel een inkijkje in dit enorm, desolaat land.

[micusiowo · Rating 4 out of 5]

Świetny reportaż.

[Piotrek · Rating 3 out of 5]

Mam podziw dla autorki za odwagę.
Tylko tyle że dziwnie się czułem podczas czytania tej książkę. Tak jakby niczego nowego się nie dowiedziałem i tylko upewniłem się w swoich poglądach.

[Ala · Rating 3 out of 5]

Ciekawe było posłuchać punkt widzenia, rozumowanie i postawę Rosjan współczesnej Rosji, chociaż samej książki nie uważam za arcydzieło

[Tomasz · Rating 3 out of 5]

Solidny reportaż o krajach bloku wschodniego, choć bez większych rewelacji. Kilka ciekawostek, zwłaszcza o państwach sąsiednich, przyciągnęło uwagę, ale książka nie wywarła na mnie głębokiego wrażenia. Można przeczytać.

[Alicja Ciesielska · Rating 3 out of 5]

3,5✨️

[Pieter-Jan · Rating 4 out of 5]

3,5

[Piotr Karaszewski · Rating 3 out of 5]

3,5/5

[Sylvie · Rating 5 out of 5]

Wat een lef had Maja Wolny om naar Siberië, Oekraïne, Moskou, Sint-Petersburg, Georgië, Armenie, Azerbeidjan en Wit-Rusland te reizen en daar de temperatuur op te meten nadat Rusland Oekraïne was binnengevallen.
Het levert een triest boek op want de gelatenheid is groot bij alle gesprekspartners van Maja. Het zijn wel allemaal boeiende mensen die ze ontmoet. Ze zitten echter vast in een land dat niet om hen geeft. Ook al gaan ze mee in de verhalen die wij liever niet horen (Amerika en de VS zijn de agressoren, Rusland kon niet anders dan actie ondernemen, ) en loven ze de tijden onder Stalin en zijn ze blind voor zijn terreur, Maja benadert hen met een open blik en mededogen. "Ik denk aan al die Russen, die sinds jaar en dag allemaal dezelfde droom delen: dat ze ooit hiervandaan, uit dit dorpje, stadje, weg kunnen komen. In dit land zijn veel onherbergzame plaatsen, waar het leven een onmogelijke kwelling lijkt. Een marteling. Letterlijk en figuurlijk. Het dagelijks leven op een plek waar je ooit alleen voor straf naartoe ging, is een soort spot met de menselijke vrijheid, met het simpele recht op geluk. Misschien klinkt de formulering pursuit of happiness nergens zo absurd als in Jakoetië. In plaatsen die opgebouwd zijn door dwangarbeiders, wordt het concept 'streven naar geluk' vervangen door het streven om te overleven. Hoe meer mensen zich hierop concentreren, des te minder energie ze zullen overhebben voor een ander streven."
"Men zegt vaak dat herinnering een brandstof is, energie, die de samenleving mobiliseert rond een idee. Maar verdringing kan net zo sterk zijn. Mensen willen zo graag vergeten of zich helemaal niets herinneren. het wissen van sporen is verslavend, wordt een gewoonte, een noodzaak. Je kunt jarenlang, generaties lang mechanismes oefenen om zwart te kunnen overschilderen met pastelkleuren," schrijft Wolny nadat ze werkkampen in Siberië bezocht.
De Russische autoriteiten braken Wolny's reis abrupt af en ze mag 20 jaar de Russische Federatie niet meer in. Toch hoop ik dat ze ooit de kans krijgt om de reis opnieuw te doen. Ik ben heel benieuwd hoe het Irina, Igor en zoveel anderen verder vergaan is.
Treinen en Wolny, ik vind dat een goede combinatie. Eerder las ik van haar 'Terugkeer uit het noorden' en De trein naar Tibet'. Hopelijk betekent de nare ervaring die ze had op de grens met Wit-Rusland niet het einde van haar treinreisboeken.

[mariuszowelektury · Rating 3 out of 5]

Pamiętnik z podróży po Rosji i krajach byłego imperium sowieckiego w czasie trwania wojny w Ukrainie. Dominują uczucia, emocje, wrażenia autorki nad faktami i zdarzeniami, nad wszystkim zaś jest cień “Imperium” Kapuścińskiego. Czasem mam wrażenie, że jest to podróż śladami tego reportażysty. Te same miejsca, hotele, te same wnioski.

Pierwszy dotyczy stanu mentalnego Rosjanina - dusza zniewolona, człowiek zlagrowany. Tak wtedy jak i teraz zaprzeczający, że dzieje się coś złego, przerażony pytaniami o władzę, politykę, historię, milczący, pozbawiony woli działania. Powtarzający propagandowe slogany, a najchętniej unikający próby zadania pytania. Dotyczy to i tych, którzy żyją w różnych zakamarkach tego kraju, jak i tych którzy wyjechali z niego.

Drugi wniosek dotyczy sankcji. Nie działają, a na pewno nie w takim zakresie jak można by oczekiwać, a jeśli nawet, to brak jakiś towarów “przykrywany” jest nacjonalizmem - dobrze że nie ma, dzięki temu nasza gospodarka, nasze uczelnie, nasz kraj rozwinie się.

Książka kończy się informacją o wydaniu zakazu wjazdu na teren Rosji i Białorusi dla autorki. I w sumie można by się tego spodziewać. To nie jest kraj, który potrzebuje obcokrajowców, krytyków, kogoś kto budziłby niepokój władzy lub ludzi. Orwellowski system zarządzania wydaje się być domknięty. Cudzoziemiec przydatny jest, gdy gra na zasadach władzy - jest pożytecznym idiotą, kimś kogo można wykorzystać propagandowo. W innym przypadku tylko szkodzi.

Mam z tą książką mieszane uczucia. Z jednej strony nic nowego - de Custin, Kapuściński, czy Pipes już o tym pisali. Z drugiej drażni mnie początkowy zachwyt kulturą, mentalnością rosyjską, współczucie dla tego narodu i przekonanie, że może on się wznieść ponad propagandę, indoktrynację. Nie jest, nie może. I chyba z rozczarowaniem, ale w końcu autorka sama to przyznaje.

[Anna Szczełkun · Rating 3 out of 5]

Kurczę, mam problem z tą książką. Bo z jednej strony naprawdę się w nią wciągnęłam i jestem wdzięczna za nową perspektywę, którą mi dała. Z drugiej, nie do końca wiem, jak ocenić samą treść.

Książka za bardzo próbuje być reportażem, żeby można ją było nazwać pamiętnikiem z podróży. Jednocześnie jest zbyt skupiona na samej autorce, żeby uchodzić za pełnoprawny reportaż. I to nawet nie byłoby takie złe, gdyby nie fakt, że większość książki to przemyślenia autorki i jej bardzo subiektywne oceny ludzi, których spotyka, bez żadnego wyjaśnienia, skąd właściwie bierze wnioski, którymi się z nami dzieli.

Często np. opisuje, jak najprawdopodobniej czuli się jej rozmówcy albo co wyczytała z ich twarzy – zwyczajnie zgadując, co mogli myśleć lub przeżywać. Hitem jest moment, w którym snuje przypuszczenia na temat życia osób, z którymi zamieniła ledwie dwa zdania. Zakładam, że miało to być narzędzie do przedstawiania Rosji przez pryzmat jej wcześniejszych doświadczeń, ale... my jako czytelnicy nie wiemy, skąd te przypuszczenia pochodzą. Autorka sprawia przy tym wrażenie osoby dość oceniającej oraz krytycznej i jako "postać główna" tej książki wydaje się przez to bardzo nieprzyjemna. Autorka też czasem wręcz nie wytrzymuje i zaczyna wtrącać do prowadzonych przez siebie rozmów do tej książki własne opinie i poglądy, co sprawia, że zaczynam kwestionować jej profesjonalizm i kompetencje do tworzenia tego typu treści.

No i jeszcze jedna rzecz. Przez całą książkę zapowiadany jest moment kulminacyjny. Opisany tak dramatycznie i w taki sposób, że możnaby mieć wrażenie, że porwana przez rosyjskie służby i gdzieś przetrzymywana. A potem okazuje się, że cała ta „dramatyczna akcja” to po prostu sytuacja, w której nie wpuszczono jej na teren Białorusi przy przekraczaniu granicy z Polski. No jakby rozumiem, że to mogło być stresujące, ale... serio?

[Daria (jezykowy.koneser) · Rating 3 out of 5]

"Pociąg do imperium. Podróże po współczesnej Rosji" to bardzo ciekawy reportaż, gdyż autorka napisała go już po rozpoczęciu się wojny na Ukrainie.

Dzięki temu tytułowi, możemy poznać myśli i zdanie Rosjan dotyczące życia teraźniejszego i działań rządu. Z pierwszej ręki dowiadujemy się jak wygląda teraz życie w tym wielkim i niezwykłym państwie.

Bardzo podobała mi się ta pozycja. Nie demonizuje ona tego kraju ani narodu, pokazuje go takim jakim jest. Pokazuje ludzki strach i niepewność. Pokazuje, że kontrola jest wszędzie i lepiej się nie wychylać, bo inaczej może się to źle skończyć.

Nie za bardzo podobały mi się rozterki autorki. Nie rozumiałam kiedy zastanawiała się czy współczuć płaczącej dziewczynie, której ukochany został wysłany na wojnę. Co jakiś czas myślała, czy raczej przeżywała jak powinna odbierać różne rzeczy czy ludzi. Czy może iść do teatru, skoro aktorzy są opłacani przez państwo, które toczy wojnę, etc. Niekiedy te przemyślenia, moim zdaniem, zakrawały o przesadę. Były to dosyć męczące i zbędne fragmenty, zważając na ich ilość.

Mimo wszystko polecam sięgnąć po ten tytuł. Dzięki niemu można zajrzeć w głąb rosyjskiego umysłu i duszy, po trudnych wydarzeniach. Poza tym Rosja stała się jeszcze bardziej zamknięta i ogarnięta kontrolą, więc można rzec, że jest to pewnego rodzaju gratka. Nie znalazłam jeszcze drugiej książki, która pokazała by ten kraj od środka po rozpoczęciu "specjalnej operacji" na Ukrainie.

To pozycja zdecydowanie warta lektury. Polecam!

[Linda De Geest · Rating 4 out of 5]

De Vlaams-Poolse Maja Wolny, journaliste en auteur, woont met haar gezin afwisselend in België en in haar geboorteland Polen.

Maja Wolny heeft veel bewondering voor de Poolse schrijver-journalist Ryszard Kapuscinski die tussen 1989 en 1991de toenmalige, al uiteenvallende Sovjet-Unie doorkruiste. In 1993 verscheen het boek dat hij over die reizen schreef en dat terecht een klassieker werd: Imperium – ondergang van een wereldrijk.
In 2022 deed Maja Wolny de reis van Kapuscinski nog eens over om te onderzoeken hoe Rusland en al die voormalige sovjet-republieken er dertig jaar later aan toe zijn.
Zo reisde ze een half jaar na de inval in Oekraïne met een toeristenvisum door het Rusland van Poetin en verzamelde ze in De trein naar het imperium getuigenissen over ontmoetingen met gewone Russen en over de steun die de oorlog van veel Russen krijgt. Ze reisde door het geteisterde Oekraïne, door Wit Rusland en door Rusland zelf ; ze nam zelfs de Trans Siberische spoorlijn.

Ze is een van de weinige journalisten die sinds de start van de oorlog in Oekraïne nog door het Rusland van Poetin trok. Gelukkig spreekt ze Russisch, en gelukkig heeft ze zowel de Belgische als de Poolse nationaliteit, zodat ze naargelang de omstandigheden nu eens haar Belgisch paspoort, dan weer het Poolse kon voorleggen.

Het werd een beklemmende reis. "Niemand wilde praten, iedereen was heel bang", getuigt ze hierover. Ze waren niet opgezet met Maja’s nieuwsgierige en kritische kijk op hun land: ze is dan ook de toegang tot het land voor de komende twintig jaar ontzegd.

Dit boek van Maja Wolny geeft een inkijk in het Rusland dat in oorlog is met Oekraine, en dat gekenmerkt is door propaganda en angst. Ze laat een Rusland zien dat weinigen kennen en dat heel ongemakkelijk aanvoelt: de argwaan overheerst, het poetinisme tiert welig.

Een must-read!

[Marlena · Rating 2 out of 5]

Jestem trochę zawieszona pomiędzy - fajnie, że ktoś to zrobił, a lekką dezaprobatą. Już pomijając w ogóle fakt przebywania w Rosji w takich okolicznościach, czego nie oceniam, to jednak dla mnie jest to opowieść nie do końca o tym, czego się spodziewałam po opisie. Nie dowiedziałam się szczególnie niczego nowego, może też dlatego, że od dawna interesuję się tematyką, ale nudziły mnie te opowieści o znajomych rosjanach bohaterki i po prostu o siedzeniu w jakimś środku komunikacji. Podobał mi się suspens z tym trzymaniem na granicy, jako że mieliśmy prowadzenie akcji, która miała się właśnie na tym zakończyć. Dla mnie nie do końca odkrywcza opowieść i też, jak większość reportaży, pisana z pewnej bańki poglądów i już wcześniejszych doświadczeń tego kraju. Momentami akcja działa się bardzo szybko tj. Z miasta do miasta - choć te podróże niczego nowego nie mówiły. Nie odradzam, bo może po prostu nie była do końca dla mnie:))

[KarolinaZ · Rating 4 out of 5]

Z jednej strony przeważająca ilość opisów przeżyć autorki nie do końca pozwala nam poznać historię kraju, chociaż i tak jest tam dużo ciekawostek. Jest wiele innych źródeł z których możemy wyczytać suche fakty. Jednak czytając czułam, że właśnie dzięki tak subiektywnemu przedstawieniu tej podróży i literackiej oprawie mogłam się poczuć jakbym jechała razem z nią. Książka uświadomiła mi raz na zawsze skalę indoktrynacji tego społeczeństwa. Jednoczenie cenię autorkę, że mimo wszystkich nieprzyjemności jakie spotkały ją podczas podróży nie potępia tych miejsc. Jest to w zasadzie namiastka spełnienia moich marzeń, bardzo chciałabym odwiedzić te strony bo podzielam fascynację autorki, niestety teraz i prawdopodobnie jeszcze długo będzie to niemożliwe, dlatego bardzo cenię ten reportaż.

[Justyna Barcińska]

Bardzo sprawnie przeczytało mi się tę książkę, ale mam do niej kilka zarzutów. Mam wrażenie, że autorka z pewną naiwnością podchodziła do swoich rosyjskich bohaterów. Z kolei opowieści z sąsiednich państw są zupełnie niepogłębione, sama autorka zauważyła, że im mniejsze powiązania z Rosją, tym mnie ją dane miejsce interesuje. Wytrącały mnie też z czytelniczego ciągu, fragmenty, w których następowały bezpośrednio po sobie akapity opisujące podróż autorki i czas pisania książki, wystarczyła by linijka przerwy by czytało się te fragmenty lepiej.
Dochodzę też do wniosku, że nie przepadam za reportażami, w których autor jest głównym bohaterem, tak jak ma to miejsce w przypadku tej książki.

[KingdaKhar · Rating 5 out of 5]

Z tego co pamiętam Kapuściński w swoim reportażu opisał 3 kontakty z Imperium: pierwszy z lat 30-tych, drugi z 60-tych i ostatni z początku lat 90-tych. Czyli średnio co trzydzieści lat. Około trzydzieści lat później powstaje "Pociąg do imperium" - godna kontynuacja.

Wspomnienia z podróży autorki napisane są w bardzo ujmującym stylu. Kilkakrotnie musiałem na chwilę odłożyć książkę i poczytać coś innego, weselszego.

Nie jestem jednak do końca pewien co pisarka chciała osiągnąć zahaczając każdego rozmówcę o temat wojny? Czego oczekiwała?

Nie mniej jednak, mam nadzieję, że za 30 lat ktoś napisze kolejny rozdział!

[Dorota · Rating 4 out of 5]

Odważna podróż przez Rosję po wywołaniu przez nią wojny w Ukrainie. Autorka zapuszcza się w rejony od Petersburga, przez Moskwę aż do Magadanu i dalej do wiosek koło Kołymy. Niesamowite, jak poszukiwania "przyzwoitych" Rosjan, dla których wojna z sąsiedzką Ukrainą mogłaby być powodem do uderzenia się w piersi, do kontestacji władzy, zderzają się z faktem, że jest to społeczeństwo totalnie zindoktrynowane, zaprzeczające faktom i wiecznie szukające wroga, z którym trzeba walczyć. Maja Wolny swoje peregrynacje przypłaciła 20-letnim zakazem wjazdu do Białorusi i Rosji. Dobrze, że wróciła cała.

[Daria · Rating 4 out of 5]

Kiedy autorka opisywała drugą część podróży po bloku wschodnim, z końca listopada i grudnia książka jakoś dziwnie się rozłaziła, Wolny przyznawała, że nie ma ochoty na tę podróż i mocno było też czuć, że chyba relacjonować tej części nie miała wielkiej ochoty.
Natomiast w ogóle nie przeszkadzała mi osobista perspektywa, opisy przeżyć, strachu. Widziałam wiele negatywnych opisów, że mało tu współczesnej Rosji, dużo przemyśleń autorki, nie podzielam tych zarzutów. Taka osobista narracja z podróży była dla mnie ciekawa, wielokrotne nawiązania do Kapuścińskiego tworzyły fajny klimat.