Memories of Distant Mountains: Illustrated Notebooks, 2009-2022

by Orhan Pamuk, Ekin Oklap (translator)

Orhan Pamuk’un resimli ve özel hatıra defterlerinden seçmeler…

Orhan Pamuk, on dört yıldır her gün küçük not defterlerine notlar alıyor ve resimler yapıyor. Pamuk sayfalarda günlük hayatını, güncel gelişmeleri, duygularını, yazmakta olduğu romanların sorunlarını anlatıyor ve tartışıyor. Bazan roman kahramanlarıyla konuşuyor, bazan bir rüyasını ya da bir yolculuğu anlatıyor, bazan da manzara resmi ya da mutluluk hakkında fikir yürütüyor. Pamuk bir sayfadaki bir resme ya da yazıya üzerinden aylar hatta yıllar geçtikten sonra yeni renkler ve kelimeler de ekliyor. Böylece defter sayfaları yazılarla renklerin ve şekillerin iç içe geçtiği ve yeni mânâların araştırıldığı yoğun, zengin ve benzersiz resimli sayfalara dönüşüyor. Pamuk defterindeki binlerce sayfadan Uzak Dağlar ve Hatıralar adını verdiği bu seçkiyi düzenlerken, özel bir hatırası olan bir rüya üzerinden hayatını bütün açıklığıyla hem kelime hem de resim olarak ortaya koyuyor.

Bu kitap Pamuk’un okurlarınca bilinmeyen-günce tutan ressam yanını, günlük hayatını, şaşırtıcı hayallerini ve deneyimlerini okura ulaştıracak ve dünyaca ünlü yazarı bir insan olarak tanımamıza ışık tutacak.

“Orhan Pamuk’un çılgınlığında deha var.”
Umberto Eco

Genres: Art, Nonfiction, Memoir, Essays, Turkish Literature, Nobel Prize, Turkish

384 pages, Hardcover

First published September 23, 2022

About the author

Ferit Orhan Pamuk is a Turkish novelist, screenwriter, academic, and recipient of the 2006 Nobel Prize in Literature. One of Turkey's most prominent novelists, he has sold over 13 million books in 63 languages, making him the country's best-selling writer.
Pamuk's novels include Silent House, The White Castle, The Black Book, The New Life, My Name Is Red and Snow. He is the Robert Yik-Fong Tam Professor in the Humanities at Columbia University, where he teaches writing and comparative literature. He was elected to the American Philosophical Society in 2018.
Of partial Circassian descent and born in Istanbul, Pamuk is the first Turkish Nobel laureate. He is also the recipient of numerous other literary awards. My Name Is Red won the 2002 Prix du Meilleur Livre Étranger, 2002 Premio Grinzane Cavour and 2003 International Dublin Literary Award.
The European Writers' Parliament came about as a result of a joint proposal by Pamuk and José Saramago. Pamuk's willingness to write books about contentious historical and political events put him at risk of censure in his homeland. In 2005, a lawyer sued him over a statement acknowledging the Armenian genocide in the Ottoman Empire. Pamuk said his intention had been to highlight issues of freedom of speech in Turkey. The court initially declined to hear the case, but in 2011 Pamuk was ordered to pay 6,000 liras in compensation for having insulted the plaintiffs' honor.

Reviews

[Sine · Rating 4 out of 5]

aslında yorum yazılacak bir durum yok: sevdiğin bir yazarın zihnine yolculuk etmek çok güzel. bir de günlüklerin mahrem ve cezbedici bir tarafı var ki bu günlük sayfalarını okurken yaşadığım hissin orhan beyin sevdiğim kitaplarını okurken yaşadıklarımla benzer olduğunu fark edip mutlu oldum. böyle arsız bir temenni olmaz ama ben yine de keşke sevdiğimiz herkesin böyle yaratılarını inceleyebilsek demeden geçemeyeceğim.

bir puanı kötü cildinden kırıyorum insafsızca djhdhsj. okurken ayrıldı ayol.

[Lorna · Rating 5 out of 5]

As the book so beautifully says, Memories of Distant Mountains is an invitation into Pamuk's inner world and a fascinating, intimate encounter with the art, culture, and charged political curents that have shaped one of literature's most important voices.

For many years, Orhan Pamuk has kept a record of his daily thoughts and observations, entering them in notebooks and illustrating them with his own paintings. It is in Memories of Distant Mountains: Illustrated Notebooks, 2009-2022, that he combines selections from those notebooks into one volume. It is in this beautiful edition that Orhan Pamuk writes about his travels around the world, his family, his writing proces, and his thoughts and impressions of his native Turkey. One can also read of the seeds of his novels and the ways that the places he visits and the people he encounters inspire his work. But also throughout is writings are the vibrant and colorful paintings of the landscapes that he paints as they surround him and inspire him. This was truly a delightful and inspiring read.

Having long been transported by Orhan Pamuk's beautiful writing, there are many books that I still have to read. He won the Nobel Prize in Literature in 2006. His novel My Name is Red won the 2003 International IMPAC Dublin Literary Award. This beautiful book has been one of my favorites, but I still have a large body of work to enjoy.

[Yaprak · Rating 4 out of 5]

Orhan Pamuk’un beş dakikalık The Met videosunu önerdi bana Youtube. Her zaman ressam olmak istediğini ama bir yazar olduğunu anlatan Pamuk, göğüs cebinden küçük defterini çıkartarak küçük çizimlerini gösterdi. Video devam ederken Uzak Dağlar ve Hatıralar’ı sipariş verdim. Akşam saatlerinde kitap eve geldi. Videoyu tekrar izlerken, kitabın sayfalarını karıştırmaya başladım. Pamuk’un hatıra defterleri, kısa notları ve çizimlerinden oluşan bu kitabı almayı ve okumayı nedense ertelemiştim. Suikaste kurban gitme endişeleri, içtiği mercimek çorbasını yazmasındaki nahifliği, ada vapurunda tanınma endişesi duymadan şapkasını çıkarttığı anı okumak beni çok mutlu etti. Sevdiği kadını izlerken ben Kemal'im, kafası karışık olduğunda ise Mesud'um diyordu...

Şaşırtıcı olmayan bir biçimde ilham fakat şaşırtıcı olacak şekilde huzur veren bir yanı var bu kitabın. Birinin gizlice günlüğünü okumanın verdiği haz da keza. Pamuk'un eserlerini okumuş benim gibi okurların yine benim gibi bekletmemesini arzu ettiğim bir kitap Uzak Dağlar ve Hatıralar.

[Paul Fulcher · Rating 3 out of 5]

Memories of Distant Mountains: Illustrated Notebooks, 2009-2022 is Ekin Oklap's translation of Orhan Pamuk's 2022 work Uzak Daglar ve Hatiralar.

These are edited extracts from journals Pamuk kept over the period 2009-2022, combining paintings with words, although as he explains sometimes the painting camesfirst and the words "months, sometimes years, afterward", and sometimes vice versa.

I should really write about the pleasures of inscribing words over paintings. So here I am, writing: Between the ages of 7 and 22, I thought I was going to be a painter. At 22, I killed the painter inside of me and began writing novels. In 2008, I walked into a stationery shop, bought two big bags of pencils, paints, and brushes, and began joyfully and timidly filling little sketchbooks with drawings and colors. The painter inside of me hadn’t died after all. But he was full of fears and terribly shy. I made all my drawings inside notebooks so that nobody would see them. I even felt a little guilty: surely this must mean I secretly deemed words insufficient. So why did I bother to write? None of these inhibitions slowed me down. I was eager to keep drawing, and drew wherever I could.

I should create an EXHIBITION—ANTHOLOGY—OF PAINTINGS INSCRIBED WITH WORDS . . . featuring examples from every culture around the world. OF COURSE FINDING ALL THESE EXAMPLES . . . and selecting the best ones will take time.

I started writing in this notebook in 2009. I didn’t just write about my day and my thoughts. Sometimes my hand would start drawing of its own accord. There was a page for each day. I would try to keep the writing and drawings small so that they would fit. But some days a single page wasn’t enough to contain all the incidents, words, and images I wished to record. From 2012 onward, I began to write and draw even more, filling two notebooks every year.


(larger version here)

As can be seen from this illustration, the reproduced notebook is in the middle of each page, with an English translation of the words in, often quite empty, white space around it. This format actually comes over from the Turkish edition, which also reproduced the words in type, although the Turkish reader does have the advantage of choosing, if they wish, to decipher the handwriting.

The entries are not in chronological order, as Pamuk explains in another entry:

At the heart of this book there is a dream I’d had before I ever started writing and drawing in these notebooks. I have managed to make sense of some parts of the dream, but others I still don’t understand.

I was watching the dream unfold as if it were the view outside my window when I suddenly woke up, afraid … To help me understand that dreamscape, I have arranged the illustrated pages of this book not in CHRONOLOGICAL but in EMOTIONAL order.

which can make for a frustating read when, say, the novel-in-progress discussed in two consecutive entries refers to different books. A Strangeness in My Mind - Kafamda Bir Tuhaflık (2014) and Nights of Plague - Veba Geceleri (2021) - are the two novels Pamuk primarily discusses, although The Red-Haired Woman - Kırmızı Saçlı Kadın (2016) - was also written during the period, reflecting the lengthy gestation period of the first two novels (Pamuk's idea for Nights of Plague comes in 2011) and the shorter one for the latter (The Red-Haired Woman was essentially written in 2015). I've taken these latter comments from a chronology at the end of the book which I think would more usefully have been placed at the start.

Only occasionally do world 'events' intervene to give any sense of time - this one of the more trivial entries, from July 2018 and referring I think to England-Colombia in the World Cup Last 16: Football’s been ruined. I won’t watch anymore. There was a match on television this evening. Just a bunch of people endlessly passing the ball around midfield. England could’ve scored 10 if they’d wanted to. They stopped after the first. (although if so one wonders if Pamuk switched off before the dramatic late equalizer and the valedictory penalties).

It's hard to avoid the fact that this is something of a vanity project, from a writer conscious of his status as a Nobel Prize winner (2006) and a major world literary figure. The Times review comments "Like opening the back of a Swiss watch, Memories of Distant Mountains reveals the inner workings, and oversized ego, of an immensely talented writer. It is an enthralling, maddening and challenging read — each page visually enchanting and arresting." and Dwight Garner in the New York Times asks, rather too harshly: "Is Orhan Pamuk’s “Memories of Distant Mountains: Illustrated Notebooks, 2009-2022” the most embarrassing book published in modern times by a recipient of the Nobel Prize in Literature? Or is it just an innocuous, rainbow-hued collection of tree, boat, city, sea and mountain paintings, overlaid with text, that might look good on a coffee table?" Garner leans to the former, although the latter, itself damning with faint praise, feels more on point.

Pamuk clearly sees this work as more artistic than purely literary, with the paintings at its heart - suggesting that his peers for a similar dialogue betweeen image and text are Cy Twombly, Raymond Pettibon and Anselm Kiefer, as well as historically William Blake, although Pamuk's art feels like that of a writer painting.

And this work should be best seen in the context of the multi-media nature of Pamuk's impressive artistic project, which includes the Museum of Innocence project (a novel The Museum of Innocence, a real-life museum in Istanbul (in early 2016 Pamuk visits London to set up a replica of Museum of Innocence at the Courtauld Gallery, which I was lucky enough to visit), a non-fictional art catalogue The Innocence of Objects) and, with Grant Gee, a film documentary.

Indeed the trials and tribulations of creating the museum dominate the entries from the appropriate period. Although the strongest theme that emerges is that of the titular distant mountains, beyond which memories lie, and views of which provide him with inspiration, and also of islands, in the Bosphorus and elsewhere, where many of his novels were written.

In Changir I see DISTANT MOUNTAINS before me. If a person who is looking at a view finds their eyes drawn to mountains in the distance: 1. They may have visited those distant mountains before, or may even have once lived in the village behind the range. That's how I feel when I look out at the Princes Islands from Istanbul, remembering my happy days there. 2. Or perhaps the distant mountains may be part of a landscape we have never traveled to. We are always dreaming and wondering about what we might find there ...



And the book teases other novels that Pamuk is yet to write, notably The Tale of the Painters, based on 252 paintings, which seems to have been in gestation for the entire length of the journals, and The Card Players, which he was working on as the journals end in 2022.

Worthwhile for Pamuk completists, and a nice book for ones shelves, coffee table or bathroom window, but not entirely successful. 3 stars.

[Metin Celâl · Rating 5 out of 5]

Orhan Pamuk’un yeni kitabı Uzak Dağlar ve Hatıralar resimli defterlerinden seçmelerden oluşuyor. O “hatıra defteri” olarak tanımlamış ama çok daha farklı ve özel defterler bunlar. Orhan Pamuk, on dört yıldır, 2009’dan beri her gün küçük not defterlerine notlar alıyor ve resimler yapıyormuş. Her zaman elinin altında duran, aklına gelenleri not ettiği, kayda geçirmek istediği görüntüleri, özellikle manzaraları çizdiği defterler bunlar. Romanlarını kaleme alırken yorulduğunda, sıkıldığında, dertlerini paylaşmak ya da kafasını dağıtmak istediğinde bu defterlere başvuruyor. Bir resim çiziyor, birkaç satır yazıyor. Resimle, yazıyla notlar tuttuğunu söyleyebiliriz.
Orhan Pamuk’un çocukluk hayali ressam olmakmış. Yedi yaşından yirmi iki yaşına dek resim yapmış. Kimse görmesin diye de defterlere yapıyormuş resimleri. “22 yaşında içimdeki ressamı öldürdüm” diye yazıyor. Yazar olmaya karar veriyor ve romanlar kaleme almaya başlıyor. Kaleme almak terimi önemli. Orhan Pamuk bilgisayar bir yana daktilo ile bile doğrudan ilişki kuran biri değil. Yazdıklarından elektronik aletlere de pek sıcak bakmadığını anlayabiliriz. Akıllı telefon kullanmaya başlaması bile çok geç olmuş. Bütün bunları defterlerine aldığı notlardan öğreniyoruz. Romanlarını da elle yazdığı, defterler kullandığını biliyoruz. Yani yazıyla, kalemle sıkı bir ilişkisi var.
Orhan Pamuk Uzak Dağlar ve Hatıralar’ı defterindeki binlerce sayfadan yaptığı bir seçimle oluşturmuş. Yani bir yılı oluşturan bir defteri baştan sona doğru okuyamıyoruz. Üstelik seçme yapmakla kalmamış bu seçimi kronolojik olarak da sıralamamış. İlk yirmi sayfa şöyle; 2013, 2016, 2013, 2012, 2019, 2020, 2018, 2018, 2018, 2009. Yani ilk iki sayfada 2013’ü okurken izleyen iki sayfada 2016’nın defterinden karşılıklı iki sayfa görüyor ve okuyoruz. Görüyoruz çünkü iki sayfayı kaplayan resimler yer alıyor defterlerde. Resim ve yazı içiçe. Bazen resimlerin üzerine yazıyor, bazen yazıların üzerine resimler çiziyor. Yıllar sonra döndüğü, resimlediği ya da resimlere ekler, müdahaleler yaptığı sayfalar olduğunu da belirtiyor. Bu kısa notları manzara resmine övgü olarak anlayabiliriz. Yazı resim ilişkisi üzerine de düşünüyor. Resmin yazdıklarına katkısını özellikle belirtiyor.
Az yazı çok resimden oluşan bu ilk sayfalarda yalnızlık hissi ile dolu olduğu anlaşılıyor. Yalıtılmış bir yaşamı var. Aldığı tehditler nedeniyle koruma eşliğinde gezmek zorunda olması da bu yalnızlığı iyice artırıyor. Neyse ki aşklar var. Yalnızlığını gidermeye aşkın yeteceğini düşünüyor. İki ayrı yerde notladığına göre eşi Aslı “çok kişisel şeylerini yayınlama” demiş ama Uzak Dağlar ve Hatıralar’ın Orhan Pamuk’un özel hayatını en çok gözler önüne serdiği, söz konusu ettiği eseri olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle az yazı çok resimli sayfaları geçip yazının daha çok yer aldığı ve kronolojiye de dikkat edildiği, yani zamansal olarak birbirini izleyen sayfalarda bu özellik daha da çok ortaya çıkıyor.
Orhan Pamuk Uzak Dağlar ve Hatıralar’ı “hatıra defteri” olarak tanımlamış ama aldığı notlarda pek de hatıraya rastladığımızı söyleyemeyiz. Esas olarak günce olarak tanımlanabilir yazdıkları. Gün içinde yapılanları, anımsananları daha sonra hatırlatacak kısa notlar bunlar. Ancak Hindistan’a olduğu gibi uzun süreli seyahatlere gittiğinde biraz ayrıntılanıyor. Bana Witold Gombrowicz’in Kronos’unu anımsattı. Tabii ki Gombrowicz kadar şifreli değil yazdıkları ama Ahmet Hamdi Tanpınar kadar da açık yürekli değil. Bunda günlüklerin daha sonra yayınlanabileceği düşüncesi etkili olduğu gibi, yapılan seçme de belirleyici olmuş, yani eş sözü bir yere kadar tutulmuş olabilir. Örneğin “Gerhard Steidl (afternoon)” notunun anlamını, içerdiği anıları sadece Orhan Pamuk bilebilir. Neyse ki hep böyle değil notları ama hatıra defteri diyebileceğimiz bir ayrıntı zenginliğine de sahip değil.
Uzak Dağlar ve Hatıralar’ı okuduğunuzda öncelikle Orhan Pamuk’un resim sanatıyla yakın ilgisini gözlemliyorsunuz ama hayatını yazmaya adamış bir kişinin günlerinin nasıl geçtiğine de şahit oluyorsunuz. Diğer işler hep daha az öneme sahip ve roman yazmadan geçirdiği her anı kayıp olarak görüyor. Defterlerde hem bu hali hem de Kafamda Bir Tuhaflık ve Veba Geceleri’nin yazım aşamalarını, yeni roman tasarılarını, Orhan Pamuk’un çizdiği resimlerle destekleyerek romanlarını nasıl kurduğunu geliştirdiğini, değiştirdiğini, esin kaynaklarını, yazım aşamasında karşılaştığı güçlükleri izliyorsunuz ki bu bir yazarın iç dünyasını tamamen açması demektir.
Tabii dünya çapında ünlü bir yazarın günleri, o ne kadar bunu arzulasa da sadece romanıyla başbaşa geçmiyor. Seyahatler, konferanslar, üniversitede dersler, kitap tanıtım turları, röportajlar derken yazmaya vakit kalmayabilir. Üstelik bu kitapta yer alan günlüklerin tutulduğu günlerde bir yandan da Masumiyet müzesini kurma çalışmaları devam ediyor.
Uzak Dağlar ve Hatıralar, Orhan Pamuk’un günlük ve özel hayatını rüyalarına kadar açık yürekle anlattığı, yazarlık sırlarını deşifre ettiği, duygularını, iç dünyasını paylaştığı, büyük bir yazarı tanımak için rehber niteliği olan özel bir eser.

[Fact100 · Rating 3 out of 5]

"Dünyada olmak güzel ama ruhumda, kanımda bir huzursuzluk var."

Orhan Pamuk, seveninden çok sevmeyeni, pek tabii, okuyanından çok okumayanı olan ve görüşler ne olursa olsun, gerek ulusal gerek uluslararası mecrada taşıdığı önem inkâr edilemeyecek bir edebi figür.

"Gece kalabalık. Nehir karanlık. Geceyi içimde görüyorum."

Başarıya giden yolda, şüphesiz, yazarın büyük resmi görerek gerekli tuşlara basmayı bilen tutumunun etkisi var. Yeteneğin ötesinde, bir vizyon ve disiplin.

"Her günün bir anlamı olmasını istemek de bir hata… Anları yaşıyoruz, zaman geçiyor ve hayatımız dediğimiz hayal yavaş yavaş tükeniyor."

"Uzak Dağlar ve Hatıralar", Pamuk'un çalışma programına, gündelik alışkanlıklarına, pek de bilinmeyen resim sevgisine ve düşünce dünyasına yönelik kapsamlı bir anı çalışması.

"Manzarayı güzel kılan şey konusu değil verdiği duygudur."

"Uzak Dağlar ve Hatıralar", tıpkıbasım bir kitap olduğu için, yazar tarafından yapılan resimler ve bireysel mizanpaj tercihleri, oldukları biçimde okuyucuya ulaşabiliyor. Kitap, yazarın düşünce dünyasından (filtreli) kesitler aktarma noktasında da genel olarak memnun edici olsa da yer yer ilgi çekicilikten uzak ayrıntılarla aksıyor.

"Kitapları dünyayı hatırlattığı için değil unutturduğu için severiz."

"Uzak Dağlar ve Hatıralar", yazarın hususi notları ve resimlerinden yapılan bir derlemeden ziyade kitaplaştırılma hedefiyle gerçekleştirilen özel bir üretim. Bu durum da, eserin içtenlik kısmını (bana göre) zedeliyor.

Basım biçimiyle ilgili olarak beni rahatsız eden şu hususu dile getirmek isterim: Yayınevinin özel bir eser biçiminde lanse ettiği kitabın, (büyük boy bir karton kapak bile olsa sözün gelişi) cildinden ayrılıp dağılmaması için ciddi çaba göstermek gerekiyor.

Uzun lafın kısası, yazarın kendisi gibi bu eser de okuyucu kitlesini ikiye bölecek cinsten olduğu için, bu anı projesini, sonuna kadar Orhan Pamuk diyen okurlara öneririm.

[Özlem Güzelharcan · Rating 5 out of 5]

"Dünya bir metin olmadan, yazılacak bir şeyin işareti haline gelmeden yaşaması zor bir yer."

Pamuk'un 14 yıl boyunca bir ajandaya yaptığı resimler ve romanlarıyla, gezileriyle, iç sıkıntılarıyla ilgili tuttuğu notlar, yazdığı cümleler.. İmrenerek, çoğu zaman kıskanarak çevirdim sayfaları. Cümleler genelde edebi değil, daha çok şuraya gittim, şununla görüştüm, şunu yaptım şeklinde ama olsun, baskı öyle şahane ki kitabın kendisi başlı başına bir şahaser olmuş.

[İrem Hira Yuca Vurucu · Rating 4 out of 5]

Orhan Pamuk hep tartışmalı bir figür oluşuyla anılıyor, ne zaman konusu geçse çok tepkili insanlar duyuyorum, yakınlarımda da var. Kendi adıma henüz en meşhur romanlarına sıra gelmedi , ben lisedeyken çıkan kitaplarını okumuş ve sevmiştim. Ama nerede bir röportajına rastlasam donup kalıyorum, ilham alacak bir dolu tarafı olduğunu düşünüyorum. Sanata yaratmaya dair konuştuklarından mutlu oluyorum. Tam öyle bir kitap bu, gerçekten bir nefeste bitirdim neredeyse. Herkese göre değil, ama bir yazar nasıl üretir,nasıl yazar, merak eden kim varsa okusun isterim. Ya da bir yokuşun başında, nefesi yetmeyip duraksamak zorunda kaldığında.. bunun tüm yaratanların başına geldiğini hatırlaması gerekince açıp baksın. Ben öyle yapmayı düşünüyorum.

[Alp · Rating 2 out of 5]

Kitabın grafik tasarımı maalesef oldukça başarısız ve ilk bakışta göze çarpıyor. Defter sayfaları orantısız bir şekilde küçültülerek yerleştirilmiş; transkripsiyon için seçilen font ise hem estetikten uzak hem de oldukça göz yorucu. Ayrıca sayfaların kronolojik bir sıra izlememesi (2009, 2016, 2011 gibi) okuma takibini imkansız hale getiriyor. Ortaya çıkan bu karmaşa, içeriğin edebi fakirliğiyle beraber üzücü bir hal alıyor..

[Tuna Turan · Rating 5 out of 5]

Orhan Pamuk kesinlikle bir dahi aynı zamanda da müthiş bir ressam. Günlüklerine yazdığı günlük kesitler, rüyalar, seyahat notları, düşünceleri, romanlarını nasıl kurguladığını anlatan bir günce aslında bu. Biraz da kişiye özel bir günce. Bunları bizlerle paylaştığı için çok şanlısıyız. Şimdi kitapta bahsedilen kitapları basıp kurguladığı gözü ile tekrar okumaya çalışacağım.

Müthiş bir zeka.

Yeni kitaplarını da sabırsızlıkla bekliyoruz. Bahsettiği gibi kurgularsa ömrü yeter inşallah ustanın.

Kalemin dert görmesin.

[Emir Kaymakoglu · Rating 4 out of 5]

Saf ve düşünceli romancımız Orhan Pamuk'un yeni yayımlanmış bu resimli güncesini 2 günden kısa bir sürede okudum. Bu kitapta Pamuk'un biraz mahremine, biraz düşüncelerine, çizdiği manzara resimlerine bakarken çokça da roman yazma/kurma sürecine şahit oluyoruz. Güzeldi, beni tatmin etti, ki ben zaten Orhan Pamuk'un yazdıklarını sevmeye teşne bir okurum. Daha çok yaz Orhan, vasatları kafana da az tak Orhan, aklındaki romanları yazmaya devam et Orhan!

[Nur · Rating 5 out of 5]

Bir yazarın dünyasına yolculuk sadece yazdığı kitaplarla değil, kaleme döktüğü kelimelerle değil, defterine çizdiği resimlerle de oluyormuş.

[GONZA · Rating 4 out of 5]

I taccuini di Orhan Pamuk sono pieni di disegni e di frasi molto belle. Non é un romanzo, ma chi ha letto i suoi libri puó trovarci dei corollari interessanti cosí come scoprire molte piú cose di quelle conosciute generalmente sullo scrittore turco premio Nobel.

[isa · Rating 3 out of 5]

read for work, whateva but kind of pretty.

[Bilge Kütükçü · Rating 5 out of 5]

Resim ve yazının mükemmel birlikteliği olan bu kitapta yalnızca Orhan Pamuk’un kişisel dünyasına tanıklık etmekle kalmıyor, onun romanlarını, yazarlık ve resim sanatını, manzaraları, gemileri, dağları, ve tabi ki İstanbul’u daha iyi tanıyoruz.

Orhan Pamuk’la manzaralar, hatıralar, renkler, görmek ve İstanbul üzerine benzer düşünceler paylaştığımızı görmek güzeldi.

[Deniz Gorencan · Rating 5 out of 5]

Aşırı beğendim, şaşkınım! Pamuk’un zihninde gezdim resmen, romanlarını nasıl kurguluyor, yazarken neler yaşıyor, “Nobel’li yazar” kimliğini nasıl taşıyor, ruhundaki dalgalanmalar.. Bittiğinde kalakaldım, inanılmaz etkileyiciydi.

[Yokain · Rating 5 out of 5]

bana tahmin edebileceğimden çok daha fazla ilham veren ve etkileyen bir seçki oldu. tabii orhan pamuk burjuva olmasaydı daha çok beğenebilirdim kitabı hahahah

[Joanna · Rating 4 out of 5]

I enjoyed dipping into and out of Pamuk’s drawings and thoughts on writing, art, and life.

[Heidi Burkhart · Rating 2 out of 5]

Just beyond me to understand how such a brilliant writer could write such a boring diary.

[Rita Torres · Rating 4 out of 5]

3,5 ⭐

[Manel Cano · Rating 5 out of 5]

Bellísimo y muy original. Desconocía el gusto de Pamuk por pintar en sus diarios. Pensamientos varios, muy entretenido.

[Demet Oflaz · Rating 4 out of 5]

Bir yazarı yakından tanımak hoş bir duygu bence :) En özelini açmış, ben beğendim. Su gibi aktı kitap hem farklı ülkeler gezdim hem de Orhan Pamuk'a karşı olan birkaç önyargımı yıktı diyebilirim ;)

[Ayshim · Rating 5 out of 5]

Yazının, yalnızca olguları sıralayan ve bu yüzden de aşırı siyasi oluveren sert bir yanı var; seviyorum aslında yazmayı…

Kitapları dünyayı hatırlattığı için değil unutturduğu için severiz…

O an resim yapmak sanki gördüğüm dünyanın şeyleri arasına karışmak gibi bir şey.

Joseph Conrad’ın hatıra defterine havanın bugün güneşli olduğunu yazmasını seviyorum. Bazı rüyaları sürekli yeniden görüyor ve yazıyor. Ama gördüğümüz rüya ile kelimelerle anlatılan rüya aynı şey midir? Rüyalar ekpharasistik değildir. Rüyalar anlatılamaz, hissedilir.

Bütün bu manzara sol yanımdan bir ışık gibi içime işlerken ben masamda oturuyordum. Daha çok vakit vardı. Yazacak, çizecektim.

Bir duygu bir renk olmuş, her yere yayılmıştı.

Yazı yazmadığım, roman yazmadığım bu üç ayda tama anlamıyla bir romancı olduğumu anladım. Roman yazmak—Benim için—dünyayı, resmin gösterdiğinden daha derin bir şekilde hissetmek demek.

Ne kadar ruh halim varsa o kadar da kişiliğim var. Her yeni ruh halinde yeni bir insan oluyorum. Ve yeni bir insan olunca eski düşüncelerimi tanıyamıyor, onlara hayret ediyorum… düşüncelerimin odak noktası şu ara ne kadar çok değişiyor. Demek ki sürekli başka biri oluyorum.

Ayrıntılarıyla yazılmış bir gün hakkında bir sayfa bir şey yazarsam bana daha yaşanmış, daha gerçekmiş gibi geliyor.

İçimde kara karanlık düşünceler. Hatıralar ruhumda köpekbalıkları gibi
Resim yapma isteği tıpkı cinsel istek gibi, aklımda ruhumda sanki böyle bir şey hiç yokmuş gibi yaşarken birden içimde yükseliyor ve o zaman hemen kaleme boyaya sarılıyorum.

Manzarayı bir muamma gibi resmedebilme hüneri, dünyanın içine gizlenmiş öteki alemi sezmeye dayanır.

Yaşamak görmektir.

Bir hayat bir dizi resimden mürekkeptir.

mavi dağlar, bilmediğim tepeler, uzak hatıralar, sisli kıvrımlar, hiç gitmediğim yerler… Ama hatırlıyorum…
bir keresinde, bir romanı düşlerken geçmiştim bu yerlerden

Rüzgârda gürültüyle hışırdayan dalların ve yaprakların arasından kelimeler ve harfler çıkacak diye uzun bir süre bekledim.

buraya
çizdiğim
Ermioni
yolu, zeytin
ağaçları her şey
bana çocukluğumu
Bayramoğlu-Gebze
tepelerinin eski halini
hatırlattı. cırcırböcekleri,
Ağustos sıcağı, boş yollar, uyuk-
layan meydanlar, sıcak, akşam evde
yedik.

En büyük mutluluk romanın içinde kaybolmak. Kahramanlarla sürekli birlikte yaşamak.

Gece kalabalık. Nehir karanlık
Geceyi içimde görüyorum.

Bence klasikleri yararı için değil, şiiri, eski şeylerin devamı olduğumuz duygusunu hissetmek için okuruz.

Kitapları önce bir resim bir sahne olarak canlandırıyorum gözümün önünde. Başka türlü romanı hayal edemiyorum… hayal etmeme yardım edecek yerlere ve manzaralara gitmem gerekiyor. Böyle bir manzarayla karşılaşınca kafam kendiliğinden yazmak istediğim romanı gördüklerim ile yani manzara ile birleştirmeye başlıyor. Her manzarada olmuyor bu. Bazı manzaralar yalnızca resim yapma isteği veriyor.

MEMNUNUM YENİ ROMANIMDAN. DÜNYADA KİMSENİN ANLATMADIĞI BÜYÜK 10 MİLYONLUK ŞEHİR HİKAYESİ…

Hayal gücü, yaşadıklarımı yan yana getiriyor yalnızca.

Şehri metne, metni şehire dönüştürmek işim.

Rüyalar kelimelere indirgenemez.

Bugün 1970’lerin İstanbul’unu ve siyaseti kim hatırlıyor?

Bir boş sayfaya bakarak yaşadığımı ve boş sayfaya bakmaya kendimi sürekli zorladığımı bazan unutuyorum. Bütün bu zahmetten sonra hayal gücüm çalışırsa birdenbire boş sayfa canlanıyor…

Türkiye haberlerini okumak her zaman boğucu ve moral bozucu. Hem ilkenin geleceği açısından…hem de düzeysizlik, bayağılık, cehalet ve saldırganlıktan oluşan çirkin gazete dili, aklımı, hayallerimi kirlettiği, bütün bu sert ve berbat siyaset dünyası ruhumu kararttığı için böyle.

Yetenekli, akıllı, okumuş… başarısından emin ama gene de bir Türk olmanın yalnızlığı…

Aşağıda, kayaların, sisin, denizin birbirine karıştığı manzarayı görmek içimdeki korkuları, dünyanın ve insanların kötü yanlarını bana unutturuyor. Manzaraya bakmak beni mutlu ediyor.

Sıradan eşyalardan şiir çıkarmak en zoru. Hayal gücüm yavaşlıyor ve günlük hayatın sıradanlığı işi zorlaştırıyor.

Roman yazmadığım son dört ayda yazmayı romantikçe, şekerli bir şey olarak hatırladım. Özlediğim için. Ama gerekli ve tatsız bir bölümde takılmak yazmanın zorluğunu hemen yüzüme vurdu.

Manzaraya resim gibi bakmak yanlış. Resme manzara gibi bakmalı.

Bir romanı yazmanın zorluğunu, yazarın çaresizliğini unutmuşum.

Her sabah bir önceki gün yazdığım şeyleri beğenmeme korkusu! Romanın dünyası ne kadar ince! Yazardan çok büyük bir güven bekliyor… inanmasan bile inanmak zorundasın. Yazarın kendi dünyasına inancı, hayal gücün çalışması için şart.
Aklımda roman. Açıl Orhan, açıl denize, suyun içine açıldığın gibi, başka kahramanların hayatlarına açıl. Denizde yüzerken üzerime yağmur değil, başka insanların hayatı ve kelimeleri akıyor sanki. Çarşaflar, kitaplar, hatta roman yazdığım defter ıslanmış.

Roman yazmak, yazdığın romanı sevmek, yaşadığın her şeyi romana koyabilmek… demek…

Roman bitince sanki hepsini bir oturuşta hayal etmişiz gibi geliyor insana. Oysa öyle değil. Bütün bu alemi iğneyle kuzu kazarak, neredeyse tırnaklarımla kazarak düşlüyor, kuruyor, değiştire değiştire kuruyorum.

Bu deftere her şeyi küçük küçük yazan biriyim. Sanki dünyayı buraya saklıyorum. Sanki yaşayamadığım hayatı burada yaşamaya çalışıyorum.

Sinirlenince aklımdaki güzel roman sahneleri soluyor, kafam zehirleniyor: Müze işlerinde kederlendiğim için romana, yazdığım romana yazık oluyor.

Müze bana bir sanat eserinin mutluluğundan çok, bir türlü bitmeyen bir inşaatın mutsuzluğunu verdiği için!

Çünkü “deniz”i görmek, evden, kalın perdelerle güneşten, insanlardan, arabalardan, dükkanlardan – hayattan ayrılmış tozlu mekândan çıkıp hayatın çok daha geniş, derin, eğlenceli ve mutlu bir şey olacağını görmek; görebilmek demek. Bu anlamda “deniz”, ufuk çizgisiyle birlikte günlük hayatta çok uzak kaldığım bir genişliğin, özgürlüğün ifadesi oluyor elbette. Hayallerimde özgürüm ama evin içinde bana bu duyguyu bir tek “manzara” veriyor. Manzara hayata ve hayal gücüne bir davettir de evet…

40 yıldır tanıdığım insanlardan mürekkep bir kalabalık.

Roman çabuk çabuk yazılmalı; yavaş yavaş düzeltilmeli.

Bu boyasız ahşap rengi bana Tarih’in kendisi ve eskilik ve yoksulluk duyguları verir ve İstanbul hayalimin önemli bir parçasıdır.

Hatıra ve Hayal birer an—birer resimdir. Oradaydım ama bir rüyada mı, geçmişte mi bilmiyorum. Şimdiyi geçmiş gibi yağıyorum.

o zamanlar kelimeler resim, resimler kelime idi

hastalıktan ancak hastalar anlar

Açıklanmamış ve ifade edilmemiş pek çok şey vardı. Onları mantıkla değil duygularımla kavrıyordum.

[Mehmet Dönmez · Rating 5 out of 5]

Öncelikle kitap elimde cildinden ayrıldı, Nobelli yazarımıza bu baskı kalitesini reva gören yayınevini Allah gerçekten kahretsin, nasıl olabilir böyle bir şey, inanamıyorum.

Ben kitaptaki sayfalarda ara ara resimler olacak ve daha bütünlüklü bir metin okuyacağım sanmıştım ama daha çok resimlerin yanına alınan notlardan ibaret, biraz kızdığımı hatırlıyorum kitaba ilk aldığımda. Sonrası beklenmedik güzellikte gerçekleşti, o kadar samimi, sıradan ve duygu yüklü ki, onun aslında ne kadar ülkeye toprağa ve sorunlarına bağlı biri olduğunu, yazarken ne kadar zorlandığınıve günlük meseleleri ne kadar kafasına taktığını hayranlıkla hayret arasında bir duygu salıncağında sallanarak okudum. Ayrıca günlük tutmanın sadece tarihe not düşmekle değil, duyguları bir şekilde okula geçirmekle de pekala yapılabileceğini gösteriyor. hayranlarının ve yazarın zihnine girmek isteyenlerin kaçırmaması gereken, yazarın külliyatında çok özel bir yeri olacak bir eser

[Seán Coireall M. · Rating 2 out of 5]

The New York Times posed a question. Is Orhan Pamuk’s “Memories of Distant Mountains: Illustrated Notebooks, 2009-2022” the most embarrassing book published in modern times by a recipient of the Nobel Prize in Literature? Up until now, I would’ve said “Klara and the Sun” had that dubious honour. I certainly didn’t need 300 plus pages of repetitive drawings of debatable merit accompanied by dull, repetitive journal entries. Hopefully, Orhan Pamuk goes back to writing novels.

[Bora Pelenk · Rating 4 out of 5]

Orhan Pamuk, Erşan Kuneri ve Edebiyat Ödülleri Üzerine bir Deneme

Uzak Dağlar ve Hatıralar - Orhan Pamuk, Erşan Kuneri ve Edebiyat Ödülleri
Bunu araya almalı, sıcağı sıcağına hemen yazmalıyım. Son sayfalarını bir yandan da balkondan yan gözle bir senedir devam eden okul inşaatını kontrol ederek tükettim. Manzaram, Orhan Pamuk’un bu kitabı yazarken karşısında duran, -biraz da gösterişçi bulduğum üzere- birçok yerde bahsettiği harika Cihangir, Büyükada, New York, Goa manzaralarının yanında son derece sönük kalabilir. Allahtan küçük bir ada manzaram ve martılar imdadıma yetişiyor. Orhan Baba çoğu zaman olduğu gibi bu sefer de tüm ajandamı alt üst etti ve kendi ajandasını yarattı. Özetle, izlenimlerini, duygu ve düşüncelerini kaydettiği ve üzerine resimler çizdiği günlüklerinden seçkiler olarak tanımlanabilir bu eseri. Edebi ve görsel bir günlük bir anlamda. Tam olarak hiçbir zaman doğamamış, bir üvey evlat olarak -ama her zaman saygı, sevgi ve belli bir ilgiyi görmüş- hayatını geçirmiş ressam Orhan ile asıl çocuk yazar Orhan’ın keyifli ve son derece etkileyici buluşması. Nedense kareli Moleskine’lere (bu detayı kendisi belirtmiş) çizilmiş, “rüyalardan akılda kalmış” etkisi yaratan, sade ve içtenlikli resimlerin, kelimelerle, notlarla birleşmesi harika bir kombinasyon olmuş. Birini çıkarınca diğeri tüm anlamını olmasa da etkisini kaybediyor sanki. Resimlerin, kelimelerin üzerindeki yükü hafiflettiğini hissettiğim kitabı okurken. Birbirlerini tamamlıyor, hatta birlikte bir üst boyut yaratıyor gibiler.
Orhan Pamuk, her şey bir yana benim için çok önemli bir figür. Öykündüğüm, ilham aldığım, sahiplendiğim, kendimden gördüğüm ve bunun doğal sonucu olarak da kimi zaman fazlasıyla eleştirdiğim biri. Uzun yıllar takip ettim onu; tüm kitaplarını neredeyse çıkar çıkmaz alıp okudum, onun gibi düşünmeye, hissetmeye, dünyayı onun gözünden görmeye çabaladım. Okumak isteyeceğim şeyler yazmalıyım sözünü, sadece yazarlığa yönelik bir görüş olmaktan öte, Delphi’deki Apollon Tapınağı’na yazılmış nasihatler gibi, temel bir yaşamsal prensip olarak benimsedim. Bunu, kulağa komik gelebileceği gerçeğine rağmen söylüyorum ki, onu bir şekilde hep kendime çok yakın -özdeşleşilesi sınırlar içerisinde- gördüm ve hissettim.
Kişisel hikayesinin başlarında aldığı radikal yaşamsal kararlar (üniversite eğitimini yarıda kesmek, vs.) ve bunun tabii bir sonucu olarak edebiyata vakfedilen yıllar, onu oldukça ayrıcalıklı bir seviyeye taşıdı ve sonunda -belki de- fazlasıyla kusursuz, örnek bir edebi kimliğe büründü. Michelangelo’nun Davud’u gibi, ulaşılmaz ve ilahi bir seviyede; sınırlarını netleştirmiş ve adeta tamamlanmış. Eserlerindeki tüm o dahiyane, özgün buluşların, mükemmele yakın yapısal denge/statik ve -mercek kullanımıyla çizilen yağlıboya tabloları anımsatan- fazlasıyla özenli edebi dile rağmen, -açıklaması zor bir şekilde- öykülerdeki o eski tadın (Kara Kitap ve Cevdet Bey ve Oğulları’ndaki) kaybolması, insana güzelliğin kusurlardan geldiği anlayışını hatırlatıyor. Şimdi merak edip baktım internetten ünlü seksolog Havelock Ellis söylemiş: The absence of flaw in beauty is itself a flaw.
Ama bir gün bir şey oldu ve sanki o gösterişli ahenk bozuldu ve artık geri dönüşü olmayan bir zincirleme reaksiyon başladı. Her şey bir yana zincirleme reaksiyonu başlatan olayın, yazarın Nobel’i kazanması olduğunu düşündüm hep. Başta Nobel olmak üzere diğer tüm belli başlı edebiyat ödüllerinin politik duruşları çevresinde dönen tartışmalardan ve sevimsiz -ama o kadar da gerçek dışı gelmeyen- lakırdılardan bahsetmiyorum bile. Benim bahsettiğim, en basit anlamıyla “yarışma-ödül” sistemine yönelik bir şey. Kendini, görüşlerini, hislerini, yaşadıklarını, kimi zaman da iç çelişkilerini sanat yoluyla ifade etmeyi benimsemiş, -belki de başka bir çaresi olmadığı için- bu yolu, yaşamı seçmiş insanların arasında bir yarışma organize edip, kişisel zevk ve tercihlerin bu denli ön planda olduğu edebiyat gibi bir alanda bir yazarı diğerine göre üstte tutmanın mantığını hiçbir zaman anlayamadım ya da çok ikna edici bulamadım. Bu vesileyle internette biraz araştırma yapınca duyduğum kaygıları genel olarak paylaşmanın yanı sıra, konuya çok farklı açıdan eleştiri getiren birçok otorite, edebiyat eleştirmeni ve akademisyenin olduğunu gördüm.

Writers are not jockeys, books are not horses, and readers are not punters.

Edebiyat ödülleri kimler için neden faydalı? sorusunun etrafında dönen, son derece enteresan birçok kritik okudum. Evet kimse aksini iddia edemez ki, bu organizasyonlarla ödül alan kitaplar ve daha da önemlisi genç ya da henüz o kadar tanınmayan yazarların son derece etkili bir tanıtımı yapılmış oluyor. En önemlisi, -kritize edenler de dahil olmak üzere hemen her kesimin hem fikir olduğu üzere- bu tip organizasyonlar aslen genel anlamda Edebiyatın toplum düzeyinde daha çok popülerlik kazanmasını, benimsenmesini hedefliyor. Bunu da gayet iyi yaptığını düşünüyorum ama dünya beşten büyüktür sözünden de yola çıkarak, ödül alamamış sayısız önemli ve tamamen kendine özgü tarzında ve dünyasında “başarılı” yazarı düşündüğümde, ağzımın tadı hafiften bozulmaya başlıyor. Hele ki ödül alan-alabilen birkaç düzine yazarın elde ettiği onca sıra dışı ayrıcalığı düşününce, işin şekli iyiden iyiye değişiyor. Birçok kez aday gösterilmiş olması rağmen -Orhan Baba’nın da her fırsatta “yazarların en büyüğü” olarak vurguladığı- Lev Tolstoy’a Nobel’in ısrarla verilmemiş olması (İsveç Akademisi’nin onun anarşist yapısından her zaman çekinmiş olduğu söylenir), sistemin karanlıkta kalan, eleştiriye son derece açık yönlerini yeterli ve biraz da trajikomik bir şekilde göstermeye yetmez mi? 2016 senesinde Rusya’da düzenlenen bir yarışmada Orhan Pamuk’a Tolstoy Ödülü’nün verilmiş olmasını da yaşamın muzipliğine dair sevimli bir anıştırma olarak buraya not düşelim. İnternette -gerçekten de büyük bir içtenlik ve naiflikle- Orhan Baba’dan, “Tolstoy-Nobel” alt başlığında, bugün artık bir parçası olduğu, bir anlamda temsil ettiği kurum adına ya da -to be politically correct- tamamen kişisel olarak bir özür-açıklama tadında bir şeyler bulmaya çalıştım ama en azından Google karşıma bu konuya değindiği herhangi bir demeç, yazı ya da röportajını çıkarmadı. En azından Tolstoy Ödülü’nü alması üzerine kaleme aldığı teşekkür yazısında bu konu ile ilgili kısacık bir “değinme” bile bence hoş ve gayet dokunaklı olurdu.
Bir de tabii işin -tamamen duygusal- ekonomik kısmı var. Evet, daha akılda kalıcı olması için en rahatsız edici kısmını sona sakladım. Belli başlı yayıncı, yazar ve kitapevlerinin bu süreçte kitap satışından büyük paralar kazanması, üzerinde pek durulası bir konu gibi durmuyor; ne de olsa sonuçta daha çok edebiyat eserinin topluma ulaştırıldığı ticari bir süreçten bahsediyoruz. Asıl garip ve oldukça rahatsız edici bulduğum, bırakın ödül alamayan büyük bir yazarlar ordusuna karşı kazandıracağı dokunulmazlık ve tartışılmaz üstünlüğü, bu son derece prestijli ve sadece basında duyurulmasının, kitapların üzerine o gösterişli mührün eklenmesinin bile kısa vadede önemli ticari başarıları getireceği bariz bir gerçekken, ödülün bir parçası olarak verilen paranın sembolik olmaktan çok öte olması. Nobel için Orhan Pamuk’un bir milyon doların üzerindeki bir para aldığını öğrendiğimde bir hayli şaşırdığımı hatırlıyorum. Bu bir sanatçı için sadece itibar kazanmanın ötesinde, ekonomik anlamda bir gecede sınıf atlama anlamına da geliyor olmalı. Aklıma hemen bir dönem pedagoglar ve kurumsal insan kaynakları uzmanları arasında popülerlik kazanan “ödülle cezalandırma” konsepti geliyor. Yapılan araştırmalar özet olarak, talep edilen iyi/örnek bir davranış ya da bir yarışmada sergilenen başarı karşılığında, kupa, plaket, vs. gibi manevi-sembolik bir şeyler dışında kazananlara parasal bir ödül vermenin, özellikle uzun vadede genel olarak sistem için tehlikeli olduğunu göstermiş. “İyi”, “başarı” gibi kavramların karşına bir ödül yerleştirildiğinizde, hem bir sonraki başarı (ya da istediğiniz davranışın diyelim) için bir ödül beklentisi (ön koşulu) yaratırken, tersinden okuduğumuzda da ödülsüz kalmış davranışın bir şekilde başarısız olarak yaftalanmasının önünü açıyorsunuz. Şahsen, sembolik içeriğini kesinlikle gölgelemeyecek bir ödül sisteminin, bir nevi booster, motivatör olarak belli başlı alanlarda (sanatsal faaliyetler kesinlikle kapsam dışı) çalıştığını düşünüyorum ama bir milyon doları, nerden nasıl bakarsam bakayım anlayamıyorum.
Nedense son kitabını okuyuncaya kadar bu denli kafa yormamıştım bu konuya. Belki de bana ulaşılmaz gelen özel yaşamına (New York, Büyükada, Sedef Adası ve Cihangir’deki evlerin büyüleyici manzaraları, ünlü kişilerle yemekler falan) dair ayrıntılara çok fazla maruz kalmam ya da bunların en kaba anlamıyla bir “gösteriş” malzemesi olarak satır aralarında gözüme sokulduklarını hissetmiş olmam buna yol açmıştır. Ama sanırım daha da önemlisi, zaman içinde iyice olgunlaşan, sertleşen bir otoriterlik ve en kötüsü eleştiri kabul etmez yaklaşımı.
Yine de her şey bir yana başta edebiyat yolculuğu olmak üzere tüm hikayesini yakından tanımamın, benim için şahsen büyük bir ayrıcalık ve şans olduğunu düşündüm hep. Yaşlılık veya benim -bu örnekten tamamen bağımsız olarak- “şımarıklık” olarak tanımladığım, “başarıya doymuşluk” döneminde bile, ana başlığı olan roman dışı yarattığı yan ürünleriyle gündemimdeki yerini korudu ki bu kitap da o yan ürünlerin son başarılı örneği.
Dost acı söyler! Evet açık olacağım: Çok uzunca bir süredir Orhan Babanın, sık sık içinde yaşamalıyım diye hikâye ettiği, üzerine titrediği ve neredeyse yaşam öyküsü içinde bir varlık-yokluk durumu olarak konumlandırdığı romanlarını biraz saygıdan ve biraz da görev bilinciyle, oldukça zorlanarak okuyorum. Ağzımda hoş, heyecan verici bir tat bırakmıyorlar artık, ne de sürükleyici ya da günlük yaşamdan koparıp uzaklara taşıyıcı, sarsıcı, sersemletici bir etki yaratıyorlar. Ben daha çok bu yan ürünlerle ilgileniyorum uzunca bir süredir; yani yalın olarak kendi öyküsüne, duygusal ve düşünsel yolculuğuna -bir öyküleştirme zorlantısı ya da amacı olmadan- odaklandığı, yoğunlaştığı eserler. İstanbul Hatıralar ve Şehir, Manzaradan Parçalar, gecikmeli başlayan yazım hayatıma bir bomba gibi düşen, her bir cümlesini pür dikkat, defalarca tekrar tekrar okuduğum Resimli İstanbul gibi izlenim-hatıra tarzı çalışmalarından ya da -benim gibi birçok kişinin baş ucu kitabı olan- Saf ve Düşünceli Romancı gibi kuramsal projelerinden bahsediyorum. Bu söylediklerimden hoşlanmayacağını, kendini burada konumlandırmadığını, üzerine -belki de son dönemde biraz da fazlaca- titrediği “romancı” kimliğine bir tehdit olarak hissedebileceğini (Orhan Pamuk’un edebi kimliğine tehdit oluşturmak mı dedim?.. Evet kabul ediyorum, biraz gaza geldim ama çok havalı(!)) ve bunun kendisiyle -ve de kendi içinde- pek tartışılabilecek bir konu olmadığını biliyorum, hissediyorum. Dahası Uzak Dağlar ve Hatıralar’ı okuduktan sonra artık iyice emin oldum bundan. O artık eleştiri kabul edemeyecek bir seviyede, ufuktaki uzak dağların bile ardında bir yerlerde. Harika, tertemiz, pırıl pırıl bir ışık saçan -kapısı olmayan- görkemli dev bir deniz feneri gibi. “Onun ışığıyla aydınlattığı, işaret ettiği bir dünyayı izlemekten fazla yapacak bir şeyimiz yok” gibi hissediyorum ama bu da pek şikâyet edilecek bir şey sayılmaz doğrusu. Böylesi bir mirasla yetinmeyi bilmeliyim(!)..
İsveç Nobel Komitesi’nin de hem fikir olduğu üzere, haklı olarak romancı kimliğini en önde tutuyor. Yoksa bunu bir kader olarak yaşıyor mu demeliyim? Roman yazmalıyım diyor sık sık, ancak dünyayı unutup bir romanın içine girdiğinde, roman kahramanının ruhuna büründüğünde, hakiki bir hayal dünyasında mutlu olabildiğinden bahsediyor. Bu kitabında mutluluk zorlantısını ve -ne kadar hoşuma gitse de- dünyayı unutma fantezisini, biraz fazlaca vurguladığını, tekrarladığını hissettim:

Kitapları dünyayı hatırlattığı için değil unutturduğu için severiz… Dünya bir metin olmadan, yazılacak bir şeyin işareti haline gelmeden… yaşanması zor bir yer.

Hayal etmek ve yazmak, ne olursa olsun sürekli yazmak. Ancak, kaleminden çıkan kelimelerle gerçeğe dönen bir hayal:

Ayrıntılarıyla yazılmış bir gün hakkında bir sayfa bir şey yazarsam bana daha yaşanmış, daha gerçekmiş gibi geliyor.

Yetmişli yaşların başında hala son derece üretken, kafasında sürüsüyle yeni fikir… Yaşaması için nefes gibi, su gibi gerekli. Bir yandan da dolu dolu yaşanmış, BAŞARILI hayatından son derece emin. Her an ölmeye hazır birinin huzuru içinde, sımsıkı sarılmış bu emanete. Göz kamaştırıcı hayatlar, aynaya uzun süre bakınca insanın kendi gözlerini de kamaştırabiliyor sanırım. Başarısından, başardıklarından bahseden birinin yarattığı buruk lezzet, bir yandan da garip bir yalnızlık ve çaresizlik hissi yaratıyor bende.

Yetenekli, akıllı, okumuş… Başarısından emin ama gene de bir Türk olmanın yalnızlığı…

Veba Geceleri’ne yönelik eleştirilere (sıkıcı, fazla ayrıntılı, vs.) değindiği 2021 tarihli notlarında, sıkılanların neden sıkıldığını anlamadığından dem vuruyor. “Kel göründü” diye not almışım bu sayfaya. Huzursuz olmuş bir halde, rahatsız, neredeyse hesap soruyor bizden (“bizden” diyorum, çünkü den de sıkıldım kitaptan):

Okumak istediğim romanı yazdım ben. PEK ÇOK BİLGİSİZ ADAM…tarihi bilgi romanda bu kadar olmaz! diyor. Evet bazısı bilgiden sıkılıyor. Belki de hiç tepki duymamam gerekir!... Benim işim beni anlamayan, boş yere öfkelenen okuru da anlamak… Romanın “BAŞARISINI” da unutmayalım,70 günde iki yüz bine yakın sattı.

Ah bu BAŞARI yok mu? Aşırısı nasıl da zehirli bir etki yaratıyor insan üzerinde; ruhunu er ya da geç ele geçiriyor ve deniz suyu gibi içeni tekrar tekrar susatıyor. Hele ki böylesi bir başarı; katıksız ve neredeyse yoruma kapalı.
Dün yeni Erşan Kuneri film-dizisinin tanıtımı için Fatih Altaylı’nın konuğu olarak programa katılan Cem Yılmaz’ı dinlerken -tam da bu konuları düşündüğüm için, algıda seçicilik ve yakalayıcılıkla- hemen hemen aynı şeyleri hissettim. Gençlik günlerinin kötü bir taklidi olmaktansa bu yaşın, sahip olduğu tüm ün, deneyim ve olgunluk ile uyumlu bir hayatı yaşamaktan bahsediyordu Cem Yılmaz, son dönem filmlerine yönelik eleştirileri kendince cevaplamaya çalışırken. Eleştirilere karşı yaklaşımı, -tabii ki kendine, sanatına has yöntemlerle- Orhan Baba ile birebir aynıydı diyebilirim. Yukarıdan ve alaycı bir yaklaşım ile eleştirileri savuştururken, eleştirenleri çirkin-aptal bir ses tonuyla taklit etmesi bir yana, her karşı argümanı ya da basit bir “o kadar da beğenmedim” yorumunu bile “haklı-doğru” olması, gereken bir tartışma olarak ele alması ve çocukça bir inatla hiç üşenmeden sergilediği üste çıkma çabası da ağzımda kötü bir tat bıraktı. Fatih Altaylı bile o topa çok fazla giremedi, Cem Yılmaz pek cevaplanası bir soru olarak almayınca, üstüne gidemedi ya da gitmemeyi tercih etti: Filmlerinde kostüm, dekor gibi detaylara biraz fazla mı takıyorsun kafayı acaba? Ne yalan söyleyeyim son filmlerini oldukça tatsız ve gereksiz buldum, tıpkı Orhan Baba’nın Vebası gibi. Onu dinlerken, çok sevdiğim, beni hala çok güldüren bu adamın, yaşının, olgunluğun getirdiği bir tevazu ve gerçek anlamda çok başarılı olmuş birinin kendine fazlasıyla hak gördüğü kibir arasında bir yerlerde takılıp kaldığını hissettim. (“Hak edilmiş ve hak görülen bir kibir ve kapısız bir deniz feneri” metaforu hoşuma gitti.)
Her şey bir yana, Orhan Baba’nın bu kitabından da her zaman olduğu gibi birçok kişisel ve son derece değerli tavsiyeler aldım; yazarlık öğütleri, yeni kitaplar, vs. ama en önemlisi yazmanın keyfini, onsuz bir yaşamın kuruluğunu, anlamsızlığını tekrar tekrar kafama kazıdı. Onun yaşam öyküsü, benim için her zaman Kuzey Yıldızı gibi bir yol gösterici ve başlı başına bir ilham kaynağı olmaya devam edecek.

Bora

Ekim 2024
Göztepe

[Özgür Atmaca · Rating 4 out of 5]

Bir babalar gününde hediye olarak aldığım bu neşriyat, fiziksel olarak kitap hazzını fazlasıyla hissettirirken, kapağını kaldırdığınız anda edebi bir renk festivaline dönüyor. Renklerden kastım mecaz değildi, Orhan Pamuk'un cebinde pastel ve suluboyayla gezdiğini hiç düşünmemiştim..
Bir Orhan Pamuk kitabına inceleme yazmak da hâd aşabilir ama hislerimi de yazmam lazım en azından kendim için aşağıdaki lakırdıyı iliştireyim buraya,

Hem zihinsel hem de sanatsal yolculuğuna davet eden eşsiz bir çalışma. Pamuk, bu kitapla sadece yazının sınırlarında gezinmekle kalmıyor; çizimleri, renk seçimleri ve kısa notlarıyla görsel sanatın büyüsünü edebiyata taşıyor. Bu eser, edebi ve sanatsal bir melezlik içinde bir yazarın dünyaya bakışını resmeden, samimi bir “hatıra defteri” diye düşünüyorum.
Kitaptaki görsellerden bazıları Urbino gibi tarihi şehirleri, bazıları ise İstanbul’un Boğaz manzarasını betimliyor. Pamuk’un anı defterlerinde yaptığı bu çizimler, detaydan çok duyguyu hedef alıyor. Örneğin, pembe, mor ve turuncunun hâkim olduğu dağ manzaraları ya da deniz kenarındaki küçük tekneler, bir manzarayı olduğu gibi aktarmaktan ziyade, o anın duygusal yoğunluğunu yansıtıyor.
Bu çizimler basit hatlardan oluşuyor, ama bu basitlik bir eksiklik değil, aksine bir samimiyet ve doğallık hissi yaratıyor. Hindistan’dan İstanbul’a, dağlardan denizlere uzanan her bir görsel, Pamuk’un zihnindeki bir hikâyenin resme yansıması gibi. Renklerin canlılığı, bir anıyı hatırlamaktan öte onu yeniden yaşamak isteyen bir sanatçının dokunuşlarını hissettiriyor.

Pamuk’un çizimlerinin üzerine düştüğü kısa notlar, esere hem bir kişisel günlük hem de bir edebi metin havası katıyor. “Urbino’nun en parlak zamanında nüfusu 5 binmiş” gibi tarihsel bilgiler, sadece bir bilgi paylaşımı değil, aynı zamanda yazarın mekânla kurduğu özel bir bağın işareti. “Resim yapmak istedim, sadece güzelliği yakalamak için” notu ise, Pamuk’un resim yapma nedenini ve görsel sanatlara bakışını ortaya koyuyor. Bu metinlerde hissettiğimiz şey, bir sanatçının zaman ve mekânla kurduğu derin bağın somutlaşmış hali. Çizimlerin yanındaki notlar, yazarın hayal gücünü ve yaratıcılığını okura açıyor. Kelimelerin gücüyle çizimlerin renklerinin birleştiği bu form, bir sanatçının zihnini daha yakından anlamamıza olanak sağlıyor.

Bu kitap yalnızca bir anı kitabı değil; aynı zamanda diğer eserlerine ışık tutan bir kapı. Kara Kitap’taki çok katmanlı hikâye anlatımı, Uzak Dağlar ve Hatıralar’da bir anı defterinin katmanlarına dönüşüyor. Kara Kitap’taki kaybolmuşluk duygusu, bu eserde görsel bir boyut kazanıyor.
Özellikle Veba Geceleri romanının yazım sürecine dair notlar, bu eseri sadece bir hatıra kitabı olmaktan çıkarıp, bir yaratıcı sürecin güncesine dönüştürüyor. Pamuk’un zihninde bir karakterin nasıl şekillendiğini, bir hikâyenin nereden ilham aldığını bu notlardan öğreniyoruz. Bu yönüyle Uzak Dağlar ve Hatıralar, hem bir yazarın yaratıcı yolculuğunu hem de edebiyatın mutfağını gözler önüne seriyor.
Pamuk’un çizimlerinde geçmiş anıların izlerini görmek mümkün. Ancak bu anılar, sadece geçmişte kalmıyor; bir vizyonun, bir hayalin kapısını aralıyor. “Karıncalarla kaplı bir toprak, uzak dağlar, güneşin batışında parlayan bir gökyüzü” gibi notlar, Pamuk’un bir anıyı nasıl romantize ettiğini ve evrensel bir estetik anlayışla harmanladığını gösteriyor.

Uzak Dağlar ve Hatıralar, Orhan Pamuk’un yazarlığının ve sanatçılığının eşsiz bir buluşması. Pamuk, bu eserle sadece bir roman yazarı olmadığını, aynı zamanda bir görsel hikâye anlatıcısı olduğunu kanıtlıyor. Çizimleri ve notlarıyla bir yazarın yaratıcılığını, gözlemlerini ve duygularını nasıl ifade ettiğini görmek, okur için ilham verici bir deneyim sunuyor.

[Eren · Rating 2 out of 5]

Kitap özeti: Orhan Pamuk resim çizebiliyor, Kiran ile Goa tatili, kelimeler-resimler aynı şeydir, Orhan Pamuk bir rüyasında bir kartal-şahin yuvasında kendi mezarını görmüş, Aslı Akyavaş yazarımızı sırlarını paylaşmamakta uyarıyor, Masumiyet Müzesi'nin inşaatından sıkılan Orhan Pamuk, Kafamda Bir Tuhaflık'ı yazmaktan keyif alan Orhan Pamuk.

Ben de günlüklerimi böyle benim dışımda kimsenin anlayamayacağı birkaç çağrışım yapacak kelime şeklinde yazıyorum, başkası okuyunca nasıl sıkılacağını da böylece görmüş oldum.

Her şey bir yana daha önce böyle bir hatıra defteri okumamıştım, yeni bir deneyim oldu. Ne bekledin de ne buldun diyebilirsiniz: Pamuk'un nereye gittiği, hangi yıl ne yaptığı ya da çizdiği uzak dağlardan ziyade romanlarını nasıl kurduğu, hayat hakkındaki ilginç ve detaylandırılmış düşüncelerini görmek... Ne beklediğimi bilmiyorum, sadece biraz daha derin bir edebî değeri olan bir kitap okumak isterdim.

Bir ara sayfaların büyük büyük boşluklarına dayanamayıp ben de bir şeyler çiziktirdim, benim de kendi anılarımı hatırlamama yarayacak bir bilinç akışı yazı sürecine ön ayak oldu. Fakat bir insanın özgün ve ilgi çekici olması için sadece kendi olması yetmiyormuş, kendini damıtması da lazımmış; onu anladım.

Kalemle okumadığım için hiçbir cümlenin altını çizemedim ama arkadaşlarıma fotoğraflar attım; işaretlediklerimden ilgimi çeken bazı yerler:

s. 368: "CONRAD'ın Latin Amerika'da çok az bulunmasına rağmen bir Latin Amerika romanına girişmesi... Burada edebi ve insani bir sorun var. Başkalarını temsil etme, bilmeyenlere anlatma merakımız ne kadar masum?"

s. 338: bir küçürek hikaye gibi. "Benden önce gidenler, geri dönmediler."

s. 336: "Her an gözlendiğinin bilincinde olduğu için var olduğunu manzaraya baktıkça anlıyordu." Berkeley solipsizmi.

s. 331: "Ama gene de yola çıkmışlardı çünkü bilmek hatırlamak değil, hatırladığını görmektir."

s. 328: "Yeni bir pencere görünce, Manzaraya hazırlanmalı kişi."

s. 306: Pamuk'un çocukluğuna dair ilginç bir hikaye

s. 295: "Arka sayfadan buraya sızan renk, gece odaya sızan ışık, gün boyunca şimdiyi yaşarken, bir yandan da eski hatıralar tarafından dikkatin dağılması gibi bir şey. Hem şimdi var... hem de şimdiden öte başka bir şey... Geçmişin izleri, renkleri hem bu sayfada hem de ötekinde."

s. 278: Şişli Camii ve Pamuk'un çocukluğuna dair ilginç detaylar.

s. 246: "(...) Sonra doğum gününü tebrik etmek için anneme tel ettim. "Hayatta hiçbir şey yapmadığım için üzülüyorum..." dedi. "HİÇBİR ŞEY YAPMAYINCA VAKİT ÇOK ÇABUK GEÇİYOR AMA SAAT İSE BİR TÜRLÜ ilerlemiyor. ÖĞLE YEMEĞİ VAKTİ bir türlü gelmiyor. AŞK-I MEMNU DİZİSİNİ ÜÇ KERE SEYRETTİM..."

s. ?: "Roman bitince sanki hepsini bir oturuşta hayal etmişiz gibi geliyor insana. Oysa öyle değil."

s. 108 ve s. 110: "Ruh tembelliğinden kaçının"

s. ?: Manzaranın içinden doğan güneş

s. ?: Uzak dağlar manzara resminin ayrılmaz bir parçasıdır.

[Autumn · Rating 3 out of 5]

★★★

I have never read a book like this one.

Orhan Pamuk’s journals, scanned on these pages, explore his creative processes, the choice he felt he had to make between writing and art, his desire to craft the perfect character for his novel, and his daily life.

These journals are a testament to how creativity and vulnerability are truly the things that draw people together most, revealing that we have many more similarities than differences.

I really resonated with his thoughts about feeling as if he had to bury the creative path he didn’t pursue in his youth, only to rediscover and cultivate it later in life. I also felt connected with him in his focus on becoming a new and different person, and his recognition that time and circumstance play huge roles in that.

Because I have never read his works, I couldn’t connect with the spreads that discussed his writing process and the evolution of his books. I’m sure if I had that prior knowledge, I would’ve loved being able to compare the finished works to their earlier stages.

Another thing I struggled with was the layout being confusing at times. On some pages the journal scan covered the typed captions, while on others the layout was hard to read via ebook format. I also wish the chronology of the journals was easier to follow because I didn’t like how much jumping around there was.


Thanks to NetGalley and Knopf for the e-ARC!

[Claracristela · Rating 4 out of 5]

Posiblemente no es el mejor libro para acercarse por primera vez a Pamuk, pero no deja de ser una forma interesante de conocerlo. Las anotaciones y dibujos hechos en sus cuadernos entre los años 2009 y 2021… pero sin seguir un orden cronológico. Teniendo en cuenta que la organización corresponde al autor, nada que decir, aunque personalmente me resultó difícil encontrar un hilo conductor. Habla sobre todo de las novelas que está escribiendo en cada momento, pero teniendo en cuenta que cada proceso le lleva varios años, los comentarios se reducen sobre todo a “Las noches de la peste” y “Una sensación extraña”, así como a la creación del Museo de la Inocencia. Al no haber leído ninguna de estas obras, sólo puedo disfrutar de la composición conjunta de texto, dibujo y color que ofrece en cada página. Resulta un acierto mantener en la traducción los mismos colores que el escritor utiliza en sus anotaciones manuales, aunque resultaría imposible comprenderlo sin tener al lado la imagen original. Es el conjunto de cada doble hoja lo que constituye una especie de libro miniado en el el texto es sólo un aspecto más a tener en cuenta. Bonito y delicado, ahora sólo me queda comenzar con las novelas.