Ötekilerin Arkeolojisi - Uygarlığın Görmediği İnsanların Öyküsü

by İsmail Gezgin

Antikçağ dünyasından geriye görkemli yerleşimler, anıtlar, heykeller, yaşamın izlerini taşıyan eserler, anlatılar kaldı. Bu kalıntılara uygarlığın penceresinden bakanlar, mutlu bir topluluğun zevk içindeki ayrıcalıklı yaşam kesitlerini görür. Mermer sütunlarla desteklenen antik kentler, müzeleri dolduran estetik heykeller, anıtsal mezarlar, lahitler, dev surlar iktidarın sahip olduğu güce, çağın estetiğine ve teknolojideki mucizeye dikkat çekerler. Sömürüye dayalı yaşam biçiminin arkeolojik nesneye yüklediği “sınıfsal ihtişam” bakanın zihninde onu yapanların emeklerini görünmez kılar. Örneğin bir mezarda bulunan altın diademler, takılar, pahalı hediyeler, kap kacaklar ölenin zenginliğine işaret eder ama o metalleri çıkarması ve işlemesi için maden ocaklarında kölelerin ölümüne çalıştırılışı, emekleri ve hatta yaşamları, o gün olduğu gibi bugün de örtbas edilir. Ne antikçağın iktidar sahibi yazar, sanatçı ve düşünürleri ne de günümüzün gözleri sınıfla mühürlenmiş modern yazar ve entelektüelleri bu sömürü düzenini görür. Sarayla mabet arasında kümelenen imtiyazlı sınıfların emek sömürüsüne ve tüketime dayalı yaşamları, mülkleri ve güçleri övgüyle konu edilirken o yaşamı bütün nesneleriyle birlikte üreten insanlar, dilde, sanatta, edebiyatta yok edilmiştir. Çünkü “uygarlık” adı verilen bu yeni düzende “birilerinin çalışmadan yaşaması için binlercesinin yaşamadan çalışması” gerekir. Büyük tarih anlatılarında yeri olmayan ötekilerin izini süren bu kitap, müzelerin, anıtların, sanat eserlerinin göz alıcı hikâyelerinin gölgesinde bırakılan emek sömürüsünün kökenlerini sorguluyor. Gerçek şu ki yoksulluk doğal da değildir kader de; yoksulluk bir uygarlık icadıdır.

248 pages, Paperback

Published February 1, 2024

About the author

İsmail Gezgin, 1965 yılında Ilgın'da doğdu. 1987 yılında Ege Üniversitesi Klasik Arkeoloji Bölümü'nden mezun oldu. Aynı bölümde yüksek lisans ve doktorasını tamamladı. Halen Ege Üniversitesi'nde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.

Reviews

[Argos · Rating 4 out of 5]

Yazılı belgelerden elde edilen yoğun bilgiyle tarih öncesi çağlardan başlayarak özellikle antik çağa odaklanan, insanın (ve hayvanın) sömürülmesini mesleklerle sınıfllandırarak, ama sınıf ayrımına dayandırarak ve Marx’a sıkça gönderme yaparak ilginç bir deneme yazmış İsmail Gezgin. Dili akıcı değil, hatta zaman zaman itici. Sosyolojik, mitolojik, arkeolojik, ekonomik konularda yaptığı sentez ile sömürüye dayanan yaşam biçiminin günümüzdeki gibi binlerce yıldır var olduğunu vurguluyor. Çok yeni bilgi edinmeme karşın bazı zorlamalı yorumları da yazarın kredisine yazdım.

[Tülay · Rating 5 out of 5]

Bütün insanların ve hatta canlıların kendine hizmet etmek için var olduğunu düşünen ayrıcalıklı sınıfın zulmünde sınır yoktur. Ötekilerin Arkeolojisi İsmail Gezgin .s 123.
Tarih dediğimizde aklımıza hep krallar , tanrılar, zaferler , savaşlar, kutsal mekanlar gelir. Güçlü sınıfın hayatı, zaferi ve savaşı anlatır. Ya diğer insanlar bu tarihin neresindedir? Kutsal mekanı inşa eden işçi, kralin kıyafetini diken terzi, mozaiklerde yer alan hizmet eden kadınlar kimdir bu tarihi süreçte? Piramitleri görünce hayran oluruz. Piramit inşasında calisan işçilerin, kölelerin durumu nedense hiç sorgulanmaz. O muhteşem yapıların altında bir emeğin tarihi vardır aslında. İnsanoğlunun yerleşik hayata geçmesiyle başlar sınıf çatışması. Uygarlık tarihi bir sınıf çatışması tarihidir. Bu catisma mitlere kadar uzanir. Sömürü düzeniyle güçlü olanın tarihi yazılır. Arka planda varılan emek görmezden gelinir. Sömürülen şey bazen iş gücü, bazen beden sömürüsü olur. Sadece insanlar ötekileştirilmez, diğer canlılarda bu durumdan payını alır. Bir kuş mitlerde kutsal olurken, yılan kötülükle ozdeslestirilir ve öteki olur. Ötekiler tarihin tozlu raflarında kalır. Öteki bilinmez ve korkutucudur. Slavoj Zizek Kırılgan Mutlak adlı eserinde " Hikayelerini bilmediklerimizdir en çok düşman olduklarımız der. Bu yüzden tarih ve arkeoloji perdenin arkasındaki insanları incelemeli ve bu durumları yeniden yorumlamalıdır. Çünkü uygarlık tarihi sınıf çatışmasınin olduğu kadar aynı zamanda emeğin tarihidir. Ufkumu açan kitapları çok seviyorum. Bu kitapta onlardan biriydi. Emeğinize sağlık İsmail Hocam. Okumak isteyenlere iyi okumalar dilerim.

[Can Gulyasar · Rating 5 out of 5]

"Şimdiye kadarki bütün toplumların tarihi, sınıf savaşımları tarihidir." -Karl Marx
Kitabı okumaya başladığımda Engels'in ''Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni'' kitabını bana fazlasıyla anımsattı. Verdiği bilgiler , yazarın akıcı ve anlaşılır dili sayesinde anlatmak istediğini çok iyi anlatan ve anlatılanı neden sonuç ilişkisine bağlı aktarabilen bir kitap olduğunu düşünüyorum. Tarihi, sınıfsal bir perspektiften anlatıp binlerce yıl öncede kalan antik çağ ile günümüz dünyası arasında hala ezilen sınıfların yaşadığı sorunların ortaklığını görebilmek adına da oldukça kıymetli.

[Cem Yüksel · Rating 3 out of 5]

Günümüze ulaşan kültür ve uygarlık öğelerinin arkasındaki ismi bilinmeyen insanların , mesleklerin , sınıfların hikayesi. Aslında insanlık hikayesinin bir yansıması olarak bir çok insanın emeğinin , gücünün , hayatının ellerinden alınarak , bugün bazılarından sitayişle bahsedilen varlıkların arkasında nelerin olduğunu anlatan bir kitap. Her ne kadar bu sömürüden bahsederken , bunlar sanki geçmiştenmiş gibi gözükse de , kölelik ve dönemin özelliği gladyatörlük vs gibileri hariç bir çok meslek aynı şekilde devam ediyor. Halen bu grupların ortak ortaya çıkardıkları şeyler , bir iktidar sahibine tescilleniyor. Neticede bir kölenin piramitte çalışması ile aynı olmasa da, dar gelirlinin zorluklar içindeki yaşamında alınan vergi ile yapılan her şey , aslında onun katkısı ile olan şeyler. Dolayısı ile insan sömürüsü farklı halde devam ediyor. Kitap anlatımını bunun üzerine kurgularken bazen bu hassasiyeti ileriye doğru götürüyor ve hayvanların taşımacılıkta vs kullanılmasını da hayvan beden ve emeğinin sömürüsü olarak görüyor. Bu söylemlerin ötesinde , içerik bir çok bilgi ile dolu. Herodot’un Babil ve Lidya üzerine yazdıkları ile ilgili bölüm , uygarlıkların ötekileştirme mücadelesi için okunmalı ve tarihe ve bugünün kabullerine o gözle tekrar bakmalı.

[Hakan Fıçıcı · Rating 5 out of 5]

İsmail Gezgin'in bu kitabı sayesinde, yaz tatillerinde antik kent gezerken, sadece üzerine bastığım yoldaki taşların üstünden 1000 yıl önce belki imparator Augustus geçmiştir diye düşünmeyeceğim. Bu yollardaki taşları döşeyen işçiler, köleler ve bu organizasyonu sağlayan ötekiler de aklıma gelecek.

[erkamdiyorum · Rating 4 out of 5]

ismail hoca ne yazsa okurum. gerek programlarını, gerek twitterdaki kitap paylaşımlarını vs. her şeyini ayrıca seviyorum. kitabı okurken de şu yukarıdaki saydığım yerlerin anlatımlarını sıkça kitaplarda buldum. kitap eski yunan ve roma dönemlerini sıkça içerdiği için(ben daha geniş bir zaman dilimi diye düşündüğümden) biraz benim açımdan tekrar gibi oldu ama bunu kötü mahiyette söylemiyorum. ben genel olarak beğendim, kalemine sağlık. umarım ömrü yettiğince hep yazmaya devam eder biz de tasımızı ne kadar onun bilgileriyle doldurursak kar sayarız.

[Zelda Capulet]

Bu kitabı yazarıyla yapılan iki söyleşiyi keyifle dinlemiş ve içeriği nedeniyle de çok heyecanlanmıştım. Ama her elime aldığımda, büyük bir hayal kırıklığı ile devam edemedim kitaba. Çok ciddi bir dil sorunu var. Önce editör sıkıntısı diye düşündüm ama bunu da aşıyor durum korkarım. Bazı yerler buram buram çeviri kokuyor. Yanlış şekilde kullanılan sözcükler, bir cümle içinde kaygı ve anksiyete sözcüklerinin birlikte kullanılması, jargon hataları gibi sorunlar bunlar. Yakınlarda ikinci baskı da yaptı. Umuyorum, bir sonraki baskıda, ciddi bir okumayla bu sorunlar çözülür...

[Ilknur Kcr · Rating 5 out of 5]

“ Hiçbir kültür ürünü yoktur ki aynı zamanda barbarlık belgesi olmasın.” W.Benjamin

[İzzet Erten · Rating 2 out of 5]

Tırt. Yine de okudum sonuna kadar.

[Osman Tümay · Rating 4 out of 5]

Arkeolojiye vicdanlı bir yaklaşım; bugünkü pek çok sömürü ve haksızlığın kaynaklarını öğreniyoruz okurken.