Reize door het Aapenland

by J.A. Schasz

In 1788 publiceert een zekere medisch doctor J.A. Schasz een satirisch reisverslag waarin hij zijn lezers mee neemt op een hilarische tocht door het apenland. De inwoners, allen genummerd, leggen ondeugden aan de dag die bepaald menselijk zijn. Maar misschien komt dat wel doordat ze verlangen mensen te wórden. Na talloze vergadersessies besluiten de apen uiteindelijk tot ‘generale afkapping’ van hun staarten, een zelfverminking die Schasz met een onverschrokken humor plastisch beschrijft.
De Reize door het Aapenland kende anno 1788 slechts een bescheiden succes. Dat moest haast wel, omdat deze satire naar de maat van de eigen tijd wel erg scabreus was en veel te raden liet, ook naar de identiteit van de auteur. Was deze zonderlinge doctor misschien eigenlijk Pieter ’t Hoen of Gerrit Paape? Intrigerender is de vraag waartegen de tekst zich doodleuk keerde. Of houdt de Reize door het Aapenland ons misschien gewoon een spiegel voor over zotheid die van alle tijden is?
Door de heruitgave van P.J. Buijnsters uit 1973 kon een verse lichting lezers in de doldwaze apenkolonie op zoek naar de overeenkomsten en verschillen met de mensenwereld. De Reize door het Aapenland werd al snel een satirische klassieker, ook in het middelbaar en universitair onderwijs en het succes duurt voort. De laatste editie, bezorgd door Peter Altena, is inmiddels ook aan herdruk toe. Doctor Schasz, wie hij ook moge zijn, blijft ons overrompelen en provoceren om in gelach uit te barsten over onze alledaagse ijdelheden.

Genres: School, Classics, Fiction, Literature, Read For School, Dutch Literature, Satire

128 pages, Paperback

First published January 1, 1788

Reviews

[Loranne Davelaar]

Het begin was het leukst: hoofdpersoon ziet zijn vrouw, dienstmeid, paard en hond in het water en denkt zo lang na over wie hij het beste kan redden, dat ze allemaal verdronken zijn als hij een keuze heeft gemaakt. Dan vlucht hij weg maar mensen roddelen en dus denkt iedereen dat hij is weggevlogen op een kar getrokken door zeven vuurspuwende draken #goals

[Lena]

Reize is al een ervaring an sich, maar Reize lezen met slaaptekort, Feliz Navidad in je hoofd, een kerstfeest dat net een paar uur is afgelopen, een zak stroopkoeken van de Aldi en bijzonder veel behoefte aan koffie, is een ervaring waar Tripadvisor U tegen zegt

[Dagmar]

Steeds als ik 'Aapendom' las, las ik Apeldoorn.

[Nadia]

In Vwo5 gelezen tijdens een paar lessen. Ik ging wel goed op de satirische dingen en ook de hollandse nuchterheid. Maar het voelde wel als een koortsdroom aan. Ik kan mij er niet veel over herrineren behalve dat het net leek alsof ik zelf in een koortsdroom zat. Misschien ga ik dit boek nogmaals lezen als ik er zin in krijg.

[Céleste]

April 2025
Ik las het opnieuw met 4V. De vrijwillige afzetting zorgde er wederom voor dat ik me kostelijk heb vermaakt. Koortsdroom van een verhaal.

-------
Maart 2024
Met een pikpleistertje is alles te verhelpen.

Eindelijk.

Op veel fronten een spiegel voor de huidige maatschappij. Ik heb nog niet alles begrepen, daarom nu 3 sterren. Binnenkort lees ik het opnieuw.

[Ettie Edens]

Apen zijn net mensen.
Beetje jammer van het einde.
Oja, ook een beetje jammer van het midden.

[Lobke]

Ik ben zo'n fan van dit boek dat ik beloof dat ik het nooit als pasquil in mijn rug zou duwen.

[Cas]

Schasz, als dat z'n echte naam is, is een komisch genie. Als sommige grappen zelfs eeuwen later nog goed vallen, heb je zeker iets goeds gedaan!

[Anne Leenderts]

Dit boek las echt als een droom. Ging alle kanten op, bleef lang hangen op bepaalde scènes en direct vergeten als ik er langer dan een uur niet meer aan denk.

[Arina]

'Wanneer, zeiden zij, onze Mannen en Minnaars van hunne zinnebeeldige staarten beroofd worden, wat middel schiet ons dan over, om den eisch der Natuur, de vermenigvuldiging van ons geslagt, te voldoen? - Indien men al iets nieuws wilde invoeren, dan behoorde men iets intevoeren, dat algemeen nuttig ware; dat den ganschen Staat tot voordeel, en niemand tot nadeel verstrekte, - Dus, bij voorbeeld, (riep een jong Aapinnetje,) behoorde men liever, in stede van den Staart der Mannen aftekappen, hen er nog één aantezetten.'

[alisha]

2 ⭐️ de laatste bladzijde heeft oprecht mijn rating van een prima drie ster naar dit doen kelderen.

opzich was dit best een prima verhaaltje om te lezen. wellicht soms wat langdradig. maar de taal las prima weg en ik was ergens wel benieuwd naar wat er zou gebeuren. maar ik had niet verwacht dat het zo bloederig zou worden…

sommige uitspraken lieten me wel weer herinneren dat dit een oud verhaal is. als die laatste bladzijde er niet was geweest, dan was het einde nog best prima. maar pff, wat naar vond ik het.

[Mirjam Veenhof]

"Het ganse Apenland was weldra vervuld van gesprekken, gekrakeel, geharrewar en er ontstonden allerlei partijen, zoals de Afkappianen, de Aanzettisten, de Tweestaartigen, de Enkelstaartigen en dergelijke" - verslag van NOS over de coronacommissie, juni '26.

[Vera]

Dit werk is canoniek omdat de Huis Anubis film hierop is gebaseerd, je weet wel, met het was allemaal een droom

[Suzan de Bruijn]

Een satirisch verhaal met heerlijke elementen. Ik vind het wel lastig te lezen gezien het taalgebruik en de vele voetnoten. Het voorwoord was goed te lezen, het nawoord is vooral een discussie over wie het werk nu eigenlijk geschreven heeft.

[Tjeerd Groenen]

Begin was funny
Einde was relatief ranzig beschreven en was heel snel vertelt. Schrijver zat duidelijk op hallucinogenen 10/10 would recommend!

[Daphne]

Monkey covering eye emoji

[Marc Mens]

En toen werd ik wakker en het was allemaal een droom. 🐒

[Jonathan Wormsbecher]

Leuk als je weet wat er gebeurde toen dit geschreven werd

[Maxylom]

De naamloze hoofdpersoon omschrijft de absurditeit van het Aapenland en haar tijdloze politieke praktijken met groffe humor en Hollandsche nuchterheid. Het boek voelt als een politieke satirische cartoon, wat precies de bedoeling is.
De schrijfstijl is niet meeslepend of prikkelend, maar het verhaal is op een wrange manier verhelderend door haar resonantie met het heden ; de politieke en eindeloos bureaucratische poppenkast voelt bekend in zijn apathie en populisme, de naive brutaliteit van het volk pijnlijk accuraat. Dat dit soort praktijken ook drie eeuwen terug speelden voelt bijna troostend.
Een schijnbare klassieker uit de Nederlandse literatuur, die veel van deze gratie verleend uit de politieke en tijdgebonden context van haar creatie.
Het voorwoord door een andere schrijver was misschien het meest vermakelijke deel van het boek.

[Jan Koster]

Heerlijke satire over iemand die op de vlucht is omdat hij iets zou hebben misdaan en dat tot steeds grotere proporties wordt opgeblazen. Hij komt terecht in aapenland, waar een discussie gaande is over of apen hun staarten moeten afhakken om meer op mensen te lijken door het enige wat het onderscheid bepaalt weg te halen.
De behoudzuchtigen zijn degenen die nadenken: de gevolgen van die actie zijn niet te overzien. De populisten hebben het hoogste woord en winnen de discussie. Als na een trieste en hilarische afhakceremonie vrijwel alle apen het loodje leggen, blijkt dat degenen die nadenken gelijk hebben gehad, maar het niet hebben gekregen.
De historische parallellen met de roerige situatie in de periode vlak voor 1788, het jaar van verschijnen maken de satire compleet, de analogie met de huidige tijd zijn onmiskenbaar.

[Merel Nijhuis]

Geinige satire over of de apen nou wel of niet hun staarten moeten afhakken. Wel enigszins langdradig, aangezien we vooral lezen over de aapvergaderingen, maar er valt wel goed doorheen te komen gezien het maar 90 bladzijden is. Een erg naar einde though, helemaal niet bevredigend. Scheur de laatste bladzijde er uit, trust me. Dan heb je gewoon een vermakelijk boek.

[Marieke Camps]

Gek boekje hoor! Wel grappig, beetje veel voetnoten voor woorden die makkelijk begrijpbaar zijn.

[Stijn]

Een absurd verhaaltje over maniakale apen, waar de lichaamsgeur van Jean Jacques Rousseau in te ruiken valt.

[Sjors]

Heel erg leuk om voor literatuurgeschiedenis voor het vak Nederlands te lezen. Ik heb hem gelezen in combinatie met fabriekskinderen onder maatschappijkritiek.

[Hania]

Wrm waren de apen zo freaky

[Noaa]

op school gelezen, hele boek niet meegekregen dus idek

[Evi Noa]

Ja nee geen idee wat dit was

[Rox Shahali]

Dat einde heeft t verpest

[Zoë Moetwil]

I don’t see the moral behind it haha😭

[Paul Groos]

Verrassend lollig boek van lang geleden met een helaas maar al te actuele satire op politiek, demagogie, gehoorzaamheid, denkvermogen, intelligentie en nog veel meer dat nog steeds relevant is.