مفهوم تعزیه از نگاه بهرام بیضایی: مطالعه تطبیقی مفهوم تعزیه از نگاه بهرام بیضایی و سفرنامه‌های غربی

by شمیم شهلا

بهرام بیضایی می‌گوید: تعزیه یک نمایش ایرانی برآمده از آیین‌های باروری باستان است که لحظه‌ای از تاریخ با حفظ درونمایه‌ی باستانی‌ا‌ش جامه‌ی مذهبی پوشیده است. آنچه برای من در تعزیه جذاب است جادوی خیلی کهنی است که در آن موجود است، جادویی که در بهترین تعزیه‌ها به ترس و اضطراب اولیه‌ی بشر مربوط می‌شود و این جوهری است که به نظر من در تمام نمایش‌های خوبِ جهان اعم از کهن یا معاصر وجود دارد.
لذا پرداختن به تعزیه به‌عنوان هنری ماندگار در بطن جامعه و احیا و ترویج آن توسط رسانه‌ها و دیگر آثار نوشتاری می‌تواند در بازآفرینی خلاقیت‌ها و معرفی چهره‌های خلاق و هنرمند به جهانیان موثر واقع شود. چون این هنر به عنوان مردمی‌ترین شیوه در عرصه‌ی نمایش همواره مقبولیت عامه را داشته و خواهد داشت.

179 pages, Paperback

Published January 1, 2024

Reviews

[Dream.M · Rating 3 out of 5]

مفهوم تعزیه از نگاه بهرام بیضایی، همونطور که از عنوان روی جلد پیداست، به مطالعه تطبیقی مفهوم تعزیه از دیدگاه بیضایی و سفرنامه های سیاحان غربی درطول سفر به ایران پرداخته.
این کتاب چهار فصل داره که عناوین و خلاصه اش رو اینجا مینویسم:

۱_ نشانه‌ شناسی تعزیه:
نشانه شناسی یک علمه که به کشف رموز و معانی پنهانی یک موضوع یا تفکر می پردازه و این علم در تعزیه هم کاربرد داره. توی این فصل نویسنده اومده و نمادها و مفاهیم مختلفی که در اجرای تعزیه وجود داره رو واکاوی و رمزگشایی کرده تا درنهایت به درک درست تری از تعزیه و شبیه خوانی برسه. اون برای این کار از پژوهش هایی که توسط افراد مختلف انجام شده بهره گرفته و بعد بوسیله این رمزگشایی ها به بررسی نمادشناسانه آثار سینمایی و نمایشی بیضایی دست زده. توی این فصل میتونید نمادشناسی تعدادی از مهمترین آثار بیضایی رو مطالعه کنید مثل روز واقعه و مجلس ضربت زدن...
همچنین در انتهای این فصل تعدادی منابع تحقيقی دست اول و دست دوم برای تعزیه معرفی شده که از جنبه های دینی، هنری و فرهنگی تعزیه رو بررسی کردن.

۲_ ارکان و نحوه اجرای تعزیه:
در این فصل علاوه بر بیان نشانه ها و نمادهای مختلف تعزیه مثل طبل، سنج، علم، نخل و... نویسنده به مقایسه دیدگاه های مختلف ایرانی و غربی نسبت به ساختار و عوامل تشکیل دهنده تعزیه پرداخته. این فصل معماری تکیه ها، لباس بازیگران،  شعر و موسیقی تعزیه... و بقیه عناصری که این نمایش آیینی ملی رو میسازن رو با جزئیات شرح داده. نگاه بیضایی به عنوان یک کارگردان و پژوهشگر ایرانی نسبت به سیاحان غربی که در دوره قاجار شاهد تعزیه بودن قطعا متفاوته و ما توی این فصل چگونگی این تفاوت رو می‌فهمیم.

۳_ جایگاه تعزیه در ساختار های نمایشی:
در این فصل نویسنده جزئیات عناصر و نشانه های تعزیه و شبیه خوانی در آثار بیضایی رو بررسی میکنه و نمایشنامه هایی از این نویسنده رو معرفی میکنه که الهام گرفته از تعزیه هستن. و بعد به سوالاتی از این دست پاسخ میده که تفاوت تاتر و نمایش چیه؟ آیا تعزیه یک هنر تاتری عه؟ ارتباط تعزیه با نمایش غربی چیه؟ وووو
۴_ سرانجام:
این فصل جمعبندی تمام فصل های گذشته اس، علاوه بر اون تعداد نقد مثبت ومنفی از پژوهشگران درباره تعزیه هم آورده.
.....
درباره این کتاب آپدیت زیاد و مفصل دادم، و متن هم جوری نیست بشه با آب و تاب اسپویل کرد. بنابراین همین خلاصه کتاب گمونم پسندیده تر باشه.
امتیاز من بهش ⭐️⭐️⭐️ چون کامل نبود ولی مشوق من برای مطالعه بیشتر در زمینه تعزیه شد.
..
در ضمن الان ما که اینجاییم این افتخار رو داریم که تنها کاربران گودریدز هستیم که به فایل این کتاب دسترسی داریم 😎 و منم اولین کسی ام که اینجا این کتابو خوندم🔥🔥🔥🔥

[Atefeh · Rating 2 out of 5]

چیزی که می‌خواستم دستگیرم نشد.
بجز بخشی که درباره سفرنامه غربی ها درباره تعزیه بود، بقیه قسمت ها انگار داشتن به شیوه های مختلفی تکرار می‌شدن.
رفرنس های زیادی به نمایش در ایران بهرام بیضایی داشت و به گمونم خوندن اون کتاب نتیجه بهتری رو به همراه داره.

[Babak Bakhtiyari · Rating 3 out of 5]

اگر چه من به منظور نگارش یه مقاله خوندمش و در اون مورد مفید واقع شد اما بنظر می اومد نویسنده می تونست در جمع بندی و نیز برخی از فصول کتاب به مطالب منتشر شده ی مرتبط با تعزیه مراجعه و کمی این بخش ها رو نسبت به هدف اولیه ی خودش در تنظیم برای چاپ مورد ارزیابی مجدد قرار بده.