Witte orde

by Sibo Rugwiza Kanobana

Als het over racisme gaat, focussen we voornamelijk op het individu, op wie het slachtoffer is en wie de dader. Maar wat is systemisch racisme dan? En hoe krijgen we daar vat op?

In dit baanbrekende werk analyseert Sibo Kanobana de vaak onzichtbare kluwen aan waarden en normen, ideeën en gedragingen die we door de geschiedenis heen als superieur zijn gaan zien. Witte orde biedt een nieuwe, noodzakelijke lens om onze samenleving te doorgronden en is een uitnodiging om een andere en duurzamere richting in te slaan.

Genres: Nonfiction

172 pages, Kindle Edition

First published February 29, 2024

About the author

Sibo Rugwiza Kanobana (1975) is docent aan de Open Universiteit van Nederland en een van de meest inspirerende stemmen in het huidige debat over racisme en kolonialisme. Bij De Geus verschenen eerder Witte orde en de bundel Zwarte bladzijden, die hij heeft samengesteld.

Reviews

[Anna Claes · Rating 5 out of 5]

"Ik denk dat we vandaag in een heel andere richting moeten kijken (...) naar die plekken waar we eigenlijk nooit ernstig aandacht aan hebben geschonken, die plekken die heel ver verwijderd zijn van wat geldt als witte orde, die 'zwarte' plekken, die zogenaamde barbaarse, niet-witte omgevingen."

Kanobana's analyse van witheid is er één die korte metten maakt met de neoliberale tendens om racisme te reduceren tot individuele en incidentele tekortkomingen. 'Witte orde' beschouwt witheid niet als een exclusieve eigenschap van witte mensen, maar als het geheel aan normen, waarden en gedragingen die we in onze maatschappij als superieur aanzien. Witheid is dus, met andere woorden, een sociale waarde, een ideologie, in plaats van een louter raciaal kenmerk. Het debat gaat niet meer over zwart vs. wit, maar over zij die witheid, en dus macht en onderdrukking, aanhangen, en zij die dat niet doen.

Een perspectief-shift waar we vandaag de dag nood aan hebben, niet alleen binnen critical race theory, maar ook binnen het veld van genderstudies, crip theory, etc. Ik zou iedereen sterk aanraden om dit werk te lezen.

[Warre Thevelin · Rating 5 out of 5]

Must read! Super fijn om een boek omtrent de Nederlandse taal en de Belgisch-Nederlandse context te hebben. Kanobana geeft een haarscherpe analyse van ras en witheid! Er is uitgebreid aandacht voor het kapitalisme. Tegelijk blijf ik achter met de vraag naar de rol van het patriarchaat binnen de witte orde.

[hsnblchx · Rating 5 out of 5]

aanrader! je krijgt o.a. een antwoord op de vraag waarom méér diversiteit aan de top géén teken is van vooruitgang en dat het probleem van deze samenleving veel dieper zit, heb zoveel zitten markeren omdat het een soort boek is waarnaar je gaat teruggrijpen wanneer je gesprekken voert waar je grote woorden zoals kapitalisme, racisme, witheid, neoliberalisme … in simpele termen moet uitleggen, dit boek heeft echt een karakter omdat professor Kanobana een groot verhaal brengt vanuit zijn persoonlijke ervaring waardoor hij vage begrippen op deze manier tastbaar maakt, oprecht benieuwd naar meer

[Anaïs · Rating 5 out of 5]

Ik vind het heel goed om als "wit" persoon te leren over begrippen zoals wit, blank, etnisch-culturele minderheid, allochtoon-autochtoon en gastarbeiders. Daarnaast vond ik het ook fijn om te lezen dat hij klasse, bourgeoisie, neoliberalisme en kapitalisme koppelt aan racisme en dat dit voldoende besproken en uitgelegd wordt. Tenslotte vond ik het heel genuanceerd geschreven en het leest heel vlot. Dus echt een aanrader!

[Febe Meganck · Rating 5 out of 5]

Wat een topboek! Echt een aanrader, ik vind even geen gepaste worden maar ik wens zo hard dat al mijn vrienden, familie, kennissen dit boek lezen en dat zij dit dan weer mogen aanraden aan al hun vrienden enzovoort.

[Fons Mariën · Rating 3 out of 5]

Eerder dit jaar verscheen nog maar eens een boek over racisme, geschreven door “een man van kleur”, zoals dat tegenwoordig genoemd wordt. De auteur is van Congolese afkomst, heeft een blanke moeder en een zwarte vader. Hij heet Sibo Rugwiza Kanobana en is docent sociolinguïstiek en postkoloniale studies aan de UGent en aan de Open universiteit van Nederland. Zijn afkomst en specialisatie als docent maken van hem een interessante stem in het maatschappelijk debat rond racisme.

De auteur doet eerst uitgebreid zijn eigen verhaal: van zijn schooltijd in Congo en in Brussel en van zijn universitaire loopbaan. Als metis werd hij toen al geconfronteerd met uiteenlopende reacties op zijn identiteit. In zijn inleiding reeds pakt hij het onderscheid tussen blank en wit aan. Zoals intussen bekend is, vindt er onder de invloed van het woke-activisme een verschuiving plaats van blank (voor de huidskleur) naar wit. De auteur zegt dat niet te volgen, maar wel wit(-heid) te gebruiken in een politieke, ideologische context. In zijn boek is hij echter niet altijd consequent.
Interessant -zeker vanuit zijn taalkundige achtergrond – is dat hij termen als ras, racisme kan duiden, waarbij hij ook diep ingaat op de historische evoluties. Zo schrijft hij uitgebreid over het gebruik van woorden als gastarbeider, migrant, allochtoon (versus autochtoon) en de evolutie hierrond, tot “mens met een migratieachtergrond”.
Veel moeilijker heb ik het wanneer hij begrippen als witheid en witte orde introduceert. Ik citeer: “Witheid is een ideologie die waarde toekent aan mensenlevens, waarbij aan de hand van een hele batterij aan symbolen, onder andere en in belangrijke mate huidskleur, maar zeker ook taal, religie, cultuur, vermogen, identiteitspapieren et cetera, mensen al dan niet als waardevol bestempeld worden. Hoe witter je bent, hoe meer je leven waard is” (p.13). Hij verduidelijkt wel dat ook mensen met een donkere huidskleur (ideologisch) wit kunnen worden of zijn. Naar het einde van het boek vermeldt hij in dit verband politici als Zuhal Demir of Assita Kanko. Ik betwijfel sterk of de betrokkenen hiermee gelukkig zijn.
Wat hij ‘witte orde’ noemt, associeert hij met de begrippen westers en bourgeois. In wezen komt witte orde erop neer dat hij meent dat witheid dominant is in onze westerse maatschappij. Hij denkt dat het succesvol optreden van mensen met een donkere huidskleur in diverse domeinen van de samenleving (de politiek, de cultuur, de academie et cetera) geen reden is om te denken dat het beter gaat met het racisme. Hij denkt veeleer in termen als “systemisch racisme”.
Het discours van Sibo Kanobana ligt volledig in de lijn van wat ik eerder gelezen heb van woke-activisten als Gloria Wekker of Anousha Nzume, zij het dat hij minder focust op de individuele verantwoordelijkheid maar racisme meer als een sociaal fenomeen ziet, dat ook verbonden is met klasse. Echt helder is zijn betoog niet altijd. Ik heb mijn best gedaan en het boek tweemaal gelezen. Dat ik niet erg kan inkomen in begrippen als witheid en witte orde, zal iemand als de auteur begrijpen als een gevolg van mijn positie als blanke man in deze maatschappij. Maar als ik zijn definitie van witheid herlees, zie ik enkel een verband met uiterst rechtse personen. Die zijn er zeker. Maar ik meen dat de overgrote meerderheid, zelfs talrijke kiezers van uiterst rechts, zich niet kunnen herkennen in het beeld van ideologische witheid dat Kanobana schetst.

Ik ben geen socioloog, maar ik meen dat de begrippen die de auteur hanteert niet van die aard zijn dat ze een wezenlijke bijdrage leveren aan het begrijpen van maatschappelijke processen, inclusief problematische zoals racisme. Het is wel interessant als lezer kennis te maken met een ander perspectief dan het eigene. Maar dat geldt voor vele boeken.

[Christiane Andries · Rating 4 out of 5]

Dit is een stem die we nodig hebben : een schrijver die thuis is in 2 werelden. Zijn slotbedenkingen over de groepen en wijken waar verschillende culturen samenleven, vind ik erg belangrijk want daar gaat het uiteindelijk over. Is het mogelijk van samen te leven. We leven ondertussen al 60 jaar in een postkoloniale samenleving en enkel verontschuldigingen over wat onze voorouders hebben gedaan, helpt ons niet veel verder.

[Wim Huyghebaert · Rating 3 out of 5]

Bevlogen betoog voor een kritische kijk op onze samenleving, in de lijn van Fanon, Césaire... Het zet aan tot reflectie over de menselijke conditie, en wat mij betreft vooral tot nederigheid. Wie zijn wij eigenlijk? En vooral: is er hoop op beterschap?

[Erika Mens · Rating 4 out of 5]

Zeer interessante analyse. Voor mij soms moeilijk te lezen, vrij academisch van taal maar erg leerrijk.

[Demi Stokdijk · Rating 3 out of 5]

Lezen op hoog niveau. Geen boek om ontspannen weg te lezen. Stof is taai. Desalniettemin wel een hele goede kijk op de witte orde in de maatschappij. Boek zet mij aan het denken!

[Henri · Rating 5 out of 5]

Uitstekend basiswerk, dat bovendien heel toegankelijk is voor iemand als mezelf die niet al te veel voorkennis had over het onderwerp. Zet de zaken op een heel correcte én begrijpelijke manier in de noodzakelijke context en biedt de perspectieven aan om "vanzelfsprekende, logische" dingen ook eens vanuit een ander daglicht te bekijken. Bijzonder aan te raden, voor werkelijk iedereen!

[de vangsten · Rating 3 out of 5]

Pittige om het jaar mee op te starten. Nogal droogtheoretisch en ingewikkeld. Maar wel een boeiend idee dat intuïtief absoluut raakt aan een aantal zaken die ik rond me heen zie.