We moeten eens over Brussel praten

by Hans Vandecandelaere

‘Onlangs wierp mijn buurman de handdoek in de ring. We waren de laatste Belgo-Belgen in mijn straat in Anderlecht. Hij kon al de “vreemden” niet meer aan en trok weg naar Ninove. Ik wens hem moed, want binnen afzienbare tijd zal toenemende hyperdiversiteit hem ook daar bijbenen.’ Woorden van Hans Vandecandelaere.

Drie jaar lang onderzocht hij het samenleven in Brussel, zijn thuisstad met een slechte naam. In Vlaanderen wordt Brussel vaak afgeschilderd als een hellhole. Maar wat vinden de Brusselaars zelf? Vandecandelaere deed iets wat weinigen hem voordeden: hij ging het hen vragen. Meer dan tweehonderd sprak hij er, van leerkracht tot arts, van jeugdwerker tot restauranthouder. Uit hun verhalen rijst een stad op als een gigantisch meerstemmig orkest van groepen en subgroepen. Een metropool waar je van de ene wereld in de andere stapt. Over transmigranten en expats, gewokte eendentong en Congolese peper, lofts en krotten, Flamands en drairies, maagdelijkheidscertificaten en de kracht van parades.

250 pages, Paperback

Published March 3, 2024

Reviews

[Olivier Beys · Rating 3 out of 5]

Vandecandelaere is known in Brussels for investigative journalism in Brussels. Not to uncover political intrigue or to disclose criminal networks, but to dissect the complex microcosm that is Brussels today. Brussels is often dubbed the second most cosmopolitan city, after Dubai. But Dubai is a made up city, Brussels on the other hand has soul, grit and character. That makes his deep dives into the ordinary lives of people so interesting: he literally untangles that web of life that most people would never notice in their day-to-day lives. By listening and seldom judging, Vandecandelaere reveals much about my neighbours, and ironically, myself.

Not because he writes about middle class people like me, but rather about the many ways that mostly lower income people grow up, go to school, work, care and get cared for, have fun, engage in religious or entertainment. He paints a realistic picture, not the frenzied clickbait that passes for journalism these days. It's a book that every policy maker and everyone with a heart for Brussels should read to get a good grasp of the town anno 2024. It is fast-paced, accessible and well worth a read if nothing more.

[Jules · Rating 3 out of 5]

Ik breng de laatste jaren veel meer tijd door in Brussel, en mijn nieuwsgierigheid over de stad is enkel aangewakkerd. Door mijn aanwezigheid, mijn nieuw verkregen franstaligheid, en de schitterende Brussel-films van Bas De Vos.

Ik weet mijn weg steeds beter te vinden in Evere, Schaarbeek, Laeken, Auderghem en Anderlecht. Ik ben per ongeluk al eens vluchtelingen côtés ingewandeld, als de kanaalkant van Brussel-Noord of de parking Palais 44, en met veel schroom en schaamte weer gevlucht.

Ik heb nog geen "banane", het pickpocket-beschermend borsttasje waar je elke echte Brusselaar aan kunt herkennen, maar wel een mobib-pas.

Mijn vrienden leggen de ins en outs van hun quartiers uit: "Het is hier best safe, de drugsdealers zijn vrij beleefd en blijven toch in hun auto's zitten". "Zij vinden mijn Leuven blank en saai, de restaurants ongeïnspireerd. Ze tikken me regelmatig op de vingers, want hoewel ik woke as fuck ben, is het te merken dat ik me niet dagelijks in de multiculturele samenleving bevind.

Maar ik miste context en een kader en vooral in het eerste deel van dit boek wordt dat gegeven. Daar legt de auteur de immigratie stromen van België van de laatste 100 jaar uit, hoe bepaalde wijken arm of rijk zijn geworden, contrasteert hij dat met de ontwikkelingen in Parijs... Die analyses waren heel nuttig, evenals de landschapsschetsen van de ziekte zorg en het onderwijs in Brussel.

Voor het boek heeft hij honderden mensen geïnterviewd, die ook allemaal aan bod moeten komen. Dat maakt de rest van het boek soms een lange verplichte opsomming van goeie initiatieven die hij zo interessant mogelijk probeert te maken, maar die de diepgang verliest.

[Koen Vandyck · Rating 4 out of 5]

Erg leerrijk om door zo'n ervaren, kwaliteitsvolle gids en journalist meegenomen te worden in de wereld van Brussel als hyperdiverse stad. Het stemde me alleszins tot nadenken, en het droeg bij aan het herzien van soms al te gemakkelijke persoonlijke meningen.

Ik had Hans al live gehoord tijdens een gegidste tocht waarin hij met aanstekelijk, soms overdonderend enthousiasme zijn kennis deelde met de groep. Het boek voelde daardoor een beetje dubbelop, en met eenzelfde 'spraakwaterval-gevoel' als de live-ervaring. Maar dat doet niets af aan de inhoud van wat hij te zeggen heeft. Die blijft bijzonder relevant en onderbouwd.

Ik apprecieer de neutraliteit en nuance die hij nastreeft in die complexe materie. En complex is het zeker! Niemand lijkt vat te hebben op alle snelle ontwikkelingen en (hyper)uitdagende situaties. Daarom vond ik het mooi en hoopgevend om te lezen hoe tientallen of honderden kleine, gedurfde, moedige en innovatieve initiatieven van onderuit ontstaan. Hoop doet leven. Of geeft leven, in dit geval.

Tegelijk benoemt Vandecandelaere regelmatig waar mensen en systemen gigantisch falen.
Ik hoop dat de aangereikte inzichten bijdragen aan overheidsbeleid dat intelligente en mensgerichte oplossingen ontwikkelt (in de gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting, integratie, ...).