Tervetuloa sairaiden valtakuntaan

by Hanna Bervoets, Sanna van Leeuwen (Translator)

Pysäyttävä romaani kroonisesta sairaudesta ja kivusta

Kroonisen sairauden myötä kolmekymppisen Clayn elämänpiiri kapenee: päivätyö jää, ystävät etääntyvät ja tyttöystävä jättää. Clay keskittää tarmonsa parantavan hoitokeinon etsintään.

Syvälle kroonisesti sairaan kokemuksiin vievän tarinan rinnalla seurataan Clayn matkaa sairaiden valtakuntaan. Tässä oudossa rinnakkaismaailmassa pätevät läpinäkymättömät säännöt, ja naurunalaiseksi asettuu tutunoloinen sairastamisen byrokratia.

Genres: Fiction, Dutch Literature, Contemporary, Literature, Disability, Roman, Illness

336 pages, Hardcover

First published May 29, 2019

About the author

Hanna Bervoets (1984, Amsterdam) is one of the most acclaimed Dutch authors of her generation. After earning her Bachelors degree in Cultural Studies and a Masters in Journalism & Research she published nine novels, several screenplays, plays and a short story collection. She also writes essays and reviews on media, tech, popular culture and (queer) representation.

Bervoets received numerous nominations and awards for her work. In 2017, she was granted the prestigious Frans Kellendonk Prize for her entire body of works. Her novels are being translated in many languages and were adapted for film and television. Excerpts and short stories were published on international platforms such as Five Dials and The Guardian.

During the spring of 2018 Bervoets was a resident at Writers Omi at Ledig House, New York, where she worked on her novel 'Welcome to the Kingdom of the Sick': an adventure story on chronic illness. 'Welcome to the Kingdom of the Sick' became an instant bestseller when it was published in 2019.

In 2021 her novella 'The Things we saw' was published for Dutch Book Week in a first print run of 650,000 copies. Picador published it in May 2022 in the UK, HarperCollins in the US as 'We had to remove this Post'.
In 2022 Bervoets won the J.M.A Biesheuvel award for her latest short story collection, 'A modern desire'.

Hanna Bervoets works and lives in Amsterdam, with her girlfriend and two guinea pigs

Reviews

[Beatrix · Rating 5 out of 5]

In 'Welkom in het rijk der zieken' schrijft Hanna Bervoets over het leven en lijden met een chronische ziekte. Het hoofdpersonage, Clay, is een energieke dertiger die na een bezoek aan de kinderboerderij QVS ontwikkeld. De vermoeidheid en de chronische pijnen worden steeds heviger en trekken steeds diepere sporen in zijn dagelijks leven. Clay voelt zich een vreemde in zijn eigen lichaam, weet niet goed meer hoe hij zich verhoudt tot zijn vriendin Nora en vraagt zich af op welke manier hij nu nog richting en zin kan geven aan zijn bestaan. Tevens worstelt hij met het gegeven dat het bij zijn omgeving - in tegenstelling tot een progressieve ziekte met een afgebakend verloop - vaak ontbreekt aan steun en begrip, ondanks zijn vele verwoede pogingen om het uit te leggen. En dat is lastig, want zelf neemt hij zijn klachten ook niet altijd even serieus. Niet vanuit niet weten, maar vooral vanuit niet wíllen weten en de weigering om zich hierbij neer te leggen.

Bervoets gebruikt een paralelle wereld, 'Het rijk der zieken' Als metafoor om de innerlijke gevoelswereld en de daaruit voortvloeiende strijd van Clay begrijpelijk te maken. Een ingenieuze vondst, want in het dagelijks leven is Clay vaak te veel in beslag genomen door zijn alledaagse beslommeringen om hierbij stil te staan.

'Welkom in het rijk der zieken' was mijn eerste Hanna Bervoets en ik ben erg onder de indruk en bij deze zwaar fan. 🙋‍♀️ Het laveren tussen realisme en surrealisme, de Susan Sontag metaforen, de humor, de alledaagse dilemma's, alles klopt en is tot in de puntjes uitgewerkt. Het is de combinatie van eenzaamheid, (wan)hoop, menselijkheid en levenslust die dit verhaal zo sterk en invoelbaar maken. Het neemt je volledig in beslag, gaat onder je huid zitten en zindert nog dagen na. Aanrader! 👌🏻

[Hannah · Rating 4 out of 5]

In één ruk uitgelezen. Ik ben iemand die weinig medelijden heeft met mensen en niet tegen (onzichtbare) ziektes kan. Dit boek gaf me inzichten die me anders nooit uitgelegd hadden kunnen worden.

[Esmé Boom · Rating 5 out of 5]

Een heel belangrijk boek, waar ik nog vaak aan zal denken. Bervoets heeft een vorm gevonden waarmee ze iedere lezer mee kan nemen in een verhaal waarvoor amper aandacht is in de literatuur.

[Hella · Rating 5 out of 5]

Niet dat je er vrolijk van wordt, maar oh, wat heeft ze Het Rijk der Zieken goed beschreven.

[Wouter · Rating 5 out of 5]

Ik moest even wennen aan de schrijfstijl maar God wat een boek was dit. Ontzettend confronterend en daardoor soms moeilijk om te lezen, maar het was ook heel fijn om een keer herkenning tegen te komen en ik raad dit boek dan ook van harte aan, zowel aan mensen die zelf te maken hebben met chronische ziekte als aan mensen die helemaal 'gezond' zijn en denken dat yoga alles oplost.

[Marcia · Rating 4 out of 5]

Bij Hanna Bervoets denk ik doorgaans in superlatieven. Alles wat er was vond ik fenomenaal. Ivanov en Efter geweldig, Fuzzie inspirerend en origineel. Dat ik fan ben van haar werk moge duidelijk zijn. Ik begon dan ook met hoge verwachtingen aan haar nieuwste worp Welkom in het rijk der zieken. En hoeveel ik overal anderen met superlatieven en vijf sterren waarderingen zie strooien, ben ik persoonlijk iets minder enthousiast.
In Welkom in het rijk der zieken beschrijft Hanna Bervoets de strubbelingen van het leven met een chronische ziekte. De constante hoop op beterschap, de bureaucratie, de ingrijpende veranderingen in het dagelijks leven en het onbegrip van anderen – alles komt aan bod in deze belangrijke roman.
Mijn complete recensie lees je op Boekvinder.be.

[Laura Vermeeren · Rating 2 out of 5]

Heel interessant waarom dit boek zulke hoge ogen gooit. Hulde voor Bervoets dat ze een boek over een, zoals vaker gezegd, onsexy en uitzichtloos thema als chronische pijn durft te schrijven. Maar dan. Het verhaal bestaat uit verschillende vormen die elkaar samen in een rommelig geheel afwisselen. Er is de hoofdpersoon die vanuit de jij-vorm wordt beschreven. Er zijn vrij oninteressante blogposts. En dan heb je ook nog een alternatieve wereld waarin in korte, houterige dialogen (de helft in cursief) wordt gepraat - het lijkt alsof de auteur hier af en toe het verschil tussen spreek- en schrijftaal vergeet. Die wereld komt daardoor niet echt tot leven, waardoor er ook geen kracht zit in de metafoor, alle magische "hoopsmook" en "identiteken" ten spijt. Ik heb me hier echt doorheen moeten worstelen.

[Bart · Rating 3 out of 5]

3,5 ⭐️

[Marcella · Rating 5 out of 5]

Clay heeft een fijne vriendin, een baan en een huis. Maar dan ontwikkelt Clay na een bezoek aan boerderij hoge koorts en als hij weer genezen is blijkt zijn leven niet meer hetzelfde. En moet Clay opnieuw leren hoe hij zichzelf mag zijn.


Aan de andere kant van het verhaal komt Clay in een vreemde, parallelle wereld. Waar hij zijn eigen lichaam moet dragen, er onduidelijke regels zijn en je van kamer naar kamer gestuurd wordt met je vragen. Om misschien het rijk achter de heuvels te bereiken. Om misschien beter te worden.

Klinkt als een nachtmerrie, nietwaar? En dat zijn chronische ziekten en dat is Welkom in het Rijk der Zieken. Een confronterende roman over ziek zijn en niet beter worden.

Een boek wat groots is in zijn subtiliteit. Welkom in het Rijk der Zieken gaat over chronisch ziek zijn, in al zijn kwetsbaarheid en onzichtbaarheid. Wie wist dat een boek over dit onderwerp zo mooi kon zijn.

Lees mijn volledige recensie nu op Books & Macchiatos of volg de directe link in mijn bio!

[Niki Vervaeke · Rating 4 out of 5]

Het lag al een hele tijd klaar, dit rijk der zieken.
Over hoe ziekte, chronische ziekte toeslaat, over hoe onzichtbaarheid ontstaat wanneer je geen 'label' of etiket kunt plakken, wanneer vaagheid je identiteit wordt en je lichaam toch alomtegenwoordig concreet en zeer present aanwezig is.
En dat niet als 'echt' wordt beschouwd
en wat dat doet met een mens
en hoe lastig het is om te aanvaarden dat jij, de ander, het niet weet en er niet mee weten om te gaan
en hoe ermee omgaan nog meer fixeren op ziekte is
en hoe jij ziekte wordt en enkel nog dat
je identiteit herleidt tot je fysieke, onverklaarbare symtomen
Aanrader
https://www.tzum.info/2019/06/recensi...

[Come Musica · Rating 3 out of 5]

Di Hanna Bervoets avevo già letto "Questo post è stato rimosso".
Come nel precedente romanzo, anche in questo l'autrice prova a narrare una storia che potrebbe riguardare ciascuno di noi, quello cioè dell'essere affetti da una malattia cronica.

A traghettare Clay, il protagonista, nel Regno del Male invisibile è Susan Sontag: “Può darsi che la mia compassione fosse appassita, ma credo che la realtà fosse un’altra: era solo volgare gelosia. Ero tremendamente gelosa perché qualcun altro si era liberato dal male e dopo un paio di trattamenti aveva smesso di soffrire. E credo anche perché alla vicina del piano di sopra era stato concesso di sottolineare la fine della propria via crucis con un brindisi, con una festa. Capite cosa intendo? Un bicchiere di prosecco, un rituale... Non si potrebbe inventare qualcosa del genere anche per quelli come noi?”

E grazie a Susan Sontag, Clay sarà costretto a convivere con questo dolore

“Ad alcune cose dovrai continuare a rinunciare: ad alcune abilità, a determinate prospettive, a certi punti di vista, alle cose che riuscivi a fare e che possedevi e alle persone che amavi. Sono questioni su cui hai tutto il diritto di soffermarti, hai tutto il diritto di essere in lutto: hai perso qualcosa senza ottenere nulla in cambio e sono in pochi a sostenerti nella tua sofferenza.”

Fino a metà il libro non mi aveva presa molto... il finale è molto bello... anche perché nessuno di noi è immune dalla malattia

“Questo perché non sei l’unico. C’è poco spazio per il dolore altrui, perché c’è tanta gente che soffre, tanta gente che è sempre stanca, tanti malati, pazienti, clienti; siete milioni, miliardi, siete la maggioranza, una massa, e adesso sei uno di loro: invisibile agli altri perché ognuno guarda già se stesso. Quindi ora dovrai prima salvare te stesso, e non ti basterà continuare a sventolare la tua bandierina nella speranza che qualcosa, o qualcuno, o un elicottero dall’alto ti venga a recuperare. Nessuno verrà a prenderti, gli altri sono lì a sventolare anche loro oppure hanno la vista oscurata dallo sventolio altrui.”


Tra 3 e 4 stelle

[Denise · Rating 4 out of 5]

Geen idee of ik dit boek nou helemaal begrepen heb, voornamelijk het einde. Toch vond ik dit zo'n bijzonder boek. Het wisselen van de verschillende 'rijken' per hoofdstuk, maar de overlappende verhaallijnen tussen de twee rijken vond ik erg goed. Daarnaast ook weer een ontzettend fijne schrijfstijl: niet moeilijk om te lezen, maar alsnog prachtige zinnen.

Weer een goed boek van Hanna Bervoets. Ik ben fan!

[Rona · Rating 4 out of 5]

De vertelstemmen van Louis van Beek en Willemijn de Vries werkten goed om de vervreemdende overgangen van de twee Rijken van elkaar te kunnen onderscheiden, ik denk alleen dat de 'echte' Susan een minder apathische attitude zou hebben gehad. Big fan van Susan irl dus wilde het boek al langer lezen en ben blij dat ik dat gedaan heb! Had sommige ideeën achter alternatieve geneeskunde, ziekte als metafoor of psychosomatiek wat beter uitgewerkt gezien, maar het werkte eigenlijk ook wel gewoon goed als roman

[Roosmarijn Scheffer · Rating 3 out of 5]

Ja. Mooi. Mooi dat het in de tweede persoon is geschreven. Zieke mensen praten graag over zichzelf in de tweede persoon. Om zichzelf van hun ziekte te distantiëren? Om de ander bij hun ziekte te betrekken? Het kan ook jou overkomen, zoiets. Mooi hoe Bervoets dat gebruikt.
Mooi hoe ze de nare gedachtes weet te beschrijven die je als (ziek) mens kunt hebben. Dat je iemand met kanker benijden kunt omdat diegene niet alleen een diagnose heeft, maar ook nog iets dat een einde heeft: je wordt beter of je gaat dood.
Mooi hoe ze het Rijk der Zieken vormgeeft. Hoe de zieken hun lijf mee moeten torsen als extra ballast.
Mooi hoe goed het duidelijk wordt dat je pas verder kunt leven als je stopt met wachten. Als je accepteert wat is.

[Marjanneke · Rating 4 out of 5]

Een erg mooi boek met veel herkenning, zeker een aanrader voor mensen die zich ook in het rijk der zieken begeven.

[Renske · Rating 4 out of 5]

Een bijzonder boek om te lezen. Wat fijn dat dit er is.
Een boek met complexe problemen, gevoelens en gedachten die echt de kern raken. Niet altijd mooi, maar daardoor niet minder waar.
Sommige passages deden me wat minder, maar al met al een mooi en belangrijk boek dat helpt om je te verplaatsen in het perspectief van iemand met een chronische (onzichtbare) ziekte.

[Annelies Van Oost · Rating 3 out of 5]

Wat een verademing om in de literatuur de stem van een chronisch zieke te lezen. Er is niks spannends aan, zoals de auteur zelf meermaals aangeeft. We hebben weliswaar een leven voor en een leven na de diagnose, maar de klassieke trias 'mens wordt ziek, kent een lijdensweg, geneest of sterft' is er niet. Voor altijd blijven we hangen in fase 2. Leer ermee leven.

De beschrijvingen van de pijnen (meervoud!) die overal en op elk moment kunnen toeslaan, de uitgeputheid, het 'vechten' (wat haat ik dat woord!) om de schijn van normaliteit op te houden: het is allemaal zo herkenbaar. Ook de sociale en de administratieve miserie die je er gratis bij krijgt, zijn erg accuraat beschreven.

Ziek zijn is geen wedstrijd, of toch geen wedstrijd die ik wil winnen. Desalniettemin is het menselijk om jezelf te vergelijken met anderen. Ik heb me daar ook schuldig aan gemaakt, maar nu doe ik al jaren niet meer mee aan deze vergelijkende studies: het helpt niet. Mij niet, de ander niet. Hetzelfde met het verwachten van begrip of uitlegdrang van je situatie: sinds ik dat heb afgeschaft is mijn leven heel wat aangenamer.

Hanna Bervoets schrijft in de 2de pers. enk.en dat voelde geforceerd aan voor mij. Ook de tussenhoofdstukken in het andere rijk vond ik minder fijn om te lezen. Ik ben toch blijven doorlezen, louter omwille van het thema en de precieze beschrijvingen. ⭐⭐⭐ dus.

[Linda · Rating 4 out of 5]

Een prachtig boek geschreven vanuit 2 parallellen. Vlot geschreven en ontzettend fijne schrijfwijze!

[Elianne van Elderen · Rating 3 out of 5]

“Ik heb die duim nodig, oké? Ik heb die duim nodig om een stok op te rapen wanneer ik een gevaarlijke hond wil verjagen.” “Luister…” “Nee, luister jij naar mij! Ik heb die duim nodig om surprises te maken, om een fles wijn te kunnen jatten tijdens een bruiloft. Ik heb hem nodig om een adblocker te installeren wanneer haar kennissen daarom vragen.” “Een adblocker?” “Ik heb hem nodig om haar vast te houden, overdag, ’s nachts, ook wanneer we samen op een veel te klein matje liggen in een warm hutje. Daarom moet mijn lijf compleet blijven, Susan, ik heb hem nodig om haar bij mij op het matje te trekken, te zorgen dat zij er niet af valt. Ik heb mijn hele lijf nodig, helemaal compleet. Ik heb het nodig om ervoor te zorgen dat zij naast mij blijft liggen.”

3.5* denk ik? Het kostte me soms moeite om bij het verhaal te blijven, en ik moest wennen aan de overschakelingen van wereld naar het Rijk en de dialoogvorm in het Rijk zelf (en vond het soms wat meh-meh qua 'slim gevonden' termen zoals de 'identiteken'). Maar uiteindelijk vond ik de dialoogvorm, nadat ik eraan gewend was, heel goed uitgewerkt. Bervoets' schrijfstijl is heel fijn, en heeft vaak net wat andere observaties of vergelijkingen dan waar je in eerste instantie aan zou denken. Ze beschrijft het ziek zijn heel sterk, en vooral de worsteling met het (niet) meer beter worden, het verlangen naar een lijf dat 'compleet' is.
Maar als ik het uiteindelijk vergelijk met haar andere boeken, was ik daar toch enthousiaster over.

[Roosje De Vries · Rating 3 out of 5]

‘Ik ken jou, jij lag net nog naast mijn bed. Jij bent Susan, toch?’ (2019: 13)


‘Je zit aan de keukentafel, op de stoel waar je meestal op zit, de klapstoel met het roze kussentje.’ (ib.: 17).

Zo luidt de eerste zin uit het derde (hoofd)stukje van de roman van Hanna Bervoets.
In het eerste stukje was het je-personage een brugpieper die voor het eerst naar de middelbare school ging. Op school maakte de jongen in het inleidende stukje, die later Clay blijkt te heten kennis met de snaartheorie en het concept van de parallelle werelden. Is dat Clay als in klei, leem, de golem wellicht, de man van leem uit de joodse verhalen https://nl.wikipedia.org/wiki/Golem_(... . Misschien heeft het er iets mee te maken, misschien ook niet.

We weten aanvankelijk niets van Clay, zijn verhaal is mysterieus, hij heeft hier en daar pijn, allerlei mensen wier namen ons nog helemaal niets zegt. Daarom ga je als lezer naarstig op zoek naar het plaatje, je probeert de puzzelstukjes zo snel mogelijk aan elkaar te passen. Dat je in het begin niets weet van de hoofdpersoon is opvallend in dit verhaal. Net zo opvallend, en niet zo makkelijk te vatten, is het feit dat we, de lezers, te maken hebben met een ‘je-personage’. Dat komt niet zo vaak voor. Geen hij-personage, geen ik-personage. Ik ben onvolledig - o, dit wordt een warrig verhaal van mij -: er zijn je-hoofdstukken, die worden aangeduid met een donker gekleurde ster, en er zijn ik-hoofdstukken, die gemerkt worden met een opengewerkte ster. In de je-hoofdstukken wordt het verhaal van Clay verteld, zijn ziekte en wat dat met hem doet; in de parallelle ik-hoofdstukken wordt de beleving van die ziekte verteld door Clay als ik met Susan aan zijn zijde, in wat we later mogen duiden als het Rijk der zieken; een allegorie zou ik die misschien wel willen noemen.

Dat is heel verwarrend. Jij en ik, ze zijn allebei Clay. Twee werelden: die van de zieken en die van de gezonden. Later komen we erachter dat die tweedeling komt uit een belangrijk boek van Susan Sontag, Illness as a Metaphor. Een niet zo recent boek van Sontag uit 1978 dat zij schreef naar aanleiding van haar borstkanker https://en.wikipedia.org/wiki/Illness... ‘Illness as Metaphor is a 1978 work of critical theory by Susan Sontag, in which she challenges the victim-blaming in the language often used to describe diseases and those who suffer from them’. Sontag stierf in 2004 aan borst- en baarmoederkanker .
Er is dan ergens ook nog een hoofdstuk over Marla in de ik-vorm. Dat snap ik niet helemaal. Nou ja, in die zin, het is Marla die Sontags metafoor van de twee Rijken introduceert bij ons en bij Clay.

In het Rijk der zieken slepen de de mensen hun (zieke) lijf achter zich aan.

‘- Ik til het lijf op, hier is het, zo. En ik geef het aan jou, jij houdt het bij je.
- Hoezo wat bedoel je?
- Vanaf nu draag je je lijf mee.’ (ib.: 30)

We snappen zo ongeveer op de helft van het boek wie die Susan is, die Clay voortdurend aanspreekt en die hem begeleidt.

In die twee rijken, de parallelle werelden, leeft Clay ook, zonder dat hij dat zelf door heeft. In het Rijk der gezonden lijkt het wel alsof hij aan een vorm van dissociatie leeft; tenminste dat leid ik af aan het gebruik van het je-personage. Wikipedia: ‘Dissociatie, een term uit de psychologie en psychiatrie, is een geestesgesteldheid waarin bepaalde gedachten, emoties, waarnemingen of herinneringen buiten het bewustzijn worden geplaatst, tijdelijk niet 'oproepbaar' zijn of minder samenhang vertonen.
Letterlijk betekent dissociatie 'ontkoppeling' of 'uiteenvallen'. Het is een zeer alledaags verschijnsel: iedereen verliest bijvoorbeeld weleens de aandacht voor zijn omgeving als hij zeer geconcentreerd met iets bezig is en iedereen heeft weleens een dagdroom. In deze zin is het gewoon een mechanisme om tot rust te komen, een afweermechanisme.’

Het verhaal, de verhalen moet ik zeggen, ontwikkelen zich en leiden tot een climax. In verband met *spoilers* moet ik daar maar niet al te veel over zeggen, maar die climax vertoont veel overeenkomsten met wat ik ergens heb gezegd in een itempje dat vooraf ging aan het lezen van dit boek. De stukjes vallen dan een beetje op zijn plaats.

Clay heeft in ieder geval grote problemen met zijn ziekte en de consequenties die zijn ziekte heeft voor hem en zijn leven. Zijn ziekte is chronisch.

De structuur van het verhaal zoals Bervoets het aan ons presenteert is volgens mij dusdanig dat het achteraf verteld wordt maar het maakt nu eens de indruk dat het van vooraf aan gedaan wordt en vanuit ergens middenin, in medias res heet dat in literaire terminologie: gewoon ergens middenin en via flashbacks kom je dan te weten wat er vooraf gegaan is. Ik heb de indruk dat alles wat ik lees feitelijk flashbacks zijn: Clay vertelt zijn verhaal achteraf.

Ik ben me ervan bewust dat er wellicht geen touw aan vast te knopen is in wat ik hier boven gezegd heb. Nou ja, misschien is er een klein stukje touw aan vast te knopen of een dun en breekbaar touwtje. Dit boek van Bervoets wordt echt heel ingewikkeld verteld: vermoedelijk achteraf (ab fine, vanaf het eind, maar ik weet niet zeker of dit de juiste literaire term is of dat ik die zelf verzin); in twee parallelle werelden; met een ik-personage een een gedissocieerd jij-personage. In het begin weet je als lezer niets van die jongen die Clay heet. En wat doet dat inleidende hoofdstukje daar? Oké vermoedelijk is dat bedoeld om het begrip ‘parallelle werelden’ te introduceren. Je bent als lezer als een gek bezig het achterliggende verhaal te ontcijferen: wie is die Clay, wat is met hem aan de hand? Wie zij al die mensen om hem heen, wie is Saartje, later: dat lijkt wel zijn cavia, en ja, het is zijn cavia. En wat doen die hoofdstukken met die Susan nu eigenlijk? Waar is hij, wat doet hij? En dat irritante jij-personage? Ik denk dat er weinig lezers zijn die het prettig vinden lezen, zo’n jij-personage. Ik herinner dat schrijfster Hannes Meinkema er in de jaren 1970 ook een handje van had. Nu staan in dit stukje van mij ook verwijzingen naar een jij-personage, maar dat ik meer bedoeld als ‘ik - je als lezer’ en ‘wij als lezer’, omdat het niet altijd netjes is ‘ik’ te schrijven.

Ik kan me heel goed voorstellen dat de dichotomie a la Sontag gebruikt is om aan te tonen hoe moeilijk een leven als chronisch zieke is en dat een ziek mens van zichzelf vervreemdt of niet wil wil erkennen dat hij chronisch ziek is. Maar de ingewikkelde structuur is hier echt een overkill aan gebruikte literaire trucs.

Ik vermoed dat wel meer mensen het moeilijk vinden in een nieuw boek te beginnen. Je moet er als lezer weer helemaal opnieuw inkomen; dat kost tijd en energie. Gek genoeg ben ik nu een boek aan het lezen: Victor Hugo, De klokkenluider van de Notre Dame, waarbij dat totaal niet het geval is. Het verhaal begint en direct ben ik geboeid en zit ik er middenin. Het is niet voor niets een klassieker natuurlijk. Het ‘erin komen’ heeft Bervoets ons lezers niet makkelijk gemaakt. En dat gaat helaas ten koste van het leesplezier.
Onder het lezen dwaalden mijn gedachten af naar boeken, toch voornamelijk non-fictie, waarin auteurs vertellen over hun specifieke chronische ziekten, zoals boeken van Renate Dorrenstein over haar ME, met name Dit is mijn lichaam en van Henk Blanken, Pistoolvinger, over zijn parkinson. Wat mij betreft zijn dit veel boeiender boeken dan deze roman van Bervoets. Een prachtige poging de complexiteit van een chronische ziekte in kaart te brengen maar wat mij betreft niet helemaal goed gelukt.

[Jop · Rating 5 out of 5]

Als je lichaam jou niet draagt, dus draag jij je lichaam.
Als je voor je lichaam moet zorgen, omdat het niet voor jou zorgt.
Als de vanzelfsprekendheid wegvalt.

Het is een eng en zwaar vooruitzicht, hoe ermee te leven.
Het liefst wil je alleen maar even voelen hoe het voelde,
Wat zij nooit hebben geweten.
Wat het waard is
het vermogen om je lichaam te vergeten.

Iemand raadde dit boek aan omdat het een van de eerste boeken was die echt dicht bij haar ervaring kwam. Daar kan ik weinig over zeggen, maar dit boek brengt het allemaal knap dichtbij. Door de tweede persoon enkelvoud lijkt het soms net je eigen verhaal en stelt het je in staat om een fractie van de zwaarte en uitzichtloosheid van het rijk der zieken even te voelen. Bovenal maakt het me dankbaar voor het vermogen om het lichaam te vergeten.

[Kris —— · Rating 5 out of 5]

Dit boek was een zeer indrukwekkende verrassing. Nog nooit iets van Bervoets gelezen, maar ik geloof dat ik dit nu in rap tempo wel ga doen. Onderwerp van het boek komt voor mij jammerlijk genoeg dichtbij. Vond daardoor veel herkenning in de beschreven en meer alledaagse situaties, emoties en gedragingen. De afwisseling tussen die stukken en de gevoerde dialogen in het ‘Rijk’ zorgde wat mij betreft voor een prachtig geconstrueerd en ge(s)laagd verhaal, met genoeg ruimte voor de lezer om verder te denken. Wauw.

[Jeanine · Rating 4 out of 5]

https://watleestjeanine.wordpress.com...

[Sibrich van Baalen · Rating 2 out of 5]

Je bent chronisch ziek en sleept als het ware je steeds slechter wordende lichaam achter je aan. Dit vat in één zin zo'n beetje de stijl en inhoud van het boek samen. Challas.

[Nadine Boke · Rating 4 out of 5]

Als persoon die zelf nu ruim drie jaar chronisch ziek is met een andere maar net zo slopende (en net zo slecht begrepen) aandoening als de hoofdpersoon vond ik dit een confronterend boek.

Ik wist eerst niet zo goed wat ik van de stukken die spelen in de "alternatieve wereld" moest vinden. Ze zijn vervreemdend, maar chronisch ziek worden ís ook vervreemdend. Je komt inderdaad in een soort parallel universum terecht.

Bervoets beschrijft de "reis" waar je als nieuwe chronisch zieke doorheen gaat heel treffend. De artsen die niets voor je kunnen betekenen, de revalidatie die niet helpt, de zorgverleners die tóch willen doen voorkomen dat je vooruit gegaan bent door hun hulp. Het steun zoeken via patiëntfora, de zoektocht in de alternatieve wereld, alle dingen die je probeert en even hoop geven maar uiteindelijk niet werken.

En het grote verzet tegen de enige optie die er uiteindelijk voor je is: acceptatie. Of je het wil of niet, je moet wel.

[Noralyne · Rating 3 out of 5]

2,5

[Mo Janssen · Rating 4 out of 5]

Hanna Bervoets begint het schrijven van een boek altijd met een vraag (tenminste, dat zegt ze).
In dit geval denk ik dat ze zich heeft afgevraagd hoe een leven van een chronisch zieke eruit ziet. daaruit vloeit een soort kosmisch en tegelijk realistisch verhaal. ik ben fan.

[Fabian · Rating 4 out of 5]

Beklemmend verhaal, mede zeer geslaagd door de experimentele vertelvorm in de tweede persoon enkelvoud

[Marlies Kluck · Rating 5 out of 5]

Wat vond ik het zwaar om dit boek te lezen, maar wat ben ik blij dat ik het gedaan heb. Ik twijfelde of ik het 5 sterren zou geven. Hij krijgt die van mij vanwege de oorspronkelijkheid, niet omdat het zo'n feest was om het te lezen.

Het boek vertelt het verhaal van een chronisch zieke jonge man (Clay), die na een besmetting met Q-koorts zijn oude leven niet meer terugkrijgt. In plaats daarvan sleept hij met een vermoeid en pijnlijk lijf waar geen dokter of therapeut raad mee weet. Dat slepen is in een verhaallijn die parallel loopt zelfs letterlijk, hij moet werkelijk lopen in het rijk der zieken met zijn lijf, in een wereld van loketjes, stempeltjes, niet-helpende hulpmiddelen, en een steeds zwaarder wordend loden lijf. Terwijl Clay steeds beweegt tussen zijn slinkende hoop op beter en pogingen zich te verzoenen met de nieuwe werkelijkheid, komt zijn relatie tot een einde en raakt hij meer en meer betrokken met lotgenoten.

Het is een zeer indrukwekkend werk, met heel rake omschrijvingen van gedachteprocessen die de hoofdpersoon heeft. Het komt dichtbij omdat het in de tweede persoon geschreven is, wat je niet vaak leest en wat het ook op een goede manier irritant maakt om te lezen. Je komt er namelijk niet onderuit, je moét je verplaatsen in Clay omdat je door dit perspectief Clay bent, als lezer. De steeds tijdelijke "bevrijdingen" uit de tweede persoon bieden maar weinig soelaas, want dan zit je in die parallelle wereld waar je letterlijk met een ziek lijf rondloopt. Dat mag op een karretje liggen, maar dat loopt niet lekker en bovendien wordt er een duim van afgehakt.

Ik heb nog nooit zo'n boek gelezen, het is een kwelling, maar een weergaloos goede kwelling. Hulde voor Bervoets.

[Lisanne · Rating 5 out of 5]

Wat een boek. Wat een fantastische manier van schrijven.

Bervoets weet op een prachtige, maar ook rauwe manier de al te vaak aanwezige uitzichtloosheid van een chronische ziekte te verwoorden. De pijn, de vermoeidheid, het onbegrip van de wereld om je heen. Het zoeken naar iets wat je beter maakt, ook al weet je ergens dat je nooit helemaal beter zult worden.

Aan iedereen die ooit de zin "maar je ziet er niet ziek uit" heeft gezegd: lees dit boek, alstjeblieft, en denk nog een tweede keer na voordat je het uitspreekt. Voor iedereen die de zin al zo vaak aan heeft moeten horen: lees dit boek, ook, want de zinnen geven herkenning, en hoop.