365 DAYS OF THAI URBAN MESS ARCHITECTURE สถาปัตยกรรมคณะเรี่ยราด

by ชัชวาล สุวรรณสวัสดิ์

"บันทึกภาพสเกตช์และเรื่องราวสั้นๆ ถึงข้าวของรอบตัว สิ่งละอันพันละน้อยที่เกิดขึ้นเรี่ยราดตามรายทาง สิ่งของที่สามารถเดินเจอได้ทุกวัน อันเกิดจากฝีมือผู้คนตัวเล็กๆ ในเมือง ซึ่งมีข้อจำกัดและเงื่อนไขมากมาย จนต้องดีไอวายสิ่งของที่หาได้เพื่อใช้งานและแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นในชีวิต ไม่ว่าจะเป็นการโชว์ของหน้าร้านแบบไทยๆ การใช้รั้วริมทางหรือต้นไม้เป็นจุดเก็บของ เอาไม้ไผ่ใกล้ตัวมาต่อเป็นราวตากผ้า ทำสไลเดอร์ปล่อยปลาแบบวัดเก๋ๆ ทำที่กันแดดเปิด-ปิดเอง หรือดีไอวายท่อพีวีซีให้เป็นทุกอย่างที่ไม่ใช่ท่อน้ำ

ร่วมสอดส่องสถาปัตยกรรมเรี่ยราดทั่วเมือง สำรวจดีไซน์และการดัดแปลงแบบไทยๆ และตั้งคำถามถึงชีวิตผู้คนตัวเล็กๆ ในเมืองไปพร้อมกับ ‘ชัชวาล สุวรรณสวัสดิ์’ สถาปนิกช่างสังเกต ผู้เขียน ‘อาคิเต็ก-เจอ’ กับโปรเจกต์ที่ตั้งใจใช้เวลาหนึ่งปี เก็บและวาดภาพสิ่งของไทยๆ เหล่านี้ให้ครบ 365 ภาพ"

208 pages, Paperback

Published March 1, 2024

About the author

อดีตนักเรียนสถาปัตย์ ที่ยังมีสถาปนิกเป็นวิชาชีพ และมีงานเขียนเป็นวิชาเสริม ชอบปั่นจักรยานและทักทายกับคนแปลกหน้าโดยไม่จำเป็น

Reviews

[Makmild · Rating 4 out of 5]

เนื่องจากเราตามคุณชัชวาลในเฟซบุ๊คอยู่แล้วจึงเห็นบางส่วนในเล่มนี้มาบ้าง ตอนแรกที่เห็นก็แบบ เอ้อ เขาช่างสังเกตแล้วเข้าใจเอามาเล่าเรื่องจัง ซึ่งสิ่งต่างๆ ที่เขานำมาถ่ายทอดเป็นสิ่งที่เราพบเห็นอยู่ทุกเมี่อเชื่อวันอยู่แล้ว แค่เดินตามท้องถนนก็พบเรื่องราวแบบที่เราเห็นในเล่ม ซึ่งถ้าว่ากันตามตรงตัวกฎหมายมันผิดแหละ การต่อเติมสิ่งต่างๆ จากของสาธารณะ หรือบางอย่างมันไม่ผิดกฎหมายแต่ดูแล้วมันไม่เป็นเมืองกรุงเทพสร้างเอาเสียเลย ของสวยๆ บางอย่างกลับขี้เหร่ด้วยท่อฟ้าพีวีซี หรือกันสาดสีแจ๋นๆ แทน

แต่ทั้งหมดทั้งมวลนี้มันเกิดจากผู้คนที่อยู่อาศัยจริง คนที่ใช้ชีวิตจริงๆ ในพื้นที่นั้นๆ ตอนเราเรียนถาปัตย์อาจารย์มักจะโชว์ภาพให้ดูเป็น สิ่งที่สถาปนิกคิด vs user ใช้จริง แบบว่า เราตั้งใจออกแบบมาซะสวยงามแต่คนเอาไปใช้แบบซะหมดสวยเลยงี้ ยกตัวอย่บงง่ายๆ ที่น่าหงุดหงิด คือ การเดินลัดสนาม เราทำทางที่สวยงามให้แต่มันอ้อม (เดินไกลกว่าเดิม) คนใช้พื้นที่ก็เดินตัดหญ้า ทำทางขึ้นมาใหม่เลยเป็นต้น ในฐานะนักออกแบบเราคิดว่าเป็นการออกแบบที่เฟลเพราะทำไปโดยไม่ได้นึกถึงผู้ใช้งานจริง เมื่อเราออกแบบอะไรออกมาต้องคำนึงถึงคนที่จะใช้มัน ซึ่งเราว่ามันไม่ใช่แค่เรื่องออกแบบสถาปัตยกรรม แต่รวมไปถึงการออกแบบกฎหมาย (ที่เราใช้คำว่าเขียนกฎ) หรือการออกแบบอื่นๆ อีกด้วย

ในเล่มนี้จะประกอบไปด้วยการออกแบบวิธีการปัญหาจากผู้ใช้จริงมาหลากหลายรูปแบบ ถูก หรือผิดไม่รู้แต่แก้ปัญหาได้แล้วกัน ซึ่งตอนเราอ่านแรกๆ จะแบบ โอโหๆ สร้างสรรค์จังนะ (แต่มันไม่สวย 5555) และเป็นสิ่งของที่หาง่าย ราคาถูก (ท่อพีอีและอุปกรณ์พีวีซีราคาไม่แพง ผ้าแสลนก็ถูกกว่าหลังคาเหล็กเยอะ) แต่พออ่านไปเรื่อยๆ จนมาถึงหน้าสุดท้ายที่คุณชัชวาลสรุปไว้เป็นอย่างดี เราก็ได้พบว่าท่ามกลางความสร้างสรรค์ที่ไม่ว่าใครก็มี มันได้งอกเงยในพื้นที่ที่ถูกจำกัดกรอบบางอย่างและการออกแบบที่บางครั้งสร้างปัญหามากกว่า

ก็เรียกได้ว่า เมื่ออ่านในฐานะนักออกแบบเราจะได้เห็นความสร้างสรรค์ที่คาดไม่ถึง อ่านในฐานะคนเดินถนนธรรมดาก็จะได้พบเห็นความหลากหลายที่เคยคิดว่ามันไม่สวยทำไปทำไม เบื้องหลังมันคือภูมิปัญญาที่ถูกคิดขึ้นมาเพื่อแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ในฐานะคนค้าขายอุปกรณ์ก่อสร้างก็รู้สึกว่า เอ้อ ขายของได้ง่ายขึ้นแหะ 555555555

[Pawarut Jongsirirag · Rating 4 out of 5]

เป็นหนังสือแบบโดนใจเข้าเส้น

ผมชอบมากพวกหนังสือที่นำเสนอเนื้อหาความคิดสร้างสรรค์ภายใต้สถานการณ์จำกัด แบบว่าพี่ต้องรีดเค้นทุกอย่างรอบตัวเต็มที่ เพื่อให้มันตอบโจทก์อะไรซักอย่างที่พวกพี่กำลังเผชิญอยู่ ซึ่งโจทก์ในเคสนี้ คือ การใช้ชีวิตภายใต้เมืองที่ไม่ได้ออกแบบมา ให้พวกพี่ๆใช้ชีวิตกันเลย

การไม่เอื้อให้ใช้ชีวิตในที่นี้ ต้องบอกว่าเป็นการไม่เอื้อสำหรับพวกพี่ๆหาเช้ากินค่ำ หรือ พวกพนักงานออฟฟิศทั่วๆไป ที่ต้องลงเดินบนถนน สะพาน ฟุตบาท หรือใช้ชีวิตอยู่กับผู้ประกอบการริมถนนทั้งหลายแหล่ ซึ่งสาธารณูปโภคต่างๆ ไม่ได้เอื้อให้พวกพี่ๆใช้ชีวิตได้อย่างราบรื่นเลย

ความไม่ราบรื่นนี้เองครับ ที่เป็นบ่อเกิดของการเอาตัวรอดแบบความคิดสร้างสรรค์ หยิบนู่นจับนี่มาดัดแปลงให้ใช้งานตอบโจทก์ได้ ซึ่งเป็นอะไรที่เราน่าจะได้เห็นกันอยู่ทั่วไปในท้องถนนทุกวันนี้ เช่น เอาอิฐมารองรถเข็นให้มันสูงเท่ากัน เพราะถนนแถวนั้นมันไม่เรียบ หรือ การแขวนไฟแบบ DIY เพื่อให้แสงสว่างกับร้านขายของหรือร้านข้าวในช่วงเยน เพราะแถวนั้นไม่อาจหาไฟกลางมาใช้ได้เลย

อะไรพวกนี้ รีดเค้นจักระความคิดสร้างสรรค์ออกมาเป็นอุปกรณ์ที่เน้นใช้งานล้วนๆ ความสวยงามทิ้งมันไป ใช้งานดีใช้งานได้ พี่เอาหมด ซึ่งอะไรพวกนี้ ถูกนำเสนอในสไตล์และมุมมองของคุณชัชวาลที่เป็นสถาปนิก นำเสนอผ่านลายเส้นการออกแบบเพื่อทำให้เห็นถึงวัสดุอุปกรณ์ทั้งหลายแหล่ว่ามีอะไรบ้างและแต่ละชิ้นมันทำงานในฟังก์ชั่นอะไร (ซึ่งพระเอกตลอดกาลในงานนี้คือ ท่อพีวีซีสีฟ้าสุดยอดสารพัดประโยชน์) พอมันถูกแบโครงสร้างออกมาให้เราๆท่านๆที่ไม่ได้อยู่ในโซนสถาปัตได้เห็น ก็ยอมรับว่า ทึ่งกับความคิดและการประดิษฐ์อะไรพวกนี้มาก พวกพี่แม่งเก่งจริง ยอมเลย (ส่วนจะถูกกฎหมายหรือไม่ อันนี้อีกเรื่องนะ)

ภายใต้ไอเดียสร้างสรคค์ทั้งหมดที่ถูกนำเสนอออกมา ถูกขมวดปมไว้ในตอนสุดท้าย ที่ทำให้ความคิดสร้างสรรค์เหล่านี้ ไม่ควรจะต้องถูกนำมาใช้เลย มันเป็นความสร้างสรรค์ภายใต้ความไม่สร้างสรรค์ของการออกแบบเมือง การออกแบบพื้นที่ ที่ไม่ได้คิดถึงคนทุกคนที่จะต้องใช้ชีวิตในพื้นที่เหล่านี้ เมื่อพวกเขาถูกดันออกไปจากสารบบความคิด แต่ก็ยังต้องใช้ชีวิตในสังคมเหล่านี้ หาเช้ากินค่ำกันอยู่ต่อไปทุกวัน ก็ทำให้เกิดการรีดเค้นทุกอย่างเท่าที่หาได้ เท่าที่คิดได้ ภายใต้สถานการณ์และช่วงเวลานั้น มาสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกที่ขาดหายไป เพื่อให้ตัวเองสามารถใช้ชีวิตต่อไปได้โดยที่ไม่ยากลำบากไปกว่านี้

ไม่ปฎิเสธ ว่าสิ่งๆต่างที่ถูกคิดค้นขึ้นมานั้น ก็ไม่ได้ถูกกฎหมายไปเสียทั้งหมด แถมบางอันก็ดูจะอันตรายไม่แพ้ประโยชน์ที่มันมอบให้เลยด้วยซ้ำ ซึ่งลึกๆแล้ว ผมก็ยังเชื่อว่าถ้าทุกอย่างมันถูกออกแบบมาให้เหมาะสม และ คิดถึงทุกคนที่ต้องใช้ชีวิตภายใต้สังคม สถานที่เดียวกันนี้แล้ว ก็คงไม่มีใครอยากจะทำอะไรที่เสี่ยงอันตรายหรือผิดกฎหมาย (แต่คนที่ไม่สนใจห่าไรเลยก็มี อันนี้แยกไว้อีกที่นึง)

การอ่านหนังสือเล่มนี้ จึงทำให้กลับมาย้อนคิดว่า มีใครหรืออะไรบ้างที่ถูกขับออกไปจากสารบบของเมือง และเมื่อไหร่กันที่พวกเขาเหล่านั้นจะได้ถูกมองเห็นและนำกลับเข้ามาเป็นโจทก์ของการออกแบบเมืองสำหรับทุกคนเสียที

ปล.ทำไมมันดูซีเรียสจัง 555

[Patzh Eaimtrakul · Rating 4 out of 5]

ความสนุกของการอ่านคือการดูภาพสเก็ตที่ถูกบรรยายโดยคนเขียน และนึกภาพตามว่าเราเคยเห็นสิ่งนี้ที่ไหนบ้าง ซึ่งก็ต้องยอมรับความเบื่องของไทยไม่ว่าแต่จังหวัดไหนมันจะมีสิ่งที่เป็นไทยประดิษฐ์อย่างนี้ขึ้นมาเสมอ และการวางแชปเตอร์เป็นฟังก์ชันมันก็ง่ายต่อการอ่านและเชื่อมโยงกับสิ่งที่เคยเห็น (และแน่นอนว่าสเก็ตดีไซน์ที่สวยงามพร้อมอธิบายฟังก์ชันและภาพประกอบได้อย่างดี)

มันเลยเป็นหนังสือที่อาจสนุกเพลิดเพลินเชื่อมโยงกับสิ่งที่เคยเห็นได้ไม่ยากและได้ทำความเข้าใจกับสิ่งที่เห็นจริงๆ ว่ามันเกิดมาได้จากอะไรกันแน่แล้วมันก็คงอยู่กับเราไปอีกนาน และแน่นอนว่ามันน่าจะมีร่างในการพัฒนาการสร้างสรรค์งานประดิษฐ์เหล่านี้ไปได้อีกเรื่อยๆ แน่นอน

[Wasin Waeosri · Rating 4 out of 5]

หนังสือว่าด้วยเรื่องเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมคนเมือง เช่นวิธีบังแดด วิธีกั้นที่จอดรถ แผงขายเก็บของ เรื่องพื้นๆ ที่เราเห็นกันทั่วไปในชีวิตประจำวัน แต่แฝงไว้ด้วยภูมิปัญญาชาวบ้านและสะท้อนปัญหาการจัดการเมืองอย่างไม่เหมาะสม เป็นหนังสือที่อ่านแล้วได้อะไรเยอะดี ทำให้เรามองสิ่งรอบตัวเราด้วยสายตาที่พินิจพิเคราะห์มากขึ้น

[Thammarith · Rating 4 out of 5]

Interesting book that points you to unexpected things around you in Thailand that you might find interesting and creative.

The book is well-printed and illustrated. Quite a fun and enjoyable reading.

[louvrejoy · Rating 4 out of 5]

ได้เห็นสิ่งประดิษฐ์สุดครีเอทีฟของคนไทยทำจากสิ่งของหาได้รอบตัวทั่วไปโดยไม่ต้องใช้ของราคาแพง บางอย่างก็รู้สึกว่าอันตรายไป อย่างพลาสติกครอบปลั๊กพ่วง เอากระเบื้องมาปูแนวตั้งที่กำแพงที่กำลังเอียงเพื่อใช้ข้ามไปอีกฝั่งนึง

[Niadam Kaday · Rating 5 out of 5]

หนังสือดีมาก ภาพก็น่ารัก ก่อนหน้านี้ไม่ค่อยได้สังเกตของรอบตัวเลย อ่านหนังสือเล่มนี้จบจะมองฟุตบาทข้างทางไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป สถาปัตยกรรมมีอยู่ทั่วไปทุกๆ ที่ที่เราเดิน เป็นอีกหนึ่งหนังสือที่แสดงถึงความครีเอทีฟของคนไทย

[Froggie · Rating 2 out of 5]

ชอบเล่ม อาคิเต็กเจอ แต่เล่มนี้มันอินดี้เกินไปสำหรับเรา

[Saranpong Chobtrong · Rating 4 out of 5]

เป็นหนังสือที่ชวนให้เรา หันกลับมามองรอบตัว เพิ่มขึ้น และเห็นทั้งความสามารถในการเอาตัวรอดอย่างสร้างสรรค์ของคนไทย พร้อมกับปัญหาเชิงโครงสร้างที่ซ่อนอยู่ภายใต้ความวุ่นวายและสีสันของเมือง

[⠀ · Rating 5 out of 5]

โดดดดดนเส้นอะบอกเลย เอนจอยตลอดตอนอ่านเล่มนี้ อยากเป็นสถาปนิกตัวน้อย