Ooit waren wij vogels is een onstuimig kolkende roman over dolen, sterven en rouwen — en over het onverwoestbare geloof van de mens in verlossing.
Al in zijn jonge jaren wordt Jonathans leven op zijn kop gezet door het overlijden van zijn moeder en broertje. Hij ontvlucht zijn geboorteplaats Leiden, maar vindt nergens ter wereld rust. Als Miami langzaam wegzakt in de modder, schiet hij vluchtelingen te hulp in een motel dat wordt gerund door de inheemse bevolking. Daar wordt hij verliefd op Bobby, een arts die zwanger van hem raakt. Naarmate de wereld verder in verval raakt en er gigantische migratiestromen op gang komen, grijpt de paniek steeds sterker om zich heen: kun je een kind geboren laten worden als de aarde op instorten staat? Als Bobby na de geboorte van Tommi verdwijnt, staat Jonathan er alleen voor en moet hij keuzes maken voorbij leven en dood. De inheemse bevolking biedt een vluchtroute: we kunnen ons leven verlengen als we ons verbinden met alles wat leeft. Ooit waren wij vogels is een onstuimig kolkende roman over dolen, sterven en rouwen — en over het onverwoestbare geloof van de mens in verlossing.
Ik citeer Josephine Wajer-Busch, inkoper bij Lovink Boeken in Lochem, zij verwoordt mijn liefde voor het werk van Platteel eigenlijk beter dan ik het zou kunnen doen:
“Mensen: ga dit boek lezen! Vanaf het moment dat ik eraan begon heeft het me volledig in zijn greep! Het is een onheilspellend verslag over het einde der tijden. Het leest als een wilde rit en heeft wat weg van de taal van William Burroughs. De vrijheid, de rauwe taal en het gebruik van andermans woorden. Maar waar Burroughs grotendeels plotloos en soms harteloos kan zijn, pakt Platteel de lezer bij de lurven met zijn zorgvuldig opgebouwde filmische beelden. Ooit waren wij vogels is het verhaal van een ten ondergaande samenleving met daarin ruimte voor hoop, liefde en menselijkheid.
Het personage Jonathan reflecteert: 'Ik had het idiote idee toch ook bevoorrecht te zijn: het einde van de wereld mee te mogen maken. Een massa-ervaring, wanneer kom je dat nog tegen: sterven, niet langer eenzaam maar voor iedereen, het voelde als een geruststellend credo.'
Lees Platteel, hij is een nieuw geluid in de Nederlandse literatuur!”
Ga dit boek lezen! Vanaf het moment dat ik eraan begon heeft het me volledig in zijn greep! Het is een onheilspellend verslag over het einde der tijden. We leven in een tijd van natuurrampen en voedseltekorten, waarin ziektes worden overgedragen van dier op mens. De hoofdpersonage Jonathan heeft ondanks alles het idee ook 'bevoorrecht te zijn: het einde van de wereld mee te mogen maken. Een massa-ervaring, wanneer kom je dat nog tegen: sterven, niet langer eenzaam maar voor iedereen, het voelde als een geruststellend credo.'
'Ooit waren wij vogels' beschrijft de bijzondere band van Jonathan met zijn zoon Tommi. Ze bleven achter nadat Tommi’s moeder Bobby stierf. Parallel hieraan lezen we ook het verhaal van de verteller Platteel. Hij verloor op 18-jarige leeftijd zijn moeder en daarna ook zijn broertje. Daar waar Jonathan met de dood in de nek, een liefdevolle omgang heeft met zijn zoon, ontbrak deze band in het leven van de verteller.
Het boek leest als een wilde rit en heeft wat weg van de Amerikaanse literatuur van William Burroughs. Platteel laat de Wild Boys, naar het boek 'The Wild Boys. A book of the dead', opnieuw tot leven komen. Maar de invloed is ook te zien in de experimentele stijl, de rauwe taal en het hergebruik van andermans woorden. Maar waar Burroughs grotendeels plotloos is en soms harteloos kan zijn, pakt Platteel de lezer bij de lurven met zijn zorgvuldig opgebouwde beelden.
'Ooit waren wij vogels' is het verhaal van een ten ondergaande samenleving met daarin ruimte voor hoop, liefde en menselijkheid. Een wereld waarin alles muteert, sterft en soms weer uit de as herrijst. Zo telt deze roman de hoofdstukken 1 tot en met 99, om vervolgens te eindigen met 0, het begin.
Lees Platteel, hij is in zekere zin on-Nederlands, maar deze schrijver laat een nieuw geluid horen in het soms wat vlakke landschap van de Nederlandse literatuur.
Ooit waren wij vogels van André Platteel is een aangrijpend verhaal over een wanhopige poging om je verleden te ontvluchten.
André Platteel (1969) is een schrijver die diepgaande thema's in zijn werk verkent. Zijn literaire carrière kreeg een vliegende start met de publicatie van zijn debuutroman Alles hiervoor in 2014. In dit werk onderzoekt Platteel op indringende wijze de vraag of liefde en idealisme radicale bewegingen kunnen rechtvaardigen. Twee jaar later, in 2016, zag zijn tweede roman Net veertien het licht, waarin de thema's seks en dood op een ingenieuze manier worden behandeld. In Alleen de eenzamen uit 2019 weeft Platteel een familiedrama samen met subtiele maatschappijkritiek. Met zijn gedurfde verkenning van complexe thema's en zijn vermogen om treffende verhalen te creëren, heeft André Platteel zich onderscheiden als een schrijver van formaat. Zijn werken getuigen van zijn diepgaande inzicht en zijn vermogen om de lezer te intrigeren en te ontroeren.
In de meest recente roman van Platteel, getiteld Ooit waren wij vogels, neemt Jonathan (opnieuw) een prominente rol in. Hij tracht de traumatische gebeurtenissen uit zijn verleden in Nederland achter zich te laten door te verhuizen naar Miami. Tijdens zijn reis belandt hij in een motel dat niet langer fungeert als toeristische bestemming, maar eerder als een toevluchtsoord voor getraumatiseerde en gewonde individuen die op zoek zijn naar een veilige plek. Als gevolg van een natuurramp is niets meer vanzelfsprekend en speelt het rouwproces om een verloren wereld een grotere rol dan ooit tevoren. Jonathan zet zich met volle overgave in om zijn zoon Tommi te beschermen tegen de ontwrichtende krachten van deze instortende wereld, maar dit blijkt een aanzienlijke uitdaging te zijn.
‘Toen de wereld begon te wankelen waren er van die slimmeriken die beweerden dat onder extreme omstandigheden het beste in mensen naar boven wordt gehaald, maar als je aan de rand van de afgrond staat, komt er iets anders naar boven.’
Wat direct opvalt aan het verhaal van Platteel, is dat hij op verschillende wijzen de realiteit in zijn boek "manipuleert". Op diverse momenten lijkt het verhaal dermate onwerkelijk dat zelfs Jonathan begint te twijfelen aan de authenticiteit van zijn ervaringen: ‘Soms denk ik dat het allemaal niet echt is, het motel een set van een toneelstuk met honderden afgepeigerde figuranten die alert maar wezenloos wachten op een startsignaal om hun karakters tot leven te wekken, met Drake als regisseur.’ Deze dromerige scènes worden echter plotseling verstoord door ruwer taalgebruik en plotwendingen die de lezer weer terugbrengen naar de realiteit. Alles in het leven van Jonathan lijkt een zinloze strijd en de magische effecten maakt het lezen een nog indringender ervaring.
Het verhaal creëert deze surrealistische sfeer als gevolg van het centrale thema: de impact van keuzes uit het verleden, zowel op persoonlijk als maatschappelijk niveau, op de toekomst. Het illustreert hoe deze keuzes plotseling weer relevant kunnen worden om stand te houden. De essentie ligt daarbij dus op de perceptie van de werkelijkheid na het maken van deze keuzes. Een ander belangrijker thema is hoe traumatische ervaringen iemands persoonlijkheid blijven vormen, zelfs binnen het eigen gezin. Het is geen verrassing dat de auteur, gezien zijn eerdere werken, zijn eigen geschiedenis en ervaringen in deze roman heeft verwerkt. Het zijn geen navertelde herinneringen, maar hoogstwaarschijnlijk transformaties van beslissende ervaringen die teruggrijpen op eigen levensfeiten.
‘De dood zou een verlichtingsmoment kunnen zijn waarin we onze aard ontdekken, dat hadden de dames afgelopen dagen iedereen wijsgemaakt. Ik vond dat cynisch: waarom het einde als leermeester en niet het leven zelf?’
Platteel heeft een uitstekend boek geschreven over het vermogen om empathie te tonen jegens anderen, zonder enige moraliserende of opdringerige toon. Het boek stelt intrigerende vragen, zoals de ethische verantwoordelijkheid van het krijgen van een kind wanneer er geen garantie is op een gezonde en veilige toekomst. Ook roept het de vraag op of er nog sprake is van ‘leven’ wanneer de moderne beschaving verloren is gegaan. Deze vragen blijven gedurende het verhaal boeiend. Ondanks de rauwe en afschuwelijke aspecten van het verhaal, bevat de roman ook hoopvolle en intieme momenten. Misschien is het zelfs mogelijk om uit de as van de verloren wereld een nieuwe realiteit te creëren.
Een boek dat je opjaagt totdat je in een koortsachtige cadans de pagina’s aftast, op zoek naar houvast. Hier wordt schitterend literair gesampled en nietsontziend geschapen, afgebroken, gesloopt en herrezen. Te gekke gekte!
“Maar je ogen dichtdoen en erop vertrouwen dat er weer een morgen zal zijn, dat is een hele opgave geworden.”
Orkanen en overstromingen teisteren de wereld. Jonathan zoekt een vluchtweg. Weg uit New York, weg uit zijn huidige leven, weg uit het verleden. Hij komt terecht in Drake’s Motel in Miami, een zinkende stad, waar hij hulp biedt aan vluchtelingen, gewonden helpt, rouwenden troost en vermisten zoekt. Zijn zoon Tommi wordt hier geboren. Schimmeldraden woekeren in dit jonge lichaam. Wat valt er nog te redden, hoe ver gaat Jonathan hiervoor?
“Alles wat stierf en kapotging was een droom. Onze liefde, die was werkelijk.”
Het begin van het verhaal is haast filmisch. Het beeld van het vervallen motel, het vervuilde zwembad, de mensen die hier hun toevlucht zoeken, een zwempartij. Zo surrealistisch en macaber. En dan bouwt het verhaal zich langzaam op, heden en verleden in elkaar verweven. Het verlies van zijn moeder en broertje tijdens zijn jeugdjaren, de twijfel of het nu nog verantwoord is om nog een kind op deze teloorgaande wereld te zetten, de allesomvattende liefde voor zijn zoontje. Rauw, intens en wondermooi weet André Platteel dit te brengen, puttend uit zijn eigen bewogen ervaringen. Zo doorleefd, zo intens. De enige kans voor Jonathan en Tommi om te overleven of te genezen is terug één te worden met de natuur, één te worden met het leven. Zo zijn naast hoop ook dood en verval altijd aanwezig. Dit thema was voor mij persoonlijk het hoogtepunt van het verhaal. Maar er valt nog zoveel te vertellen over de inhoud en opbouw van Ooit waren wij vogels, het is een ware ontdekkingstocht. Hoe privileges uit het verleden geen garantie bieden, de kracht van de natuur, een samenleving op de rand van chaos en verwoesting,… Een rijk verhaal dat stemt tot reflectie. Hoe nietig en tegelijkertijd ook groots het leven is.
Een bijzonder intrigerend verhaal dus, maar de kracht zit ook in de hoogstaande schrijfstijl. Conversaties en hoofdstukken opgebouwd uit fragmenten en citaten uit de literatuur, de vogels als terugkerend thema, een einde dat zo diep raakt, afsluiten met hoofdstuk 0 om de cirkel rond te maken,… respect!
De omslag met neonkleuren, schimmeldraden in het binnenwerk, rode draden in het boekkatern, knappe lay-out. Dit plaatje klopt gewoon.
Ik ben diep onder de indruk van Ooit waren wij vogels. Zowel de inhoud, schrijfstijl als vormgeving zijn uniek en klassevol. Verdomd mooi, hier hou ik van.
“Er zal geen monument meer gemaakt kunnen worden waarop al die namen geëtst en geëerd kunnen worden, geen stad die nog een datum kan prikken om te herinneren, de aarde zelf is het monument waarin de nagedachtenis aan hen die gevallen zijn met bot en bloed worden beschreven, onleesbaar of vergeten voor hen die na ons komen.”
Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.
André Platteel neemt ons in 'Ooit waren wij vogels' mee naar een wereld in verval, waar de mensheid worstelt met de gevolgen van haar eigen handelen. De roman volgt Jonathan, een jonge vader die na de verdwijning van zijn partner moet vechten om zijn kind te beschermen in een wereld die steeds vijandiger wordt.
“De vogels die ik aan Tommi beschrijf hebben spitse bekken en vleugels zo groot als die van een vliegtuig, en ze hebben gemene uitpuilende ogen waarmee ze heel goed het verschil kunnen zien tussen giftige vlinders en eetbare. Ik spreid mijn armen alsof ik een vogel ben.”
Platteel creëert een beklemmend en meeslepend beeld van een wereld aan de rand van de afgrond. De combinatie van rauwe realiteit en magische elementen zorgt voor een unieke en intrigerende sfeer. Door de gebeurtenissen vanuit verschillende perspectieven te bekijken, biedt de roman een rijk en veelzijdig beeld van de situatie.
“Hij vroeg of ik zijn as bij die van mijn moeder wilde stoppen, de urn stond nog bij het crematorium. Het mengsel zou ik moeten uitstrooien op een veldje bij de Langegracht. Daar had de woonwagen van zijn ouders gestaan en daar had mijn vader zijn enige liefde voor het eerst gekust. Er zou een boom staan, precies daar wilde hij met haar voor eeuwig zijn.”
‘Ooit waren wij vogels’ raakt aan belangrijke hedendaagse thema's als klimaatverandering, migratie en de zoektocht naar identiteit. Het laat goed de impact van keuzes uit het verleden zien, zowel op persoonlijk als maatschappelijk niveau, en op de toekomst. Platteels taalgebruik is zowel poëtisch als krachtig, waardoor de lezer volledig wordt meegezogen in het verhaal.
'Ooit waren wij vogels' is een ambitieuze en indrukwekkende roman die je niet onberoerd laat. Platteel weet een wereld te scheppen die zowel ontroerend als angstaanjagend is. Hoewel het boek soms wat overladen kan aanvoelen, is het een absolute aanrader voor liefhebbers van dystopische verhalen en diepe karakterstudies.