Iemand moest het doen

by Sanne Huysmans

Terwijl de vooruitgang onverbiddelijk binnendringt, verkommert de kapel bij de ingang van het dorp, droomt een dochter van de verre stad, zet een oude notelaar zich schrap en probeert een gepensioneerde vuilnisman de wereld een beetje beter te maken. Met haar bewierookte stijl zet Sanne Huysmans een wereld neer die verontrustend bekend voorkomt. 'Iemand moest het doen' is een roman over de noodzaak van dienstbaarheid en de tragiek van verwachtingen, en vooral een portret van een gemeenschap die vasthoudt aan de waarden die ze dreigt te verliezen.

Genres: Fiction, Roman

224 pages, Paperback

First published April 11, 2024

Reviews

[Gert De Bie · Rating 5 out of 5]

Als we op een winteravond met de trein reizen en uit het raam de duisternis in staren, dwalen onze gedachten af bij elk verlicht raam in elke gepasseerde achtergevel. Al die gestolen blikken op levens die we niet kennen, fascineren ons dan vaak meer dan het boek dat ongelezen opengeslagen op onze schoot blijft liggen.
Maar hadden we 'Iemand moest het doen' op de trein gelezen, het had een ongelijke strijd gebleken: de blikken die Sanne Huysmans ons gunt op de levens achter de gevels van de Kapelstraat zijn immers lyrischer beschreven en schoner uitgewerkt dan die snelle, ietwat voyeuristische blikken vanuit een passerende trein.

En treffend is wie we achter die gevels vinden, want die kennen we allemaal: het is een nonkel of een tante, een oudere broer, het meisje waar we in de klas verliefd op werden, je eigenzinnige vader, je oma of diegene die je elke ochtend in de spiegel ziet. Ze wonen er allemaal, in de Kapelstraat, en heten Pol, Marie, Kevin, Lut, Bert of Imke.

In schone zinnen, met een opmerkzame blik en zonder enige vooringenomenheid, laat Sanne hun levens de revue passeren. Beginnend toen de straat nog een onverhard zandpad was met enkele boerderijen, lezen we via water-, elektriciteit- en internetaansluitingen hoe ook de Kapelstraat de 21ste eeuw wordt ingeloodst en hoe dat voor de ene bewoner een zegen is terwijl de andere zich onwennig blijft verzetten.

De levens en de werelden die Sanne Huysmans schetst zijn herkenbaar maar krijgen zelden een (literair) podium: het zijn de levens die iemand moest leiden: levens ten dienste van een ander, van een gemeenschap, ten dienst van een idee of van een vage droom. Levens die soms onzichtbaar zijn maar die de kern van ons sociale weefsel uitmaken.

Soms tussen de lijnen door, soms in raak geplaatste zinnen of in haast achteloos neergeschreven handelingen zoeken we samen naar wat ons bindt of onderscheidt, naar de dingen die onze wereld bepalen, hoewel we er dikwijls pas oog voor hebben als we ze kunnen benoemen.

Daarin zit veel schoonheid vervat: in de blik van een notelaar op ons menselijk handelen, in de minzame blik van een oudere man op zijn buren of in de melancholische blik van een vrouw op een verloren droom. Maar evenzeer in het gras, de klimop en de Nete, in stukjes zalm en bordjes voor een fietszoektocht. Zoveel schoonheid voor wie ze wil zien of de wereld erachter erkend.
Maar het leven is niet alleen schoonheid: er is de stroeve koppigheid van de eenzaat, er is oorlog, ziekte en vergetelheid en er is drama. In een zinderend slot krijgt ook de Kapelstraat zijn deel.

Maar schoonheid dus ook. Veel schoonheid voor wie ze wil lezen, want de pen van Sanne Huysmans en de zinnen die er uitrollen maken van Iemand moest het doen helemaal een feest.

[Ief Stuyvaert · Rating 4 out of 5]

Zijn leven lang is Pol vuilnisman geweest.

Je raakt eraan gewend, behalve aan groenafval in de zomer en karton als het regent.

En je komt nog eens wat te weten, want “als je erover nadenkt, is afval buiten zetten nogal privé om zomaar in het openbaar te doen.”

Zijn leven lang woont Pol in de Kapelstraat, ooit een onverharde weg, nu ligt er asfalt.

Maria woont er ook, net als Imke, Bert en nog een paar.

De kauwen vliegen af en aan, de notelaar kijkt weemoedig toe hoe de dingen langzaam ontsporen.

Mocht hij kunnen, hij zou emigreren, maar zijn wortels zitten nu eenmaal vast in de grond.

Hebben we het hier over de boom? Of toch over Pol?

Hun lot zal alvast verbonden blijken.

In beheerste bewoordingen schetst Sanne Huysmans de besloten biotoop van een wereld in transitie.

Haar taal dienstbaar aan het verhaal.

Ten nutte of ter wille van.

Schrijven als servitude.

[via · Rating 4 out of 5]

Dit boek is een eetfestijn van mooie woorden en verrukkelijke beschrijvingen. Verliefd op het idee van een plek doorheen tijd volledig te beschrijven en doorheen de blik van verschillende individuen waar te nemen.

Toch heb ik er iets langer over gedaan dan dat ik gewild had.

[Lise Delabie · Rating 3 out of 5]

3.5 ***
Ik heb genoten van de taal, maar miste wat urgentie.

[Karine · Rating 4 out of 5]

Met veel plezier en gezonde nostalgie gelezen, dit vlot geschreven streekproduct.

[Bart · Rating 4 out of 5]

4.5 ontroerend mooi...

[Raf Vandenbussche · Rating 4 out of 5]

Inwendig diep doorleefde monologen als een stratenplan van de kleine werkelijkheid aaneengeweven in een archaïsche maar rake taal

[Jonathan · Rating 4 out of 5]

Het leven, zo simpel als het kan zijn, kruipt voort. Net zoals de klimop langs de muren, het ene met meer levenslust dan het ander.

[Danny Jacobs · Rating 4 out of 5]

De voorbije weken las ik tijdens de avonduurtjes Sanne Huysmans’ boek “Iemand moest het doen”.

Ik leerde Sanne ruim 10 jaar geleden kennen toen ze werkte bij BOS+ en haar feedback mocht geven bij het eerste meerjarenplan dat ze schreef voor de vereniging. Ik was toen al onder de indruk van haar schrijfttalent en vermogen om complexe zaken op een heldere wijze weer te geven.

Terug naar het boek. “Iemand moest het doen” is een roman die draait om thema’s zoals loyaliteit, geheimen en de morele grenzen die mensen bereid zijn te overschrijden. Het verhaal speelt zich af in een klein dorp aan de Kempense Nete waar de levens van de personages op tragische wijze met elkaar verbonden raken. Huysmans verweeft complexe relaties en diepgewortelde conflicten, waardoor de lezers zich voortdurend afvragen wie de waarheid spreekt en wat er werkelijk gebeurd is.

De schrijver verkent in dit boek hoe macht, manipulatie en groepsdruk individuen kunnen beïnvloeden. De personages worden zo geconfronteerd met morele dilemma’s. De titel “Iemand moest het doen” wijst op de verantwoordelijkheid en rechtvaardiging die personages voelen voor hun keuzes, zelfs als die keuzes moreel twijfelachtig zijn.

Het boek leest als een thriller, maar is in feite een psychologisch portret van menselijke zwakte en kracht.

De aanbeveling meer dan waard.

[Cindy Vanarwegen · Rating 5 out of 5]

Het was een trouwe bibliotheekbezoeker die mij kennis liet maken met de schrijfster Sanne Huysmans. In 2017 publiceerde ze haar eerste boek, "Rafelen", en in 2024 verscheen haar tweede titel Iemand moest het doen. Sanne Huysmans woont en werkt in de vallei van de Grote Nete, en haar liefde voor de natuur en het platteland is in dit boek duidelijk voelbaar.
Voor wie is opgegroeid in de Kempen, voelt Iemand moest het doen als thuiskomen. In dit boek beschrijft Huysmans het leven in de Kapelstraat, een straat in een landelijk dorp. Ze laat ons door de ogen van de verschillende bewoners kijken, waarbij korte fragmenten van hun dagelijkse gebeurtenissen en zorgen uiteindelijk een groter, samenhangend geheel vormen. Vooral de personages Maria en Pol springen eruit: zij zijn het diepst uitgewerkt en blijven het langst bij je. Vooral Pol is een sympathiek personage: een eenvoudige mens die tevreden is met de kleine dingen des levens en een groot hart heeft voor fauna en flora.
Het boek is doorspekt met prachtige, filosofische zinnen over levenslust, opgroeien, de hardheid van de mens, en de schoonheid van de natuur. Huysmans weet met eenvoudige woorden de mooiste gedachten te beschrijven en zet de lezer aan tot bezinning en reflectie.
Ik kijk uit naar toekomstig werk van deze jonge, veelbelovende auteur.

[Tamara · Rating 3 out of 5]

Traag… zéér traag… té traag voor mij.
Maar wel mooi.

[Ellen Vereecken · Rating 3 out of 5]

“Ze blonk als koperwerk, ze werd er alleen maar schoner op. Daarvan hield hij: dingen die schoner werden in plaats van te verslijten. Of neen, dingen die schoner werden omdat ze versleten. Zoiets was mensen niet gegund.”

“Een baby kijkt naar de hemel want die kan niet anders, de jeugd naar de horizon met de kin omhoog, volwassenen in het beste geval recht vooruit en ouderen naar de grond waarin ze spoedig zullen liggen”.

Het duurde lang voordat ik in het boek zat. De structuur maakte het ingewikkeld en zorgde dat ik het verhaal niet zag. Ik had vaak het gevoel vele mooie zinnen na elkaar te lezen, zonder doel. Ik heb wel genoten van de schrijfstijl en de taal.

[Julie Vanhoenacker · Rating 5 out of 5]

Dit was zo puur, vind geen beter woord om de woorden van Sanne te beschrijven. Schrijnend ook, want alles is waar. Of zo dicht mogelijk bij de waarheid. Maar laat mij meer weten over planten- en bomensoorten, Sanne, en een zilverreiger, zo’n mooi woord.

[Ellen Claeys · Rating 5 out of 5]

Ik hou van dit boek met zijn ontelbare verhaallijnen. Dat van de notelaar had nog veel meer pagina’s in beslag mogen nemen. Lachen en huilen in een schitterende schrijfstijl. Door het hier in de jungle te lezen zorgen de beschrijvingen van de natuur in ons eigen land bijna voor heimwee.

[Bart · Rating 4 out of 5]

4 ⭐️

[Eva De Koker · Rating 3 out of 5]

3,5

[Alant Loonstra · Rating 3 out of 5]

Moest hier echt even inkomen, maar uiteindelijk erg interessant. Ik vind het concept, het verhaal van de straat zonder dat er echt een narrative in zit erg goed in elkaar gezet, beetje verward door het einde, maar iemand moest het doen i guess 😉 3.5 ⭐️

[Elke · Rating 4 out of 5]

Mooi boek, soms verwarrend

[Kirsten Paoline König]

Not my cup of tea, helaas.

---
Voor het lezen

Gekregen op de beurs! Wat opvalt is de bijzondere tekening met aangeklede ezels op de cover en de krachtige auteursfoto. Ik verwacht een soort Kapellekensbaan maar dan anders, en die is niet op veel gebaseerd. Benieuwd, let's go!

[Diederik · Rating 3 out of 5]

Lang twijfelde ik of ik mijn leeservaring of zelfs een rating zou delen/toevoegen.
Oorzaak hiervoor was het gevecht dat ik leverde tijdens het lezen van deze roman.

Eerst was er de kabel, die bracht licht. Daarvoor was er enkel vuur als bron van licht en warmte. Kabels die gedrapeerd worden over de elektriciteitspalen vanwaar zij vertakten om de boerderijen/woningen binnen te dringen. Schakelaars deden lampen spastisch knipperen, zoemen en knetteren tot minuten later de glazen bol aan zelfvertrouwen won en de kamer stabiel rondscheen. Toen kwam het water. Leidingen braken binnen in de huizen. De scepsis tegen de vernieuwing was groot.
Het verhaal schoot uit haar startblokken, con brio.

Een valse start dan? Neen. Zeker niet.
Het werd mij alleen niet duidelijk of het om een loopnummer ging met of zonder hindernissen en evt een waterbak.
Het werd de vijfkamp! Een Griekse nog wel. Kon ook niet anders in dit Olympisch jaar.

Sanne ontvouwt haar verhaal in de vorm van een Griekse tragedie.
De vijf akten: Arbeid - Vereniging - Dienst - Verwachting - Weg
Het koor (dat steeds anoniem haar commentaar uit) bestaande uit huisnummers en X van de Kapelstraat
De tragedie wordt dan afgesloten, alle spelers verdwijnen van het toneel dat Sanne had opgebouwd in het boek.

Het is deze compositie waar ik mee worstelde, telkens opnieuw, waardoor de zin om verder te lezen afnam. Het koor ergerde mij. De enggeestige - helaas typerende Vlaamse - dorpsmentaliteit vraten mijn energiebalans naar negatief.

Soms leek het mij een puzzel waarin je mooie stukken aaneen gepuzzeld kreeg om dan gefrustreerd vast te stellen dat enkele stukken ontbraken, en opnieuw en opnieuw. Ik las geen verhaal.

Maar ik bleef volharden, waardoor ik wel kon genieten van Sanne's fraaie schrijfstijl.
Gras zal niet langer gras zijn! Haar ijver voor zorgvuldig woordgebruik kan niet genoeg in de verf gezet worden. Bij deze een warme oproep aan ons onderwijssysteem om genuanceerd en rijk taalgebruik opnieuw te cultiveren. De verwondering heeft deze delicatesse nodig. Een taal, grof gebruikt zoals ze in het boek schrijft, staat deze verwondering in de weg.

Enkele voorbeelden van heerlijke verwoordingen:
* elektrisch licht versus blind breien: p.15
* wereld te groot voor woorden: pp.44,45,86,89
* liefde voor verbindende natuur: pp.47,49
* smaak van de associatie: pp.91,92,93
* dienstbaarheid: pp.102,103,107,221
* verbeelding: p.211

De leden van onze leesgroep ervaarden dezelfde hindernissen net als ik, zelfs één iemand was in de waterbak beland na een hindernis en heeft de finish niet gehaald.
Een verrassende vaststelling, zeker na haar passage bij VPRO Boeken in april 2024, de superlatieven in de pers en ook het interview van Michael De Cock met Sanne Huysmans op Radio 1 (Smak Gent). Nog steeds te herbekijken en beluisteren. Een unanimiteit in de bijzonderheid van het boek.

Ik leerde nu dat dit een nieuwe richting is binnen de literatuur. In de Standaard las ik:
"Waar schrijven we over na het modernisme, dat op zoek ging naar nieuwe vormen voor een nieuwe wereld? En na het postmodernisme dat een einde maakte aan de illusie dat één verhaal de hele werkelijkheid zou kunnen omvatten? Dit laatste inzicht, dat het einde van de Grote Verhalen inluidde, was erg belangrijk, maar is inmiddels vooral uitgemond in de productie van ontelbaar veel kleine verhalen. En dat is wel een probleem. Die kleine verhalen doen zelden moeite om voorbij de eigen grenzen te kijken, terwijl de literatuur toch meer zou moeten kunnen leveren dan de persoonlijke ontboezemingen van een zelfbewust ik."

Zoals steeds, lees en maak uw eigen oordeel!

[Bruno · Rating 4 out of 5]

Wat een boek. Ik zal wel wat bevooroordeeld zijn, want dit boek behandelt waar ik zo graag over lees: de anonimiteit, de klein(st)e geschiedenis, de mensen die er ogenschijnlijk niet toe doen en die vergeten worden. Zoiets doet altijd nadenken over de eigen vergankelijkheid en futiliteit.

De titel, Iemand moest het doen, kan op twee manieren geïnterpreteerd worden, en de tweede, die wordt pas op het einde van het boek duidelijk, al weet ik niet of Huysmans die interpretatie er bewust heeft ingestoken. (Tsja, ik kan niet verklappen wat het is hé!)

Maar de eerste, die is duidelijk, en staat in schril contrast tot wat de laatste decennia steeds meer de rechtenmaatschappij is geworden: de dienstbaarheid. Want: iemand moest het doen, de mensen helpen.

De mensen van twee generaties voor de mijne, hebben alles nog meegemaakt: waterleiding, elektriciteit, huishoudtoestellen, televisie, internet; een gigantische, bijna onmenselijke evolutie in zo’n honderd jaar tijd. Iemand moest het doen schetst ook dat beeld, zonder nostalgie, maar met voldoende verwondering en nuchterheid. Ook dat draagt bij tot het kleine: de evolutie, niet in grootse geschiedkundige lijnen, maar in de kleinmenselijke beleving.

Het verhaal wordt schitterend gebracht, aan de hand van twee hoofdpersonages. Het boek verlaat amper de Kapelstraat, waarin de weiden verkaveld worden, en het groeiende aantal bewoners onze eigen buren lijken. Het boek zit vol details die later in het verhaal terugkeren. Ik onthoud met graagte de beschrijving van de seizoenen (p. 103-105), de rozenstruik aan de voordeur van de boerderij, en hoe Pol in alle dieren zijn moeder ziet.

Iemands moest het doen, dit boek schrijven, en ik ben blij dat Sanne Huysmans het gedaan heeft. (Ach vergeef het mij, zo’n binnenkopper kon ik toch niet laten liggen.)

[Koen Verbrugge · Rating 4 out of 5]

Dit verhaal bestaat uit observaties, als korte puzzelstukjes. Kleine levens van Maria, Pol, een boom, Bert, Lut, Imke en anderen die leven in de Kapelstraat. Levens van zij die woonden tussen de kapel, de Nete en de heide. In de eenvoud.

Het is een mozaïek doorheen de tijd. Van voor de eerste kabels en rioleringen in het dorp lagen tot vandaag. Over zij die wouden vertrekken, maar bleven. Over zij die wouden blijven, maar vertrokken. Over eenzame weduwe(naar)s en nieuwsgierige kinderen. Doorspekt met een wijze blik op de omliggende natuur, en hoe ook die zich organiseert... Omdat leven nu eenmaal niet meer is dan doorgaan en doorgeven, terwijl alles verandert.

Het is een zeer rijk en stijlvol schrijfwerk, van de kleurrijke personnages tot en met de huisnummers die netjes boven elk stuk teksten (of de formele gemeentelijke aankondigingen op kantelmomenten.).

Het werd beschreven als een urgent boek, op de flap, en dat voelde ik niet. Het is vooral een mooi boek. Krachtig, maar ingetogen. De vele analogiën en rake observaties maken het bijna filosofisch.

Het doet me wat denken aan 'Lanny' van Max Porter, wat ook een zeer goede schrijver is met een zeer mooi boek. Dit zijn boeken over het meanderende leven van kleine dorpen, waarbij je zelf de aandacht moet houden, want dit zijn géén verhalen met cliffhangers. Enkel herkenbare levens verhaald op een manier waarop menig schrijver jaloers mag zijn.

[Els · Rating 4 out of 5]

"De eerste kabel bracht licht. Hij kwam aan in golven: de top werd op een houten paal genageld en tussen twee palen boog de kabel door. Er was een jongeman met een lange ladder gekomen om de golven te draperen. Hij hield de kabel als een handtas over zijn schouder, in vele lussen. Vanaf de paal dook het snoer het huis binnen, er was een gat voor gemaakt met hamer en beitel. Het volgende dat Maria zich herinnerde, was een schakelaar die licht deed ontbranden. Ze schrok zich een ongeluk. Het liefst wilde ze dat va en ma de lamp uitlieten en dat ze alles zoals daarvoor op de tast deden of in het schijnsel van een draagbare olielamp. Ze was een leven zonder kabels gewoon. Een mens wende aan de realiteit van de eerste levensjaren. Als er daarna iets veranderde, werd het een uitzondering. Vóór de jongen met zijn ladder kwam en elektriciteit over zijn schouder meebracht, was er vuur als warmte en vuur als licht. Vóór de schakelaar, begonnen de nachten vroeg, direct na de middag soms." (p. 13)

[Wim Chielens · Rating 4 out of 5]

Ik heb dit boek ingelezen voor Luisterpunt/blindenbibliotheek en daar leent het zich ook heel erg toe. De taal staat heel dicht bij gewone, volkse spreektaal. Het boek vertelt het verhaal van één straat, De Kapelstraat, in een niet nader te bepalen Vlaams dorp. Het overspant ook een tijdspanne van de tweede helft van de 20ste eeuw tot nu en we volgen twee personen in het bijzonder: Maria, een vrijgevochten meisje dat uiteindelijk door pech en dom toeval toch altijd in de straat zal (moeten) blijven wonen en Pol, de vuilnisman, die nergens liever woont dan in de Kapelstraat. Bijna alle bewoners van de straat krijgen op bepaalde momenten in het boek een stem, tot zelfs de vogels en de bomen. Die meerstemmigheid is erg tof, maar het maakt ook dat het boek toch een beetje leest als "kipkap". De samenhang is niet altijd consistent en er zijn misschien net een beetje nevenplotjes te veel om te blijven boeien. Maar, Sanne Huysmans kan haar volkse types wel heel mooi tot leven wekken en er echte personages van vlees en bloed van maken.

[Marnix Verplancke · Rating 4 out of 5]

Pol en Maria zijn buren. Ze wonen al hun hele leven in de Kapelstraat en hebben die grondig zien veranderen. Ze kregen waterleiding, elektriciteit en zelfs internet, boerderijen werden gesloopt, het land eromheen verkaveld en er kwamen nieuwe buren met nieuwe gewoontes. Zeven jaar na haar bejubelde debuut Rafelen neemt Sanne Huysmans de literaire draad weer op met een uit korte impressies opgebouwde roman die net als haar eerste over de spanning tussen het individu en de gemeenschap gaat. De voormalige vuilnisman Pol en de al te vroeg met kind geschopte huisvrouw Maria zijn de twee onwennige solisten die samen met het koor bestaande uit de niet bij naam genoemde ander bewoners van de Kapelstraat een klassieke tragedie brengen die Huysmans laat culmineren in een donkere en ronduit imposante finale.

[Mieke · Rating 3 out of 5]

Het duurde even voor ik er in kwam. Ik herkende in de schrijfstijl iets oervlaams, op de goeie manier gedaan, deed mij denken aan Leo Pleysier en Erik Vlaminck. De structuur vond ik een beetje moeilijker: wie is er aan de beurt, soms de bewoner van de straat, soms een "vreemde" zoals de kraanman, soms een boom. Soms werd er wel duidelijk aangegeven wie aan het woord was, maar mij was in het begin niet altijd duidelijk hoe die dan in contact staan met de naamloze anderen die alleen door hun huisnummer aangeduid werden. Alle draadjes woekeren een beetje dooreen, maar uiteindelijk gaat het wel ergens naartoe en wordt het verhaal duidelijk. Mooi!

[Alexis · Rating 4 out of 5]

Fictief portret van een Vlaamse straat (of dé Vlaamse straat, hij heet zelfs de Kapelstraat) door de 20e eeuw heen, aan de hand van verschillende personages (inclusief een boom), in de traditie van de kleurrijke, vitalistische Vlaamse streekromans van Gerard Walschap, Felix Timmermans, etc. Het perspectief verschuift telkens naar andere personen, met enkele hoofdrollen, nl de oudste en oorspronkelijke bewoner Maria, de goedmoedige, eenvoudige Pol en zijn zure buurman Bert. Sober verteld maar het rijke Vlaams maakt alle observaties in Nederlandse oren poëtisch. Langzaam bouwt het op naar een tragedie.

[Joachim Stoop · Rating 4 out of 5]

4-
Deze trefzekere en zelfzekere tweede worp van Sanne Huysmans is een knap volgehouden les in
- de enscenering van- observatie en het weergeven van de verglijdende tijdgeest.
Hoewel een boek resoluut voor verstilling mag gaan en mag inzoomen op de kleine kantjes des levens, heb ik als lezer wel wat meer urgentie en incentives nodig om me aan het boek vast te kluisteren. Het mocht wel iets meer zijn. En toch lees ik zéker ook haar derde.

[Dyane Defevere · Rating 3 out of 5]

3,5 sterren

Twijfel gehad na een veertigtal pagina's of ik zou verder lezen, maar dan toch volgehouden. Maar blij dat ik aan het einde geraakt ben...🥴
De roman valt op door de grote liefde voor de natuur in al zijn aspecten.
De taal is bij momenten wel heel knap, toch had ik globaal een gevoel van archaïsche stijl.

[Geert Schoofs · Rating 5 out of 5]

Af en toe ontdek je nietsvermoedend een pareltje. Dit boek is echt een topper: leuke schrijfstijl, interessante personages, mix van humor, herkenning en toch diepgang. Het mist aanvankelijk misschien 1 groot verhaal, maar de verschillende petites histoires verglijden uiteindelijk toch tot een mooi geheel. Echte klasse!