شاعران در جست‌وجوی جایگاه: نگاهی دیگر به تحول شعر فارسی

by مسعود جعفری جزی

حضور شاعران در صحنه‌ی ادبی بی‌شباهت به قدرت‌نمایی و عرض اندام قهرمانان در میدان نبرد نیست. شاعران نیز با هیاهوی بسیار و رجزخوانی حضور خود را اعلام می‌کنند ولی توفیق آنان در گرو عوامل گوناگون است. علاوه بر این، توفیق و درخشش آنان نیز پدیده‌ای ثابت و یکدست نیست. عوامل ادبی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مختلف موجب می‌شوند که شاعر یا شاعرانی در دوره‌هایی بیشتر مورد توجه واقع شوند یا به آنان بی‌اعتنایی شود
در کتاب حاضر، این موضوع در قالب شانزده فصل بررسی شده است. مؤلف در فصل‌های آغازین مبانی نظری و فرضیه‌های تحقیق را بیان کرده و در فصل‌های بعدی کوشیده است تا با نگاهی به تاریخ تحول شعر فارسی از آغاز تا امروز این مبانی و نظریه‌ها را با فراز و فرود و طلوع و غروب سبک‌ها، مکتب‌ها و چهره‌های شاخص شعر فارسی تطبیق دهد

406 pages, Paperback

Published January 1, 1402

Reviews

[Peyman Talebi · Rating 4 out of 5]

پژوهش ارزشمند و ماندگار دکتر مسعود جعفری جزی، بیش از هر چیز بر پایه نظریه «اضطراب تاثیر» هارولد بلوم شکل گرفته است. این کتاب با روایتی موشکافانه به عوامل بیرونی موثر در پدید آمدن جایگاه شاعران بزرگ معاصر می‌پردازد و در این راه در تلاش است تا هیچ عاملی را ندیده باقی نگذارد.
به نظر من، نقطه اوج کتاب، بررسی فرد به فرد پنج شاعر بزرگ نوگرای معاصر است: نیما، اخوان، شاملو، سهراب و فروغ. هرچند که بعد از فصل فروغ، در چند فصل مولف کمی از اصل بحث دور می‌شود، انگار که ناگفته‌هایی حاشیه‌ای در موضوعات مربوط به آن پنج شاعر دارد که دلش نمی‌آید از گفتن آنها صرف‌نظر کند و البته که همه آنها برای خواننده علاقه‌مند به تاریخ ادبیات معاصر، خواندنی است.
فصل آخر، به جمع‌بندی درست و پیش‌بینی منطقی‌ای از آینده شعر فارسی منتهی می‌شود که به نظر من شجاعانه نوشته شده است. صراحت قلم مولف، و بیان سرراست و بدون لفاظی‌های مرسوم کتاب‌های این‌چنینی در تمام کتاب قابل مشاهده و البته ستودنی است.

یک نکته دیگر که در مطالعه این کتاب چشمم را گرفت، این است که پاورقی‌ها و ارجاع‌های نویسنده به کتاب‌های نقد و نظر شعر معاصر نشان می‌دهند که او در فرایند جمع‌آوری اطلاعات برای این پروژه از هیچ کوششی فروگذار نکرده و تمام منابع را دیده است. اگر بخواهیم مبتنی بر ارجاع‌های فرامتنی این کتاب، یک لیست از کتاب‌های تئوریک ادبی بنویسیم، فهرستی کم‌نظیر و بسیار کامل به دست خواهد آمد که فوق‌العاده کاربردی است. تدوین این فهرست و مطالعه یک یک کتاب‌های آن را به همه شاعران جوان توصیه می‌کنم.

[آبتین گلکار · Rating 4 out of 5]

البته از این نویسنده جز این هم انتظار نمی‌رفت ولی به هرحال مهم‌ترین مزیت کتاب برای من این بود که با زبان قابل‌فهم، به دور از نظریه‌زدگی و اصطلاحات دهان‌پرکن، بدون چسباندن نقل‌قول‌های مختلف از این منبع و آن منبع، یک فکر مشخص را دنبال کرده و شرح داده است، چیزی که این روزها در بین کتاب‌های نظری نمونه‌هایش واقعاً کم است. موضوع هم جالب اتست و حتی می‌شود به چشم یک تاریخ ادبیات فارسی از منظر سیاسی یا جامعه‌شناختی هم بهش نگاه کرد