What do you think?
Rate this book
De tandeloze tijd #4
Advocaat van de hanen
Een achttienjarige jongen overlijdt onder verdachte omstandigheden in een politiecel. Ernst Quispel, voormalig rivaal in de liefde van Albert Egberts, krijgt als advocaat van de nabestaanden het dringende verzoek enige helderheid te verschaffen in de dood van deze krakersleider. Vanwaar zijn weerzin tegen die rol?
576 pages, Paperback
First published January 1, 1990
17 people are currently reading
546 people want to read
About the author
A.F.Th. van der Heijden
68 books220 followersAdrianus Franciscus Theodorus (Adri) van der Heijden is een Nederlandse schrijver. Hij heeft ook gepubliceerd als Patrizio Canaponi en als A.F.Th. In 2003 ontving hij de Schrijversprijs der Brabantse Letteren en in 2011 de Constantijn Huygensprijs, telkens voor zijn hele oeuvre.
Adrianus Franciscus Theodorus (Adri) van der Heijden is a Dutch writer. He also published as Patrizio Canaponi and as A.F.Th. In 2003 he received the Schrijversprijs der Brabantse Letteren and in 2011 the Constantijn Huygensprijs, both prizes for his entire work.
Adrianus Franciscus Theodorus (Adri) van der Heijden is a Dutch writer. He also published as Patrizio Canaponi and as A.F.Th. In 2003 he received the Schrijversprijs der Brabantse Letteren and in 2011 the Constantijn Huygensprijs, both prizes for his entire work.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 33 reviews
Read
April 22, 2024dit was 570 pagina’s lang het leven van de grootste loser uit amsterdam
July 28, 2018
Ik heb stilaan mijn buik vol van die zielige hoofdfiguren in de Nederlandse literatuur, mannen (want het zijn zonder uitzondering altijd mannen) met een alcoholverslaving, ongepast sociaal gedrag, een premature midlifecrisis en een ronduit seksistische ingesteldheid. Van der Heijden voert er in deze roman weer eentje ten tonele: Ernst Quispel, advocaat van de punkers-krakers in de Amsterdamse jaren ’80-scene (met hanenkam dus), een hier tot hoofdpersonage gepromoveerd zijfiguur uit de cyclus De Tandeloze Tijd (Albert Egberts verschuift naar de achtergrond, maar heeft toch een inhoudelijk niet onbelangrijke inbreng). Quispel raakt verwikkeld in de heisa rond de dood van de leider van de punkers-krakers (de hanen, dus) tijdens een politie-actie.
De roman is vernuftig gecomponeerd en best wel te pruimen als who-dunit. En nu we toch bezig zijn: het is zeker ook een aardig tijdsdocument over die grauwe Amsterdamse jaren ’80. Maar ik denk niet dat het Van der Heijden daar echt om te doen was. Met Quispel presenteert hij een contrasterend alter ego van Albert Egberts, de man die de slopende tijd wou tegengaan door” in de breedte te leven”, terwijl Quispel net het “scherp van de snede” opzoekt en een extreme alertheid als remedie ziet tegen de onverbiddelijke gang van het leven. Interessant gegeven, zeker, maar net als Egberts blijkt Quispel in de praktijk compleet de greep op zijn leven te verliezen en ten onder te gaan in periodieke dronkenschapsgolven, poelen van braaksel, seks-experimenten, en een chaotisch privé-leven.
Van der Heijden slaagt er dus andermaal in een erg ontluisterend beeld van het leven te presenteren. Dat is zijn goed recht, maar ik had echt moeite om er door te ploeteren. Vreemd, want datzelfde ontluisterende beeld vind je bijvoorbeeld ook in “De Zondvloed” van Jeroen Brouwers, en dat boek sprak me juist wel aan. Ik vermoed dat het literaire niveau van Brouwers zoveel hoger ligt en dat daarom zijn 'poel van verderf' veel verteerbaarder is. “Advocaat van de hanen” mag dan misschien wel het beste deel zijn uit De Tandeloze Tijd-reeks, ik voelde me er niet door geboeid.
De roman is vernuftig gecomponeerd en best wel te pruimen als who-dunit. En nu we toch bezig zijn: het is zeker ook een aardig tijdsdocument over die grauwe Amsterdamse jaren ’80. Maar ik denk niet dat het Van der Heijden daar echt om te doen was. Met Quispel presenteert hij een contrasterend alter ego van Albert Egberts, de man die de slopende tijd wou tegengaan door” in de breedte te leven”, terwijl Quispel net het “scherp van de snede” opzoekt en een extreme alertheid als remedie ziet tegen de onverbiddelijke gang van het leven. Interessant gegeven, zeker, maar net als Egberts blijkt Quispel in de praktijk compleet de greep op zijn leven te verliezen en ten onder te gaan in periodieke dronkenschapsgolven, poelen van braaksel, seks-experimenten, en een chaotisch privé-leven.
Van der Heijden slaagt er dus andermaal in een erg ontluisterend beeld van het leven te presenteren. Dat is zijn goed recht, maar ik had echt moeite om er door te ploeteren. Vreemd, want datzelfde ontluisterende beeld vind je bijvoorbeeld ook in “De Zondvloed” van Jeroen Brouwers, en dat boek sprak me juist wel aan. Ik vermoed dat het literaire niveau van Brouwers zoveel hoger ligt en dat daarom zijn 'poel van verderf' veel verteerbaarder is. “Advocaat van de hanen” mag dan misschien wel het beste deel zijn uit De Tandeloze Tijd-reeks, ik voelde me er niet door geboeid.
October 14, 2022
Ik vind dit het beste boek van de tandeloze tijd cyclus van Van Der Heijden. De advocaat Ernst Quispel, die bij vlagen toegeeft aan alcoholmisbruik ( een kwartaaldrinker), de jaren tachtigsfeer in Amsterdam met de jongens met hanenkammen, de contrasten tussen het sjieke en het verloederde Amsterdam en ook weer het doorprikken van de schijn, dat alles met het rijke en exuberante taalgebruik van Van der Heijden. Daarom is dit voor mij een vijfsterrenboek.
February 3, 2020
Over de liefde en de drank, maar misschien wel vice versa
‘Maandag 29 april 1985
Hij had er beter aan gedaan van al zijn zinnen uitsluitend de reuk en de smaak te vertrouwen, en dan nog alleen voor zover ze hem zijn eigen verrotting lieten ruiken en proeven; wat zijn oor ving was onherkenbaar vervormd door de angst, onder zijn aanraking kregen de dingen onmiddellijk een andere huid, terwijl zijn ogen ook wijd open niet veel anders meer zagen dan het schouwspel dat zijn vergiftigde brein voor zichzelf opvoerde.’ (1990: 11)
Er zijn boeken die je volkomen sprakeloos achterlaten wanneer je ze uit hebt en wanneer je ze dus achter je moet laten. Soms zijn dat heel verstilde verhalen die uit weinig woorden bestaan of uit weinig woorden lijken te bestaan. Soms zijn het ook de verhalen die uit heel veel woorden lijken te bestaan maar die dan toch op de een of andere manier een ingenieus breiwerk zijn gaan vormen - vergeef me mij handwerkmetaforen; ik handwerk nu eenmaal graag -. Over de laatste soort romans gaat dit verslag. Een enorme brei van woorden uit de pen van meesterschrijver AFTh van der Heijden: Advocaat van de hanen; deel 4 uit de serie De tandeloze Tijd. Een herlezing; ik las de roman voor het eerst begin jaren 90; de eerste druk is uit 1990. De omschrijving ‘brei van woorden’ lijkt oneerbiedig maar zo bedoel ik dat helemaal niet. In een goede brei vullen de smaken van de verschillende ingrediënten elkaar aan: het geheel is meer dan de som der delen.
Verder ben ik een fan van Van der Heijden; al zijn romans zijn goed, zijn geweldig al komt hij tegenwoordig niet meer voor op de lijsten van boeken die genomineerd zijn voor literaire prijzen. Ik ga er maar vanuit dat dat is omdat zijn romans zo goed zijn dat andere auteurs anders geen kans zouden krijgen.
‘Quispel was, als advocaat, een man van het woord. Van het betoog in de eerste plaats, maar ook van rapporten, van brieven. In het schrijven bezat hij, behalve zijn grootste onzekerheden, zijn grootste zelfverzekerdheid. Heel arrogant probeerde hij dus in zo’n periode van nijpende bronst met zijn sterkste werktuig het visioen tot verwerkelijking te dwingen. Dwangmatig speurde hij, in de meest uiteenlopende bladen, de kolommen met contactadvertenties af.’ (ib.: 149)
Hieronder zet ik wat info neer over deze roman in relatie tot de Tandeloze tijd, het epos, het work in progress dat Van der Heijden aan het componeren is over Albert Egberts, zijn alter ego*. Mij roept de naam ook associaties op met Douwe Egberts, die van de koffie.
Van der Heijden is een auteur die graag, veel en lang uitweidt over allerlei zaken die nauw of minder nauw aan het onderwerp en/of van de personages gelieerd zijn. Gek genoeg stoort dat totaal niet bij het lezen van het lopende verhaal. De auteur leidt je ook weer terug tot de kern van de roman. Ja, soms ben je de weg eventjes kwijt, maar dat is helemaal niet erg, en in dit boek dat gaat over de kwartaaldrinker Ernst Quispel is het ook nog eens zeer effectief natuurlijk. Quispel is de hoofdpersoon en in twee opzichten is hij voor deze roman van groot belang: zijn kwartaaldrinken, dat zich bij hem maar een keer per jaar voordoet. Hij onderkende al heel vroeg zijn drankzucht en wist die op deze wijze in goede banen te leiden. Slechts een keer per jaar gaat hij zich te buiten. Hij kan zijn zucht beheersen maar het is geen rationeel besluit, het overkomt hem. Op een onbewust niveau kun je zeggen dat hij zijn alcoholisme binnen te perken lijkt te houden, al vertelt deze roman toch ook wel een ander verhaal.
Ernst Quispel zien we terug in een latere roman van Van der Heijden: Kwaadschiks.
Het tweede grote onderwerp uit Advocaat van de hanen is de liefde; de liefde voor Zwanet, die hij ontfutselt en weer verliest aan Albert Egberts. Ook voor zijn dochtertje, maar Zwanet komt op de eerste plaats.
Natuurlijk gaat het verhalende deel over de krakersrellen, de anarchisten en punkers met de hanenkammen op hun hoofd, uit 1985, waarbij een kraker de dood vond in een politiecel, en de rol die Quispel daarin speelt; er is wat dit betreft ook sprake van een zekere spanning. Dat is interessant maar veel belangwekkender zijn de alsmaar uitwaaierende overdenkingen en navelstaarderijen over allerlei onderwerpen met name de drank, het drinken en de liefde betreffende. Je ruikt als het ware de wodka door de pagina’s heen.
De auteur is een waar componist die thema’s en motieven uitgebreid uit spelen stuurt en ze toch ook weer tot de orde roept om het werk tot een afgerond geheel te laten worden. De paradoxen vliegen je om de oren. Ik heb geen idee wat de muziekterm is voor paradox; die bestaat vast. Paradoxen zijn altijd lekker. Van der Heijdens romans zijn ook altijd heel talig: het spelen met taal, met betekenissen, met symbolen e.d.
Van der Heijdens taalgebruik is enerzijds tamelijk to the point anderzijds heel plastisch. Zoals hij over seks schrijft, dat doen er maar weinig. Rob van Essen doet het ook in De goede zoon maar dan weer anders. Gedurfd is zijn laten we maar zeggen seksisme. Jaja, natuurlijk, het is een roman, het is een drankorgel van een ontaarde advocaat, wiens blik vertroebeld wordt door de drank, al vindt hij zelf van niet. Maar toch….
Ongelooflijk ontroerend is hoe hij over de liefde schrijft terwijl Quispel toch niet echt een feminist lijkt te zijn; in zijn laatste roman, Mooi doodliggen, doet Van der Heijden dat evenzeer.
Quispels overdenkingen over zijn dipsomanie - het kwartaaldrinken -, zijn beleving van Amsterdam, een stad in oorlog lijkt het wel, zijn omzwervingen van kroeg naar kroeg, van kraakpand naar politiebureau, van kantoor tot op vakantie met zijn vrouw, en tussendoor ook nog advocaatje spelen, zijn onvoorstelbaar goed uitgewerkt.
De tijdsbeleving is allesbehalve chronologisch en consistent in deze cyclus: die tijdsbeleving is juist het centrale thema ervan, zoals de naam al doet vermoeden. In deel I van De tandeloze tijd wordt het begrip 'leven in de breedte' geïntroduceerd: aangezien het leven 'in de lengte' niet te stoppen valt, moet het maar in de breedte worden gezocht. Door elk moment uit te spinnen, te verbreden, wordt gehoopt het leven waardevoller te maken. De uitgebreidheid van beide cycli boeken weerspiegelen dit leidmotief. (geleend uit Wikipedia).
Nu ik dit schrijf, denk ik: ik ben helemaal niet in staat om ook maar iets over te brengen van de schoonheid en de intense inwerking van deze roman. Mijn zwaktebod is als altijd: ga lezen, dit boek, dat beslist tot de beste behoort van AFTh van der Heijden.
‘Het was de Nieuwendijk, waar Quispel in de drukte van de vrijdagnamiddag doorheen strompelde, zigzaggend, tegen mensen opbotsend. Hij zocht een zijstraatje met een veilige kroeg, die hij zich als De Wenteltrap of Het Keldergat herinnerde, maar kon de ingang tot de steeg niet vinden. Al voor de derde keer liep hij van de Dam naar de Martelaarsgracht (sic! Nomen est omen, rdv), speurend in de straatjes die naar de Nieuwezijds leidden. Uit de winkels kwam de rockmuziek van Hilversum Drie.’ (spotify bestond nog niet, haha, ik denk ook aan Herman van Veen, rdv) (ib.: 404)
* Geleend uit Wikipedia: De tandeloze tijd is een romancyclus van de Nederlandse schrijver A.F.Th. van der Heijden. Oorspronkelijk was het de bedoeling van de schrijver om een trilogie te schrijven, maar deze werd uitgebouwd tot meerdere delen. Het thema van de cyclus is het 'leven in de breedte': het vertragen van de tijd door het moment te verbreden in de herinnering, en zo de tijd haar tanden uit te trekken. Het werk vertoont invloed van de cyclus À la recherche du temps perdu (Op zoek naar de verloren tijd) van de Franse schrijver Marcel Proust (1871-1922). Hoofdpersoon van De tandeloze tijd is Albert Egberts. De cyclus beschrijft zijn jeugd in Geldrop, zijn studietijd in Nijmegen, en zijn leven daarna in Amsterdam. Het verhaal wordt niet chronologisch verteld, maar per deel staat een periode in zijn leven centraal. Naast Albert Egberts vormen Flix Boezaardt en Thjum Schwantje belangrijke personages - hun voornamen refereren aan de initialen van de schrijver: A.F.Th.
Naast het verhaal van Albert Egberts, verweeft Van der Heijden reële gebeurtenissen tot aparte verhaallijnen in de romans. Zo is de dood van kraker Kiliaan Noppen in Advocaat van de Hanen gebaseerd op Hans Kok, en is in deel 3 het verhaal van Hennie A. uit Lummel gebaseerd op de rechtszaken tegen Annie E. uit Bemmel in 1965 en 1974.
De tandeloze tijd bestaat tot nu toe uit de volgende delen:
De slag om de Blauwbrug (proloog, 1983)
Vallende Ouders (deel 1, 1983)
De Gevarendriehoek (deel 2, 1985)
Advocaat van de Hanen (deel 4, 1990) - verfilmd in 1996
Schwantje's Fijne Vleeschwaren (apocrief, 1992) - bibliofiel gepubliceerd fragment
Weerborstels (een intermezzo, 1992) - Boekenweekgeschenk
Het Hof van Barmhartigheid (deel 3, eerste boek, 1996)
Onder het Plaveisel het Moeras (deel 3, tweede boek, 1996)
De Helleveeg (deel 5, 2013) - verfilmd in 2016
Kwaadschiks (deel 6, 2016)
Kastanje a/d Zee (deel 7, 2016)
Overige delen van de cyclus staan wellicht nog te verschijnen, in de afgelopen jaren zijn verschillende delen aangekondigd onder de titels Da Vinci op de Veluwe, Verliefd tegen en Averij. Ook heeft Van der Heijden aangegeven een epiloog aan de cyclus te willen toevoegen over de moord in 2005 op de Nijmeegse kraker Louis Sévèke met als werktitel De Oprotpremie. Volgens de titelpagina van het in 2013 verschenen vijfde deel, De helleveeg, zijn nog drie delen in voorbereiding:
De IJzeren Man (De tandeloze tijd, deel 7)
Schwantje's Fijne Vleeschwaren (De tandeloze tijd, deel 8); een verhaal met dezelfde naam is ook verschenen in de bundel Gentse Lente (2008)
Verwante boeken en verhalen
Door Van der Heijden zijn verschillende voorstudies voor delen van De tandeloze tijd als losse verhalen gepubliceerd. De verhalen Het Byzantijnse kruis, Adagio, en De magneetvrouw verschenen in de bundel Gentse Lente (2008). In deze bundel staat ook het verhaal Schwantje's fijne vleeschwaren dat alleen op een klein onderdeel verwant is aan het fragment dat in 1992 verscheen.
In 2009 verscheen Doodverf: een 'herschrijving' van de verhaallijn over de Gipsmoord uit deel 3 van de De tandeloze tijd tot een zelfstandige roman.
Over de auteur:
Van der Heijden is een schrijver van autobiografische verhalen en romans. In zijn werk is het eigen leven van de schrijver te herkennen. Dit maakt dat het gehele oeuvre met elkaar verbonden is. Dat wil echter niet zeggen dat gebeurtenissen en personen in zijn werk een getrouwe afspiegeling zijn van zijn eigen leven: hij gebruikt deze vrij, om ze te combineren met fictie, filosofische uitweidingen en een treffende sfeertekening van de Nederlandse sociale en culturele geschiedenis vanaf de jaren vijftig.
Van der Heijden wordt weleens gezien als de vertegenwoordiger van een generatie die na de oorlog opgroeide; dit in tegenstelling tot schrijvers als Harry Mulisch, Willem Frederik Hermans en Jan Wolkers die de Tweede Wereldoorlog tot een belangrijk motief in hun werk maakten.
Kern van het oeuvre van Van der Heijden is de cyclus 'De tandeloze tijd'. Kenmerkend is dat deze oorspronkelijk bedoeld is als trilogie, maar veel omvangrijker werd. (Het loopt vaak anders met de bedoelingen van Van der Heijden. Zo zijn er al jaren vooraankondigingen van nieuwe romans die maar niet verschijnen, of groeien hoofdstukken soms uit tot complete romans.)
De schrijver is inmiddels alweer een nieuwe ambitieuze cyclus gestart, Homo duplex, over een naamloze God die naar de aarde is gekomen om een wereldrevolutie te beginnen. Hoewel er nog geen gerangschikt deel van de cyclus is gepubliceerd, is er wel een omvangrijke proloog uitgekomen, De Movo Tapes en de sleutelboeken Drijfzand Koloniseren en Mim. In maart 2007 verscheen het nader in de cyclus te plaatsen deel Het schervengericht. Binnen deze cyclus zijn er meer werken gepland.
Daarnaast publiceert hij tussendoor ook 'los' autobiografisch werk, onder andere in de vorm van dagboekaantekeningen en requiems, bijvoorbeeld over zijn vader, Asbestemming, en over zijn moeder, Uitdorsten. Van der Heijden publiceerde aanvankelijk onder het pseudoniem Patrizio Canaponi (waaronder de verhalenbundel Een gondel in de Herengracht en de roman De draaideur). De cyclus Homo Duplex publiceerde hij aanvankelijk onder het pseudoniem A.F.Th. Latere drukken van delen uit deze cyclus verschenen weer onder zijn volledige naam.
Inhoud en thema's van zijn werk
In de cyclus De tandeloze tijd staat Albert Egberts (deels alter ego van de schrijver zelf) centraal, maar gaandeweg treden er ook andere personen op de voorgrond. We volgen Albert vanaf zijn kindertijd in Brabant (Vallende ouders), tot zijn studententijd in Nijmegen en Amsterdam (De gevarendriehoek) tot en met zijn ondergang als junkie in Amsterdam (Onder het plaveisel het moeras), maar maken tussendoor ook kennis met onder anderen de advocaat Ernst Quispel (Advocaat van de hanen) in de jaren tachtig.
Regelmatig verwerkt Van der Heijden waargebeurde gebeurtenissen in zijn verhalen. In wat door sommige critici gezien wordt als zijn beste werk, Advocaat van de hanen, gebruikt hij de dood van de kraker Hans Kok in een politiecel als achtergrond. In zijn recente werk Het schervengericht figureren de regisseur Roman Polanski en de moordenaar van diens vrouw, Charles Manson. Van der Heijden maakte bekend dat als er een nieuw deel van De tandeloze tijd zal verschijnen, dat waarschijnlijk over de moord op kraker en activist Louis Sévèke zal gaan.
De tijdsbeleving is allesbehalve chronologisch en consistent in deze cyclus: die tijdsbeleving is juist het centrale thema ervan, zoals de naam al doet vermoeden. In deel I van De tandeloze tijd wordt het begrip 'leven in de breedte' geïntroduceerd: aangezien het leven 'in de lengte' niet te stoppen valt, moet het maar in de breedte worden gezocht. Door elk moment uit te spinnen, te verbreden, wordt gehoopt het leven waardevoller te maken. De uitgebreidheid van beide cycli boeken weerspiegelen dit leidmotief.
Waar Van der Heijden in de cyclus De Tandeloze Tijd veelal putte uit zijn eigen leven, borduurt hij in de Homo duplex-reeks verder op de Griekse mythen; Drijfzand koloniseren is een vrije bewerking van Sofokles' Thebaanse trilogie, de Labdaciden en Mim is een eigentijdse variatie op het verhaal van Oedipus. Eerder speelde Van der Heijden al met de Oedipus-mythe, in Advocaat van de hanen, waarin de advocaat uit de titel op zoek gaat naar een getuige van een moord.
Bibliografie:
Titel: Advocaat van de hanen - deel 4 uit de reeks De tandeloze tijd
Auteur: AFTh van der Heijden
Uitgever: Querido
Jaar: 1990
Aantal pp’s: 531
‘Maandag 29 april 1985
Hij had er beter aan gedaan van al zijn zinnen uitsluitend de reuk en de smaak te vertrouwen, en dan nog alleen voor zover ze hem zijn eigen verrotting lieten ruiken en proeven; wat zijn oor ving was onherkenbaar vervormd door de angst, onder zijn aanraking kregen de dingen onmiddellijk een andere huid, terwijl zijn ogen ook wijd open niet veel anders meer zagen dan het schouwspel dat zijn vergiftigde brein voor zichzelf opvoerde.’ (1990: 11)
Er zijn boeken die je volkomen sprakeloos achterlaten wanneer je ze uit hebt en wanneer je ze dus achter je moet laten. Soms zijn dat heel verstilde verhalen die uit weinig woorden bestaan of uit weinig woorden lijken te bestaan. Soms zijn het ook de verhalen die uit heel veel woorden lijken te bestaan maar die dan toch op de een of andere manier een ingenieus breiwerk zijn gaan vormen - vergeef me mij handwerkmetaforen; ik handwerk nu eenmaal graag -. Over de laatste soort romans gaat dit verslag. Een enorme brei van woorden uit de pen van meesterschrijver AFTh van der Heijden: Advocaat van de hanen; deel 4 uit de serie De tandeloze Tijd. Een herlezing; ik las de roman voor het eerst begin jaren 90; de eerste druk is uit 1990. De omschrijving ‘brei van woorden’ lijkt oneerbiedig maar zo bedoel ik dat helemaal niet. In een goede brei vullen de smaken van de verschillende ingrediënten elkaar aan: het geheel is meer dan de som der delen.
Verder ben ik een fan van Van der Heijden; al zijn romans zijn goed, zijn geweldig al komt hij tegenwoordig niet meer voor op de lijsten van boeken die genomineerd zijn voor literaire prijzen. Ik ga er maar vanuit dat dat is omdat zijn romans zo goed zijn dat andere auteurs anders geen kans zouden krijgen.
‘Quispel was, als advocaat, een man van het woord. Van het betoog in de eerste plaats, maar ook van rapporten, van brieven. In het schrijven bezat hij, behalve zijn grootste onzekerheden, zijn grootste zelfverzekerdheid. Heel arrogant probeerde hij dus in zo’n periode van nijpende bronst met zijn sterkste werktuig het visioen tot verwerkelijking te dwingen. Dwangmatig speurde hij, in de meest uiteenlopende bladen, de kolommen met contactadvertenties af.’ (ib.: 149)
Hieronder zet ik wat info neer over deze roman in relatie tot de Tandeloze tijd, het epos, het work in progress dat Van der Heijden aan het componeren is over Albert Egberts, zijn alter ego*. Mij roept de naam ook associaties op met Douwe Egberts, die van de koffie.
Van der Heijden is een auteur die graag, veel en lang uitweidt over allerlei zaken die nauw of minder nauw aan het onderwerp en/of van de personages gelieerd zijn. Gek genoeg stoort dat totaal niet bij het lezen van het lopende verhaal. De auteur leidt je ook weer terug tot de kern van de roman. Ja, soms ben je de weg eventjes kwijt, maar dat is helemaal niet erg, en in dit boek dat gaat over de kwartaaldrinker Ernst Quispel is het ook nog eens zeer effectief natuurlijk. Quispel is de hoofdpersoon en in twee opzichten is hij voor deze roman van groot belang: zijn kwartaaldrinken, dat zich bij hem maar een keer per jaar voordoet. Hij onderkende al heel vroeg zijn drankzucht en wist die op deze wijze in goede banen te leiden. Slechts een keer per jaar gaat hij zich te buiten. Hij kan zijn zucht beheersen maar het is geen rationeel besluit, het overkomt hem. Op een onbewust niveau kun je zeggen dat hij zijn alcoholisme binnen te perken lijkt te houden, al vertelt deze roman toch ook wel een ander verhaal.
Ernst Quispel zien we terug in een latere roman van Van der Heijden: Kwaadschiks.
Het tweede grote onderwerp uit Advocaat van de hanen is de liefde; de liefde voor Zwanet, die hij ontfutselt en weer verliest aan Albert Egberts. Ook voor zijn dochtertje, maar Zwanet komt op de eerste plaats.
Natuurlijk gaat het verhalende deel over de krakersrellen, de anarchisten en punkers met de hanenkammen op hun hoofd, uit 1985, waarbij een kraker de dood vond in een politiecel, en de rol die Quispel daarin speelt; er is wat dit betreft ook sprake van een zekere spanning. Dat is interessant maar veel belangwekkender zijn de alsmaar uitwaaierende overdenkingen en navelstaarderijen over allerlei onderwerpen met name de drank, het drinken en de liefde betreffende. Je ruikt als het ware de wodka door de pagina’s heen.
De auteur is een waar componist die thema’s en motieven uitgebreid uit spelen stuurt en ze toch ook weer tot de orde roept om het werk tot een afgerond geheel te laten worden. De paradoxen vliegen je om de oren. Ik heb geen idee wat de muziekterm is voor paradox; die bestaat vast. Paradoxen zijn altijd lekker. Van der Heijdens romans zijn ook altijd heel talig: het spelen met taal, met betekenissen, met symbolen e.d.
Van der Heijdens taalgebruik is enerzijds tamelijk to the point anderzijds heel plastisch. Zoals hij over seks schrijft, dat doen er maar weinig. Rob van Essen doet het ook in De goede zoon maar dan weer anders. Gedurfd is zijn laten we maar zeggen seksisme. Jaja, natuurlijk, het is een roman, het is een drankorgel van een ontaarde advocaat, wiens blik vertroebeld wordt door de drank, al vindt hij zelf van niet. Maar toch….
Ongelooflijk ontroerend is hoe hij over de liefde schrijft terwijl Quispel toch niet echt een feminist lijkt te zijn; in zijn laatste roman, Mooi doodliggen, doet Van der Heijden dat evenzeer.
Quispels overdenkingen over zijn dipsomanie - het kwartaaldrinken -, zijn beleving van Amsterdam, een stad in oorlog lijkt het wel, zijn omzwervingen van kroeg naar kroeg, van kraakpand naar politiebureau, van kantoor tot op vakantie met zijn vrouw, en tussendoor ook nog advocaatje spelen, zijn onvoorstelbaar goed uitgewerkt.
De tijdsbeleving is allesbehalve chronologisch en consistent in deze cyclus: die tijdsbeleving is juist het centrale thema ervan, zoals de naam al doet vermoeden. In deel I van De tandeloze tijd wordt het begrip 'leven in de breedte' geïntroduceerd: aangezien het leven 'in de lengte' niet te stoppen valt, moet het maar in de breedte worden gezocht. Door elk moment uit te spinnen, te verbreden, wordt gehoopt het leven waardevoller te maken. De uitgebreidheid van beide cycli boeken weerspiegelen dit leidmotief. (geleend uit Wikipedia).
Nu ik dit schrijf, denk ik: ik ben helemaal niet in staat om ook maar iets over te brengen van de schoonheid en de intense inwerking van deze roman. Mijn zwaktebod is als altijd: ga lezen, dit boek, dat beslist tot de beste behoort van AFTh van der Heijden.
‘Het was de Nieuwendijk, waar Quispel in de drukte van de vrijdagnamiddag doorheen strompelde, zigzaggend, tegen mensen opbotsend. Hij zocht een zijstraatje met een veilige kroeg, die hij zich als De Wenteltrap of Het Keldergat herinnerde, maar kon de ingang tot de steeg niet vinden. Al voor de derde keer liep hij van de Dam naar de Martelaarsgracht (sic! Nomen est omen, rdv), speurend in de straatjes die naar de Nieuwezijds leidden. Uit de winkels kwam de rockmuziek van Hilversum Drie.’ (spotify bestond nog niet, haha, ik denk ook aan Herman van Veen, rdv) (ib.: 404)
* Geleend uit Wikipedia: De tandeloze tijd is een romancyclus van de Nederlandse schrijver A.F.Th. van der Heijden. Oorspronkelijk was het de bedoeling van de schrijver om een trilogie te schrijven, maar deze werd uitgebouwd tot meerdere delen. Het thema van de cyclus is het 'leven in de breedte': het vertragen van de tijd door het moment te verbreden in de herinnering, en zo de tijd haar tanden uit te trekken. Het werk vertoont invloed van de cyclus À la recherche du temps perdu (Op zoek naar de verloren tijd) van de Franse schrijver Marcel Proust (1871-1922). Hoofdpersoon van De tandeloze tijd is Albert Egberts. De cyclus beschrijft zijn jeugd in Geldrop, zijn studietijd in Nijmegen, en zijn leven daarna in Amsterdam. Het verhaal wordt niet chronologisch verteld, maar per deel staat een periode in zijn leven centraal. Naast Albert Egberts vormen Flix Boezaardt en Thjum Schwantje belangrijke personages - hun voornamen refereren aan de initialen van de schrijver: A.F.Th.
Naast het verhaal van Albert Egberts, verweeft Van der Heijden reële gebeurtenissen tot aparte verhaallijnen in de romans. Zo is de dood van kraker Kiliaan Noppen in Advocaat van de Hanen gebaseerd op Hans Kok, en is in deel 3 het verhaal van Hennie A. uit Lummel gebaseerd op de rechtszaken tegen Annie E. uit Bemmel in 1965 en 1974.
De tandeloze tijd bestaat tot nu toe uit de volgende delen:
De slag om de Blauwbrug (proloog, 1983)
Vallende Ouders (deel 1, 1983)
De Gevarendriehoek (deel 2, 1985)
Advocaat van de Hanen (deel 4, 1990) - verfilmd in 1996
Schwantje's Fijne Vleeschwaren (apocrief, 1992) - bibliofiel gepubliceerd fragment
Weerborstels (een intermezzo, 1992) - Boekenweekgeschenk
Het Hof van Barmhartigheid (deel 3, eerste boek, 1996)
Onder het Plaveisel het Moeras (deel 3, tweede boek, 1996)
De Helleveeg (deel 5, 2013) - verfilmd in 2016
Kwaadschiks (deel 6, 2016)
Kastanje a/d Zee (deel 7, 2016)
Overige delen van de cyclus staan wellicht nog te verschijnen, in de afgelopen jaren zijn verschillende delen aangekondigd onder de titels Da Vinci op de Veluwe, Verliefd tegen en Averij. Ook heeft Van der Heijden aangegeven een epiloog aan de cyclus te willen toevoegen over de moord in 2005 op de Nijmeegse kraker Louis Sévèke met als werktitel De Oprotpremie. Volgens de titelpagina van het in 2013 verschenen vijfde deel, De helleveeg, zijn nog drie delen in voorbereiding:
De IJzeren Man (De tandeloze tijd, deel 7)
Schwantje's Fijne Vleeschwaren (De tandeloze tijd, deel 8); een verhaal met dezelfde naam is ook verschenen in de bundel Gentse Lente (2008)
Verwante boeken en verhalen
Door Van der Heijden zijn verschillende voorstudies voor delen van De tandeloze tijd als losse verhalen gepubliceerd. De verhalen Het Byzantijnse kruis, Adagio, en De magneetvrouw verschenen in de bundel Gentse Lente (2008). In deze bundel staat ook het verhaal Schwantje's fijne vleeschwaren dat alleen op een klein onderdeel verwant is aan het fragment dat in 1992 verscheen.
In 2009 verscheen Doodverf: een 'herschrijving' van de verhaallijn over de Gipsmoord uit deel 3 van de De tandeloze tijd tot een zelfstandige roman.
Over de auteur:
Van der Heijden is een schrijver van autobiografische verhalen en romans. In zijn werk is het eigen leven van de schrijver te herkennen. Dit maakt dat het gehele oeuvre met elkaar verbonden is. Dat wil echter niet zeggen dat gebeurtenissen en personen in zijn werk een getrouwe afspiegeling zijn van zijn eigen leven: hij gebruikt deze vrij, om ze te combineren met fictie, filosofische uitweidingen en een treffende sfeertekening van de Nederlandse sociale en culturele geschiedenis vanaf de jaren vijftig.
Van der Heijden wordt weleens gezien als de vertegenwoordiger van een generatie die na de oorlog opgroeide; dit in tegenstelling tot schrijvers als Harry Mulisch, Willem Frederik Hermans en Jan Wolkers die de Tweede Wereldoorlog tot een belangrijk motief in hun werk maakten.
Kern van het oeuvre van Van der Heijden is de cyclus 'De tandeloze tijd'. Kenmerkend is dat deze oorspronkelijk bedoeld is als trilogie, maar veel omvangrijker werd. (Het loopt vaak anders met de bedoelingen van Van der Heijden. Zo zijn er al jaren vooraankondigingen van nieuwe romans die maar niet verschijnen, of groeien hoofdstukken soms uit tot complete romans.)
De schrijver is inmiddels alweer een nieuwe ambitieuze cyclus gestart, Homo duplex, over een naamloze God die naar de aarde is gekomen om een wereldrevolutie te beginnen. Hoewel er nog geen gerangschikt deel van de cyclus is gepubliceerd, is er wel een omvangrijke proloog uitgekomen, De Movo Tapes en de sleutelboeken Drijfzand Koloniseren en Mim. In maart 2007 verscheen het nader in de cyclus te plaatsen deel Het schervengericht. Binnen deze cyclus zijn er meer werken gepland.
Daarnaast publiceert hij tussendoor ook 'los' autobiografisch werk, onder andere in de vorm van dagboekaantekeningen en requiems, bijvoorbeeld over zijn vader, Asbestemming, en over zijn moeder, Uitdorsten. Van der Heijden publiceerde aanvankelijk onder het pseudoniem Patrizio Canaponi (waaronder de verhalenbundel Een gondel in de Herengracht en de roman De draaideur). De cyclus Homo Duplex publiceerde hij aanvankelijk onder het pseudoniem A.F.Th. Latere drukken van delen uit deze cyclus verschenen weer onder zijn volledige naam.
Inhoud en thema's van zijn werk
In de cyclus De tandeloze tijd staat Albert Egberts (deels alter ego van de schrijver zelf) centraal, maar gaandeweg treden er ook andere personen op de voorgrond. We volgen Albert vanaf zijn kindertijd in Brabant (Vallende ouders), tot zijn studententijd in Nijmegen en Amsterdam (De gevarendriehoek) tot en met zijn ondergang als junkie in Amsterdam (Onder het plaveisel het moeras), maar maken tussendoor ook kennis met onder anderen de advocaat Ernst Quispel (Advocaat van de hanen) in de jaren tachtig.
Regelmatig verwerkt Van der Heijden waargebeurde gebeurtenissen in zijn verhalen. In wat door sommige critici gezien wordt als zijn beste werk, Advocaat van de hanen, gebruikt hij de dood van de kraker Hans Kok in een politiecel als achtergrond. In zijn recente werk Het schervengericht figureren de regisseur Roman Polanski en de moordenaar van diens vrouw, Charles Manson. Van der Heijden maakte bekend dat als er een nieuw deel van De tandeloze tijd zal verschijnen, dat waarschijnlijk over de moord op kraker en activist Louis Sévèke zal gaan.
De tijdsbeleving is allesbehalve chronologisch en consistent in deze cyclus: die tijdsbeleving is juist het centrale thema ervan, zoals de naam al doet vermoeden. In deel I van De tandeloze tijd wordt het begrip 'leven in de breedte' geïntroduceerd: aangezien het leven 'in de lengte' niet te stoppen valt, moet het maar in de breedte worden gezocht. Door elk moment uit te spinnen, te verbreden, wordt gehoopt het leven waardevoller te maken. De uitgebreidheid van beide cycli boeken weerspiegelen dit leidmotief.
Waar Van der Heijden in de cyclus De Tandeloze Tijd veelal putte uit zijn eigen leven, borduurt hij in de Homo duplex-reeks verder op de Griekse mythen; Drijfzand koloniseren is een vrije bewerking van Sofokles' Thebaanse trilogie, de Labdaciden en Mim is een eigentijdse variatie op het verhaal van Oedipus. Eerder speelde Van der Heijden al met de Oedipus-mythe, in Advocaat van de hanen, waarin de advocaat uit de titel op zoek gaat naar een getuige van een moord.
Bibliografie:
Titel: Advocaat van de hanen - deel 4 uit de reeks De tandeloze tijd
Auteur: AFTh van der Heijden
Uitgever: Querido
Jaar: 1990
Aantal pp’s: 531
February 6, 2022
Hij kan als geen ander personages neerzetten en situaties zo beschrijven dat alles eraan echt voelt. Dit is mijn laatste deel van de reeks dat ik lees en daarom vond ik het misschien ook een beetje saai worden. Alle boeken zijn zo dik en dat is niet per se nodig. De personages die ten onder gaan aan de drank ken ik nu wel. Toch is hij nog steeds een van onze beste schrijvers. Love you Arie.
August 7, 2024
Eigenlijk net iets te hoog elitaire-witte-man-heeft-het-zo-zwaargehalte (met daaraan omgekeerd evenredige eendimensionale vrouwen) maar het heeft een spannend en goed opgebouwd plot. Je moet wel houden van Amsterdam als setting voor een boek, anders kun je het beter niet lezen.
September 10, 2017
Het eerste deel van De Tandeloze Tijd dat zowaar een echt verhaal bevat; nog steeds met een hele hoop terzijdes en uitweidingen – iets te veel waarschijnlijk – maar de meer verhaal-gerichte vertelstijl heeft iets verfrissends na de plotloosheid van de eerdere delen.
Van Albert Egberts, held van de eerste twee boeken, zien we in dit deel nog maar weinig. Het is een rol die eigenlijk veel beter bij hem lijkt te passen. In beperkte hoeveelheden is zijn personage een stuk verdraaglijker en door hem wat meer over de top te maken (hij is nu veroordeeld voor een politieke moord en majesteitsschennis) wordt de aandacht weggetrokken van zijn zeurderige kant. De hoofdrol wordt nu vervuld door Ernst Quispel. Veel sympathieker dan zijn voorganger is hij niet met zijn alcoholproblemen en vrouwonvriendelijkheid. Hij mist echter de neiging tot zeuren die Albert zo bloedirritant maakte. Over impotentie wordt, God zij dank, geen woord meer geschreven.
Voor de rest bezit het boek alle kwaliteiten van de eerdere delen. Van der Heijdens schrijfstijl – nog steeds heel veel mooie lange zinnen – blijft net zo prachtig. Ook het tijdsbeeld, ditmaal het Amsterdam van de jaren 80, is fantastisch weergegeven.
Hierna mag ik weer 1500 pagina’s over Albert gaan lezen (hoezee!). Tot nu toe heeft elk boek van de serie zijn voorganger overtroffen. Als A.F.Th. de focus op het plot behoudt en Albert wat minder irritant maakt kan dit zowaar nog eens een meesterwerk worden.
Van Albert Egberts, held van de eerste twee boeken, zien we in dit deel nog maar weinig. Het is een rol die eigenlijk veel beter bij hem lijkt te passen. In beperkte hoeveelheden is zijn personage een stuk verdraaglijker en door hem wat meer over de top te maken (hij is nu veroordeeld voor een politieke moord en majesteitsschennis) wordt de aandacht weggetrokken van zijn zeurderige kant. De hoofdrol wordt nu vervuld door Ernst Quispel. Veel sympathieker dan zijn voorganger is hij niet met zijn alcoholproblemen en vrouwonvriendelijkheid. Hij mist echter de neiging tot zeuren die Albert zo bloedirritant maakte. Over impotentie wordt, God zij dank, geen woord meer geschreven.
Voor de rest bezit het boek alle kwaliteiten van de eerdere delen. Van der Heijdens schrijfstijl – nog steeds heel veel mooie lange zinnen – blijft net zo prachtig. Ook het tijdsbeeld, ditmaal het Amsterdam van de jaren 80, is fantastisch weergegeven.
Hierna mag ik weer 1500 pagina’s over Albert gaan lezen (hoezee!). Tot nu toe heeft elk boek van de serie zijn voorganger overtroffen. Als A.F.Th. de focus op het plot behoudt en Albert wat minder irritant maakt kan dit zowaar nog eens een meesterwerk worden.
January 25, 2021
Overrated
December 27, 2024
Hehe, eindelijk uit. Als je geïnteresseerd bent in een 500 pagina’s nauwkeurige beschrijving van een misselijkmakend alcoholistisch mannetje die zijn vrouw slaat, dan is dit het boek voor jou.
December 17, 2025
In Advocaat van de hanen van A.F.Th. van der Heijden staat Ernst Quispel centraal. Hij is advocaat en intellectueel, die de verdediging op zich neemt van een groep krakers die betrokken waren bij de Amsterdamse kroningsrellen van 30 april 1980. Wat begint als een juridische opdracht, groeit uit tot een echte beproeving.
Quispel is geen sympathieke held, maar juist daarin zit de kracht van het boek. Hij is ijdel, moreel overtuigd van zijn eigen scherpzinnigheid, en tegelijk blind voor zijn persoonlijke betrokkenheid.
Terwijl hij zijn cliënten, de luidruchtige, agressieve “hanen” ( punkers met een hanenkam ) verdedigt tegen de staat, raakt hij zelf steeds dieper verstrikt in vragen over schuld en eigen verantwoordelijkheid.
Zijn verhouding tot Zwanet zijn partner, en zijn obsessieve behoefte om intellectueel gelijk te krijgen, maken hem pijnlijk menselijk.
Wat mij vooral raakte, is hoe Van der Heijden laat zien dat het recht niet losstaat van karakter. Quispel verdedigt zijn cliënten met vuur, maar gaandeweg wordt duidelijk dat hij hen evenzeer gebruikt om zijn eigen gelijk te bewijzen. De rechtszaal wordt een spiegel, geen podium. De morele chaos van de rellen weerspiegelt zich in Quispels innerlijke verdeeldheid.
De roman is doordrenkt van de sfeer van het begin van de jaren tachtig: politieke radicaliteit, wantrouwen tegenover autoriteit, ideologische strijd. Toch voelt het boek opvallend actueel. De vraag wie spreekt namens wie, en waar engagement ophoudt en zelfverheerlijking begint, is vandaag minstens zo relevant.
Van der Heijdens stijl is veeleisend maar belonend: lange, zorgvuldig opgebouwde zinnen, messcherpe observaties en een nietsontziende psychologische diepgang. Dit boek vraagt aandacht en geduld, maar geeft daar een zeldzame literaire ervaring voor terug.
Een roman die je dwingt om niet alleen naar de personages te kijken, maar ook naar je eigen morele invulling van je eigen leven.
Vijf sterren, zonder voorbehoud. literatuur van de bovenste plank.
Quispel is geen sympathieke held, maar juist daarin zit de kracht van het boek. Hij is ijdel, moreel overtuigd van zijn eigen scherpzinnigheid, en tegelijk blind voor zijn persoonlijke betrokkenheid.
Terwijl hij zijn cliënten, de luidruchtige, agressieve “hanen” ( punkers met een hanenkam ) verdedigt tegen de staat, raakt hij zelf steeds dieper verstrikt in vragen over schuld en eigen verantwoordelijkheid.
Zijn verhouding tot Zwanet zijn partner, en zijn obsessieve behoefte om intellectueel gelijk te krijgen, maken hem pijnlijk menselijk.
Wat mij vooral raakte, is hoe Van der Heijden laat zien dat het recht niet losstaat van karakter. Quispel verdedigt zijn cliënten met vuur, maar gaandeweg wordt duidelijk dat hij hen evenzeer gebruikt om zijn eigen gelijk te bewijzen. De rechtszaal wordt een spiegel, geen podium. De morele chaos van de rellen weerspiegelt zich in Quispels innerlijke verdeeldheid.
De roman is doordrenkt van de sfeer van het begin van de jaren tachtig: politieke radicaliteit, wantrouwen tegenover autoriteit, ideologische strijd. Toch voelt het boek opvallend actueel. De vraag wie spreekt namens wie, en waar engagement ophoudt en zelfverheerlijking begint, is vandaag minstens zo relevant.
Van der Heijdens stijl is veeleisend maar belonend: lange, zorgvuldig opgebouwde zinnen, messcherpe observaties en een nietsontziende psychologische diepgang. Dit boek vraagt aandacht en geduld, maar geeft daar een zeldzame literaire ervaring voor terug.
Een roman die je dwingt om niet alleen naar de personages te kijken, maar ook naar je eigen morele invulling van je eigen leven.
Vijf sterren, zonder voorbehoud. literatuur van de bovenste plank.
July 15, 2019
Leuk verhaal, goed geschreven. Voor mij net iets te ingewikkeld. Soms ietwat langdradig. Dat zal vast samenhangen met dat ik niet alles begrijp.
December 20, 2016
Bijzonder. Denk niet dat ik alle finesses heb begrepen of doorgehad maar heb er desalniettemin van genoten. Weinig sympathieke personages, maar het verhaal was origineel en grappig. Had nog nooit iets van Van der Heijden gelezen maar ga dit echt wel nog eens doen. Ooit.
September 21, 2011
Er kan toch niemand zo bloemrijk, zo beeldend en tegelijkertijd zo gedetailleerd het leven beschrijven als Van der Heijden. Je kunt je precies voorstellen hoe zich dat allemaal heeft afgespeeld in Amsterdam in de jaren 80. Het moet haast wel of de man heeft zich daar heel goed zelf in verdiept.
Maar om het dan nog zo boeiend te kunnen verwoorden daar moet je toch echt talent voor hebben.
Dit boek is er een van een trilogie die er met een is uitgebreid en de figuren komen telkens terug. De hoofdfiguur Ernst Quispel is een dramatisch figuur. Hij leidt zijn leven als verslaafde laverend tussen zijn genotsuitspattingen en zijn talenten als advokaat die hem in het zadel houden. Je hebt op het laatst nog echt met hem te doen ook als hij zijn mooie vrouw weer verliest aan een oude vriend.
Maar om het dan nog zo boeiend te kunnen verwoorden daar moet je toch echt talent voor hebben.
Dit boek is er een van een trilogie die er met een is uitgebreid en de figuren komen telkens terug. De hoofdfiguur Ernst Quispel is een dramatisch figuur. Hij leidt zijn leven als verslaafde laverend tussen zijn genotsuitspattingen en zijn talenten als advokaat die hem in het zadel houden. Je hebt op het laatst nog echt met hem te doen ook als hij zijn mooie vrouw weer verliest aan een oude vriend.
December 11, 2015
Het leven in de breedte van Albert Egberts, noch van Ernst Quispel of hun beider geliefde Zwanet, kent na het lezen van dit vierde deel van de cyclus 'de tandeloze tijd' geen geheimen meer. Wat een prachtboek! Wat een schrijver! Gekluisterd was ik aan dit bacchanaal van taal. Ondergedompeld in Amsterdamse hoofden van hanen (punkers-krakers), cafébazen, en jonge zoekende mannen. Een mooie reis die voorwaar nog niet gedaan is. Reikhalzend kijk ik uit naar het verschijnen van het volgende deel (voorjaar 2016?) want na deze effort kan ik verheugd zeggen 'eindelijk helemaal mee'. Van der Heijden: gij zijt de grootste!
September 27, 2025
Het historische element rond de krakersrellen en de dood van een kraker is interessant, net zoals de tijdgeest van Amsterdamse kroegen in hee centrum. Het gedweep van Ernst Quispel over het kwartaaldrinken, en wat daar allemaal bij hoort is ontzettend vermoeiend. Ook typisch een boek waarin vrouwen slechts een bijrol spelen, met dit type auteurs ben ik wel een beetje klaar.
December 31, 2021
Ik vond dit een epische ervaring. Ik was gewend aan het ontbreken van een plot in de tandeloze tijd. Er is nu wel een plot. Voor mij is dat niet per se nodig maar het werkt wel goed. Het blijft schrijven in de breedte.
March 21, 2017
*** 1/2
January 29, 2020
Briljant verwoorde avonturen uit de jaren '80.
December 12, 2021
** 1/2
July 6, 2022
Een A.F.Th. met plot. Wat wil je nog meer.
November 5, 2022
Terug naar de jaren tachtig. Een advocaat die het zichzelf niet makkelijk maakt. Goede verhaallijnen.
March 28, 2023
Twee kanten van het Amsterdamse leven prachtig en bitterzoet vereeuwigd in dit vierde deel van de Tandeloze Tijd. Het gezelschap van deze personen zal me nooit gaan vervelen.
May 9, 2023
In het achterhoofd houdende dat dit boek in de jaren 80 geschreven is. Bijzonder verhaal, goed geschreven, soms zeer ruwe stukken. Een goed plot. I liked it!
November 19, 2024
Ik ga deze opnieuw lezen
August 5, 2025
(dnf) niet genoeg haat
December 26, 2025
Mooi sfeerbeeld van een tijd
February 28, 2020
Reread after about 30 years. Great novel from one of the greatest contemporary Dutch novelists. I was amazed how by all kinds of small details this novel reactivated my memories of the 80's.
From a psychopathological standpoint I always thought of this novel as a great example of periodic drinking alcoholism (in the past this was called epsilon alcoholism, from Jellinek's types of alcoholism). But now I see a deeper layer to it. The main character EQ (emotional quotiënt ?) seems to suffer from bipolar disorder and uses alcohol to enhance his hypomanic periods, after which depression sets in (which probably would have happened also without alcohol).
His life as a whole also follows a peak-bottom pattern. His professional life reaches a peak, but only as he starts to act really in the interest of his deceased client, his career as a lawyer is destroyed. Also his love life reaches a peak with his marriage with Zwanet and their getting a daughter. But when he really falls in love with his wife, she has already left him emotionally.
After that he embraces his downfall. Even his old friend, alcohol, has left him and only acts as a weapon of self-destruction.
From a psychopathological standpoint I always thought of this novel as a great example of periodic drinking alcoholism (in the past this was called epsilon alcoholism, from Jellinek's types of alcoholism). But now I see a deeper layer to it. The main character EQ (emotional quotiënt ?) seems to suffer from bipolar disorder and uses alcohol to enhance his hypomanic periods, after which depression sets in (which probably would have happened also without alcohol).
His life as a whole also follows a peak-bottom pattern. His professional life reaches a peak, but only as he starts to act really in the interest of his deceased client, his career as a lawyer is destroyed. Also his love life reaches a peak with his marriage with Zwanet and their getting a daughter. But when he really falls in love with his wife, she has already left him emotionally.
After that he embraces his downfall. Even his old friend, alcohol, has left him and only acts as a weapon of self-destruction.
August 1, 2021
Na jaren weer herlezen. Iedere keer mooier. Nu ontdekte ik zelfs de vooruitblik naar Het Schervengericht. Enorm knap hoe hij het netwerk van personages geloofwaardig weet te beschrijven. En dan ook nog een afgerond verhaal vertellen, tussen al die verbanden in.
Read
December 12, 2009Advocaat van de hanen by A.F.Th. Van der Heijden (1990)
June 6, 2012
Soms heb je geen alcohol nodig. De roes komt met het lezen van dit verhaal vanzelf.
Displaying 1 - 30 of 33 reviews