Stuurloos

by Kustaw Bessems

Onvermoeibaar en scherp schetst Kustaw Bessems in dit hoopvolle boek hoe wij Nederlanders een bestuur krijgen dat wél voor ons allemaal werkt.

Want het beeld van Nederland als land waar alles tot in de puntjes is geregeld, ligt aan diggelen. In hoog tempo volgen de schandalen elkaar op: burgers die door de overheid worden gemangeld in het toeslagenschandaal of bij de gaswinning in Groningen, miljardenverslindende ict-projecten, algoritmen die studenten van migrantenafkomst tot fraudeur bestempelen, misstanden in de jeugdzorg en hersteloperaties die alles alleen maar erger maken. Het wantrouwen woekert en extremisme vlamt op.

Hoe kon dit gebeuren? Was het ooit beter? Of moet het helemaal anders? En vooral: hoe krijgen wij een overheid die er voor burgers is in plaats van andersom? Die hebben we hard nodig om weerbaar te zijn in ene onzekere wereld.

Met dezelfde verwondering als jij kijkt journalist Kustaw Bessems hiernaar. Aan slimme experts met rijke ervaring en goede ideeën vraagt hij hoe we vooruitkomen. Hij duikt in de meestal onzichtbare wereld van ambtenaren en publieke dienstverleners en komt erachter dat ook zij bekneld kunnen raken in de raderen van het systeem. Maar hij ontdekt ook dat het daar vol zit met getalenteerde idealisten, waardoor er misschien wel meer de goede kant op gaat dan ooit. Én er blijkt veel te zijn dat wij burgers zelf kunnen doen.

Bessems ontkomt hierbij niet aan de confrontatie met zijn eigen drijfveren en vooroordelen. Vloeit zijn fascinatie voor ontspoorde systemen en hun doelwitten voort uit zijn familiegeschiedenis? En is zijn weerzin tegen hechte gemeenschappen wel terecht?

Een boek dat het bestuur begrijpelijk maakt voor alle Nederlanders die ermee leven maar er soms niks van snappen. En onmisbaar voor wie erin werkt.

Kustaw Bessems (1977) is zaterdagcolumnist en redacteur bij de Volkskrant. Voor die krant maakt hij ook de succesvolle podcast Stuurloos waarin hij onderzoekt hoe Nederland beter bestuurd zou kunnen worden. Zijn werk is, hoewel gericht op de geïnteresseerde leek, zeer invloedrijk binnen de wereld van het openbaar bestuur, waar hij veelgevraagd spreker is.

Genres: Nonfiction, Politics, Society

308 pages, Paperback

Published May 1, 2024

Reviews

[Vincentvanbeest · Rating 4 out of 5]

Voor fans van de podcast (zoals ik) niet heel veel nieuws, maar toch wel verplichte kost voor iedereen die in het openbaar bestuur werkt of erin is geïnteresseerd. Puntje aftrek voor de lelijke uitgave.

[Koen Koolstra · Rating 3 out of 5]

Een beetje als de voetbalanalist die terechte punten heeft, maar waarvan je je toch blijft afvragen of die het zelf beter zou doen..

[Andreas Willemse · Rating 5 out of 5]

In Dutch:

Geweldig boek waarin uitgebreid wordt beschreven hoe ingewikkeld het is om te besturen (het land) en wat er allemaal misgaat. Ben het niet met alle aangedragen oplossingen eens, maar de probleemanalyse is fenomenaal. Leestip voor iedereen die in/voor de publieke sector werkt. En hoera! voor de rechtsstaat.

[Milan · Rating 4 out of 5]

Oprecht, diepgravend, persoonlijk en analytisch. Een klein bestuurskundig wonder

[Jorg · Rating 3 out of 5]

Een confronterend goed boek.

Maar, het hoofdstuk over Covid is in principe totaal overbodig: het had ook in een paar alineas in het hoofdstuk erna gepast. En zo waren er wel meer passages die niet echt essentieel waren.

Daarom geen vijf sterren gegeven, terwijl het verhaal op zich en de boodschap dat absoluut wel waard zijn. Dus lees dit boek.

[Em · Rating 3 out of 5]

3,5 * interessant, verontrustend en ook: ijdel.

[Henk Wever · Rating 5 out of 5]

Met 'Stuurloos' heeft Kustaw Bessems feilloos de rode draad weten te vinden uit de gelijknamige podcast serie.

Onderweg stelt hij nog een aantal zaken aan de kaak die we in ons bestuurlijke landschap zo gewoon zijn gaan vinden. Zoals gemeentelijke samenwerkingsverbanden; Handig en lekker efficiënt binnen 'het systeem'. Maar voor de burger? Eigenlijk bouwen we nieuwe (ondemocratische) instituten waarop de burger geen invloed heeft. Of de gekke kronkel dat de gemeente de burger 'klant' is gaan noemen en zonder te knipperen met de ogen haar diensten 'producten' noemt. Dit terwijl de burger democratische mede-eigenaar van de gemeente is en dus absoluut geen klant.

Hij schetst een beeld van een overheid, die wil lijken op een commercieel bedrijf, maar daardoor vergeet wat ze eigenlijk is. Een overheid die zo bezig is met kijken naar de politiek en de regels dat ze het zicht verliest op de burger en de mensen die (namens de overheid) in direct contact staan met de burger. Snel en efficiënt willen we wetten en beleid van de tekentafel naar de praktijk brengen. Kennis komt van buiten en niet van binnenuit. Maar we stapelen nieuwe regels op oude regels. De oplossing van gisteren wordt het probleem van vandaag. Dat repareren we weer met nieuwe regels. Het effect is een onoverzichtelijk opgeknipt oerwoud. Een overheid die stress toevoegt bij de mensen die juist vanwege een stressvolle situatie gebruik willen maken van voorzieningen die bedoeld zijn om stress te verlichten. Voor velen van hen blijkt het een kafkaëske nachtmerrie!

Het boek heet gelukkig 'Stuurloos' en niet 'Hopeloos'. Er zijn kansen om het beter te doen. Maar niet met snelle oplossingen; Juist voor het tegenovergestelde lijkt Kustaw Bessems te pleiten. Het begint bij het verleggen van de focus naar de burger en de mensen die namens de overheid bij hen over de vloer komen. Alles wat de overheid doet, doet zij ten dienste van wat daar gebeurt. Daarna volgen geen ronkende beleidsstukken, geen leger tekentafel beleidsambtenaren, geen grote stappen. Maar wel een helder doel, persoonlijk contact met de burger, beleid gemaakt vanuit praktijkervaring en kleine, bedachtzame stappen in de goede richting.

[Ramon · Rating 4 out of 5]

Af en toe merk je dat Bessems vooral journalist is, en nooit echt aan de kant van de organisatie heeft gestaan.
Over de Grondwet: het is dus niet mogelijke nieuwe wetten te toetsen aan de Nederlandse Grondwet, maar wel aan het Europese Verdrag voor de rechten van de mens. Echter gaat dit verdrag niet heel ver, het is meer een ondergrens. De democratie is dus kwetsbaar, zeker als we een verdrag opzeggen. Maar je mag toch de hoop hebben dat we als Bataafs volk verstandig genoeg zijn geen constitutioneel hof nodig te hebben.
Verder zijn de lessen duidelijk en helder uiteengezet. Het jojo-coronabeleid was een puinhoop, en de politieke keuzes werden aan het OMT gelaten. Zo werkt het natuurlijk niet.
Luister naar de uitvoerders en de praktijk. Laat de professionals maatwerk kunnen leveren. Tegenspraak moet nooit gestraft worden. En natuurlijk, zoals altijd, te veel marktdenken = slecht.
Tot slot las het boek heerlijk weg. Krijgt altijd bonuspuntjes bij mij.

[Reader · Rating 5 out of 5]

Een boek dat iedereen die in de publieke sector werkt MOET lezen. Of gewoon, als je een betrokken burger bent en wilt snappen hoe het komt dat we als samenleving zo complex geworden zijn dat de bestuurbaarheid eronder lijdt. Hoe het komt dat er zo’n kloof is tussen beleid en uitvoering, terwijl iedereen er toch het beste van wil maken.
Kustaw Bessems heeft een boek geschreven dat hier licht op werpt. Fijn geschreven en vol herkenbare voorbeelden uit de praktijk. Gelukkig ook ruimte voor hoe het misschien beter zou kunnen en voor mensen die tegen de stroom in durven te denken én doen.
Lezen!!

[Charisma Hehakaya · Rating 5 out of 5]

Stuurloos is een aanrader en leest makkelijk weg voor mensen die goed op de hoogte is van de Nederlandse rechtsstaat, maar ook voor mensen die hier weinig van weten en hier meer van willen leren. Dit komt door de mooie mix aan Kustaws persoonlijke perspectieven, maar ook aan professionele perspectieven op de betekenis van goed bestuur, de rechtsstaat en grote imponerende gebeurtenissen zoals het toeslagenschandaal. Hierdoor leer (verbeter) je ook je eigen kijk op wat goed bestuur kan betekenen. Goed boek dus voor in de trein, een koffietentje en ook op het strand.

[Tim · Rating 4 out of 5]

Aan de hand van zeven hoofdstukken neemt Kustaw je mee door het tijdperk Rutte. Zonder al te veel wrok te tonen naar de persoon legt hij bloot waar het volgens hem bestuurlijk en politiek mis gaat. Hoewel er over elk van die hoofdstukken afzonderlijk over de jaren boeken zijn uitgekomen vat deze veel accuraat samen.

Zo gaat hij in op de nood van een betrouwbare rechtstaat, het nut van praktische kennis en het verdringen van kennis door stomme consultants en marktdenken binnen de overheid.

Zeker de moeite

[Tessa Berghouwer · Rating 5 out of 5]

In één ruk uitgelezen. Wat goed en helder geschreven. Een boek over de staat en toekomst van het openbaar bestuur dat leest als een pageturner, bijzonder! Als voormalig ambtenaar en historicus vind ik dit ook een belangrijk boek. Kon alles wel onderstrepen en overal uitroeptekens bij zetten. Voor echt belangrijke passages maakte ik een ezelsoor. Bij het halve boek is het hoekje van de bladzijde nu omgevouwen... Lees 'Stuurloos'!

[Joline Dijkstra · Rating 4 out of 5]

Meestal niet helemaal mijn genre om dit soort boeken te lezen en daardoor merk ik ook dat ik het lastig vind om te lezen. Maar Bessems zet het goed uiteen. Na het lezen begint voor mij de reflectie pas; wat kan ik hiermee als provinciale ambtenaar? Daar neem ik de komende weken de tijd voor. De provinciale laag stond in het boek minder centraal dan het Rijk en gemeente, maar alsnog biedt het boek zeker weer handvaten die je werk als ambtenaar weer even opscherpen. ;)

[Tom Melis · Rating 4 out of 5]

Messcherpe analyse van het falen van de Nederlandse overheid in de afgelopen decennia. Van het Toeslagenschandaal tot het verdwijnen van publieke voorzieningen, van de gaswinning in Groningen tot de opvang van Joden na de Holocaust. Kern is een overheid voor wie regels telkens belangrijker zijn dan mensen. En een samenleving of cultuur die niet zoveel op heeft met het ideaal van burgerschap.

[Daan Van · Rating 5 out of 5]

Ook als fan van de podcast weet Kustaw Bessems je toch te verrassen met dit geweldige boek. Slim, toegankelijk, macro én concreet, inspirerend, niet cynisch en warm pleidooi voor meer inlevingsvermogen. Lezen!

[Sanny · Rating 3 out of 5]

Kapot lelijke cover. Inhoudelijk interessant (vooral het hoofdstuk over het coronabeleid). Had wellicht wat compacter gekund; soms herhaling en beetje langdradig. Lekker geschreven wel!

[Bart Timmers · Rating 4 out of 5]

Veel bestuurlijke inzichten voor een lezer die zelf uiteindelijk meer uitvoerder dan beleidsmaker is. Maar Bessems pleit in feite voor het dichten van de kloof tussen die twee kanten. En daar kan ik het alleen maar mee eens zijn. Ik heb hier veel van opgestoken en het heeft me aan het denken gezet.

[Gert-Jan · Rating 4 out of 5]

Sterk boek over een faalende nederlandse overheid.

[Dick Knip · Rating 5 out of 5]

Zeer leesbaar, zeer duidelijk, zeer toegankelijk en zeer leerzaam. Een must voor elke ambtenaar en bestuurder.

[Joost Puite · Rating 5 out of 5]

Ik twijfel tussen vier en vijf sterren, hoe dan ook: uitstekend boek. Lezen!

[TJ · Rating 4 out of 5]

Nuttig boek om mijn prille ambtenarenbestaan de nodige ideologische kracht bij te zetten.

[Lexie Reads · Rating 3 out of 5]

Interessant onderwerp maar het is niet helemaal mijn schrijfstijl. Geeft stof tot nadenken.