De macht van het verleden

by Ivo van de Wijdeven

Een blik in het brein van Poetin en andere potentaten

Vladimir Poetin houdt van geschiedenis. Zijn vurige redevoeringen zitten er vol mee. Velen verklaren hem voor gek, maar in vaardige handen is het verleden een wapen zonder weerga. Xi Jinping, Recep Tayyip Erdogan en andere ambitieuze leiders weten dat ook en maken er sluw gebruik van. Dat gebeurt wereldwijd. Ook in het Westen.

In De macht van het verleden legt Ivo van de Wijdeven haarfijn uit hoe politici en potentaten de geschiedenis gebruiken. Daarmee geeft hij tevens inzage in de diepere drijfveren van machthebbers. Hun visie op het verleden stuurt hun handelen in het heden. De macht van het verleden werkt twee kanten op. Hoogste tijd om die macht onder de loep te nemen.

Genres: Nonfiction, History

320 pages, Paperback

First published January 31, 2022

About the author

Ivo van de Wijdeven is historicus en politiek analist. Hij adviseerde jarenlang de minister-president en voorziet media als De Correspondent, RTL Nieuws, VPRO OVT, NRC, Historisch Nieuwsblad, Geschiedenis Magazine en Clingendael Spectator van heldere uitleg. Eerder schreef hij De rafelranden van Europa, De spoken van Visegrád, De nieuwe rafelrand van Europa en De macht van het verleden, dat op de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs stond.
Met zijn verhalen wil hij iedereen die daarin geïnteresseerd is een historische achtergrond bieden bij de actualiteit.

Reviews

[Erin · Rating 4 out of 5]

[3.7] Interessant boek over hoe autoritaire en/of populistische leiders in diverse landen het verleden gebruiken en opportunistisch vormgeven voor eigen gewin. Mn de hoofdstukken over Turkije, China en Polen erg interessant. Nadelen: het boek was soms iets te beschrijvend en had wat meer concrete voorbeelden aan kunnen halen. Hier en daar ook wat repetitief, mn het hoofdstuk over Rusland, wat dat wat moeilijker door te komen maakte.

[Pieter Serrien · Rating 3 out of 5]

Boeiend boek over hoe conservatieve krachten herinneringsoorlogen uitvechten en permanent belegerde naties willen creëren. Veel geschiedenis erbij, daardoor soms wat weinig aandacht voor de dynamieken en de andere voorbeelden dan vk, Turkije, Rus, china, Polen en Hongarije.

[Hans Buijze · Rating 4 out of 5]

Een enorme golf van nationalisme en rechts-conservatisme overspoelt de wereld. Van wijdeven geeft een uitgebreid overzicht van hoe het verleden herschreven wordt door de machthebbers in Rusland, Polen, Turkije, China en het Verenigd Koninkrijk door bepaalde periodes in de geschiedenis te verheerlijken, door pretparken, musea in te richten, via TV-series en onderdrukking van de vrije pers. Vreemde eend in de bijt is misschien het verenigd koninkrijk waar vooral de poging centraal staat van Gove om het geschiedenisonderwijs te herijken met veel aandacht voor heldenverhalen. Het is een vol en vooral treurig makend verontrustend boek geworden. Maar ook weer een noodzakelijk boek, helder geschreven en vooral uitvoerig.

[Rein · Rating 5 out of 5]

‘A must read’ geeft zeer interessant inzicht over Rusland en de oorlog met Oekraïne, geschiedenis van de grootmachten en hoe deze met elkaar verwikkeld zijn en onze toekomst gaan bepalen.

[Klaas Bisschop · Rating 4 out of 5]

Van de Wijdeven beschrijft in vijf hoofdstukken (één per land: Rusland, Polen, Turkije, China en het Verenigd Koninkrijk) hoe de geschiedenis als politiek wapen wordt ingezet. En hoe op ingenieuze wijze één interpretatie als enige historische waarheid wordt verankerd in de samenleving, en steeds vaker in de (grond)wet. Hij geeft inzicht in de drijfveren van politici, wat helpt bij het doorgronden van het historische frame waarbij, door verdraaide visies op het verleden, ‘de ander’ als vijand wordt gedefinieerd en ontmenselijkt. Iedere vorm van kritiek wordt gezien als een aanval en ‘bewijst’ daarmee de juistheid van de ingenomen positie.

Van de Wijdeven parafraseert von Clausewitz: ‘Geschiedenis is de voortzetting van de politiek met andere middelen’. Middelen als geschiedenispolitiek, herinneringswetten, geschiedenisoorlogen of herinneringsoorlogen, herinneringsdiplomatie, herinneringscultuur.
Geschiedenis als de smeerolie voor het nationalisme, geschiedenis als middel om onszelf te definiëren, geschiedenis als collectief geheugen.
En nostalgie als middel, het verlangen naar een ideaal verleden dat nooit bestaan heeft.

Om dat gewenste verleden in de samenleving te implementeren zet de overheid diverse technieken in. De historische boodschap/propaganda wordt overgedragen door het geschiedenisonderwijs, door nepnieuws, door boeken, musea, films, documentaires en Tv-series. Maar ook door nationale feest en herdenkingsdagen, optochten en parades, monumenten en tot slot door het inzetten van kerk en religie.

Het is belangrijk te beseffen dat ook de machthebbers zelf vast zitten in het door hen gecreëerde frame. Zelfs als ze er zelf niet (meer) in geloven moeten zij niet teveel van hun verhaal afwijken, anders pikt de publieke opinie het niet meer.

Sinds de financiële crisis in 2008 is bij de westerse conservatieve nationale politici het idee ingetreden dat het westen in verval is en dat een terugkeer naar traditionele normen en waarden een oplossing is.

Van de Wijdeven roept historici op zich te verzetten tegen onevenwichtige weergave, oversimplificatie en onjuist interpretatie. Historici moeten helpen om nationale mythen te ontzenuwen, door zo objectief mogelijk de feiten weer te geven. Gewoon zeggen hoe het werkelijk was. Omdat de meeste mensen een gebrekkige kennis van de geschiedenis hebben om hen tegen te spreken, kunnen politici ongestraft misbruik maken van deze onwetendheid.

In een ideale wereld houden overheden zich verre van het bedrijven van ‘geschiedenispolitiek’, maar zolang het nog niet zover is moeten die verraderlijke praktijken luid en duidelijk openbaar gemaakt worden.

De macht van het verleden gaat over heel veel wetenswaardige zaken. Al die wetenswaardigheden worden in een enthousiast betoog behandeld, maar dat gaat wel regelmatig ten koste van de helderheid.
Dat van de Wijdeven tussendoor ook Servië, Hongarije, India, USA en Frankrijk even meeneemt draagt bij aan het rommelige karakter van de op zich informatieve tekst. Dat maakt het lezen over dit complexe onderwerp niet eenvoudiger, een ‘strakkere’ tekst zou mij geholpen hebben.

[Maarten de Groot · Rating 3 out of 5]

Aan de hand van vijf 'case studies' laat de schrijver zien hoe politici het verleden gebruiken/misbruiken in hun binnenlandse en buitenlandse politiek. Interessant, maar er had wel wat meer eindredactie op gemogen: vrijwel elke case is te lang en sommige dingen worden regelmatig herhaald. Ook zijn niet alle cases even interessant: die over Rusland is redelijk bekend, maar die over Turkije (en de Balkan) en China zijn wel weer verrijkend.

[Peter Dijkstra · Rating 3 out of 5]

Interessant boek over het gebruik van historie door leiders. Af en toe worden er aanvullingen gegeven waardoor de draad kwijt lijkt. Tip: op podimo is een podcast over het boek (met de schrijver), leuk om te luisteren naast het lezen van dit boek.

[Margreeth · Rating 4 out of 5]

Geschiedenis kan op verschillende manieren gebruikt. Als men de verhalen in beton giet mist het tegenspel waardoor het zijn glans verliest.
Portret van diverse landen met hun leiders die de geschiedenis naar hun hand zetten. Af en toe een tikje langdradig en veel herhalingen.

[Renée VsGréve · Rating 3 out of 5]

non fictie. als geschiedenis fijn boek