Marieke en Vik trekken met hun twee dochtertjes weg uit de stad, op zoek naar een zuiver leven op het platteland. Het gezinsleven in het afgelegen dorpje is minder ideaal dan verwacht. Vik en Marieke zijn elkaars eerste liefde en beste maatjes, maar in bed is het stil. Wanneer Marieke na een lange zoektocht haar lust denkt te bekoelen door een bezoek aan een escort, wordt er in haar lichaam en geest iets in gang gezet dat ze nooit had verwacht. Hoe terug te keren naar het oude leven?
Patricia Jozef geeft de verborgen wereld van gigolo’s een menselijk gezicht. Luchthartig én scherpzinnig verweeft ze tomeloze begeerte en het nuchtere alledaagse.
Patricia Jozef (België, 1975) debuteerde met de roman Glorie (2017, shortlist ANV Debutantenprijs), die lovend werd onthaald. Ze studeerde schilderkunst in Gent en filosofie in Brussel en Amsterdam. Zowel in het schilderen als in de filosofie zocht ze verhalen. Nu geeft ze les aan migranten en ziet dagelijks uiteenlopende levens passeren.
Vier sterren voor het verhaal van het gezin en het dilemma stads- plattelandsleven, jammer van het clichématige gigoloverhaal. Ook de keuze van de titels hebben we mateloos gestoord. Nochtans duidelijk een auteur met veel potentieel.
Drie of vier sterren want aangenaam en heet (vier), maar daarna erg onsexy en boem pats (letterlijk 🪜) voorbij (drie). Lekker herfstig tussendoortje 🍂🍂🍂
Boek over een boeiend en relevant thema: wat als de fysieke aantrekkingskracht en intimiteit tussen levenspartners uitdooft? Dit boek gaat erover hoe heftig dat is.
Aantekeningen voor mezelf gemaakt. Eén grote spoiler.
Marieke en Vik kennen elkaar vanaf hun veertiende. In dit verhaal zijn ze veertigers, getrouwd met twee jonge kinderen. Marieke een stadsmens, Viktor opgegroeid op het platteland. Ze besluiten om met hun kinderen vanuit de stad naar het platteland te verhuizen voor een rustiger leven en komen terecht in Noord Frankrijk, net over de grens met België. De kinderen gaan lief mee in het project van hun ouders inclusief wat klein protest hier of daar. Vik dompelt zichzelf onder in het verbouwingsproject van de oude boerderij die ze hebben gekocht, Marieke staat nog met één been in het sociale leven van de stad die ze hebben verlaten. Op de achtergrond spelen de ouders van Vik een rol, vooral zijn moeder die haar greep op het gezin verliest (wat Marieke beoogt).
Ontevreden Vik geeft om wat te verdienen, les in pottenbakken, keramiek. Hij organiseert een cursus waaraan jonge vrouwen uit de stad meedoen die naar het platteland komen voor de romantiek ervan en om kort te ontsnappen aan hun jachtige leven. Vik beschrijft hoe je met je vingers op de draaitafel van een blok klei een potje of beker maakt zo sensueel dat het net seks lijkt. Hij noemt water voor aan je handen zelfs glijmiddel. Ondertussen hebben Marieke en hij dus geen seks meer, zoals we weten. Zij heeft nog behoefte, maar hij niet meer. Marieke ziet in haar schoonmoeder het akelige beeld van een vrouw op leeftijd die niet meer begeerd en niet meer aangeraakt wordt: verzuurd, hard, veeleisend, ontevreden.
Gemis Marieke en Vik zijn vriendschappelijk een goed stel, maar de passie is weg. Marieke mist fysieke intimiteit en probeert wel eens wat richting Vik, maar Viks vuur lijkt gedoofd. We weten niets over de voorgeschiedenis, dus vragen naar wiens schuld dit is, lijkt irrelevant (maar wacht af…). Jozef neemt de situatie als uitgangspunt en vertelt het verhaal als een ‘en hoe nu verder?’ Ik merk dat ik het fijn vind dat ze niet het cliché gebruikt van de man die altijd en alleen maar aan seks zou denken en de vrouw die niet wil, maar dat het ook de man kan zijn die interesse verliest en dat de vrouw die wel behoefte heeft aan intimiteit geen slechte vrouw is. Jozef beschrijft het allemaal heel realistisch en proportioneel, je voelt als lezer mee met het gemis bij Marieke.
Het geweld van stilte Ergens in het boek noemt Jozef “het geweld van stilte”. Ik vind dat een mooi begrip. Iedereen die een pijnlijk einde of een pijnlijke periode in een liefdesrelatie heeft meegemaakt, heeft er een voorstelling bij: het zwijgen, het beleefde maar afstandelijke communiceren, het om elkaar heen draaien en langs elkaar leven, de opluchting om alleen te zijn… het niet uitspreken, niet praten, de stilte die geweld aandoet… Jozes beschrijft het.
Schokkend huilen en tranen Het huwelijk van Marieke en Vik is dus zo’n verstandshuwelijk geworden dat ze geen seks meer hebben. Marieke besluit na jaren zonder seks tot een date met een gigolo, een ‘gentleman.’ Met als argument dat als je ervoor betaalt, dat het dan geen overspel is maar een transactie. Natuurlijk werkt dat anders, en ook daarover gaat dit boek. Over hoe diep lichamelijke intimiteit en seks ingrijpen op onze emotionele gezondheid, misschien wel op onze algehele gezondheid. De sessie met haar eerste gentleman Rocco is bescheiden geschreven, er is niets vulgairs aan. Jozef laat ons meebeleven vanuit Marieke: “En er groeide nog iets anders, diep vanbinnen, onverwacht en evenmin zonder verzet: een gevoel van dankbaarheid.” Ze komt die nacht twee keer klaar; de tweede keer huilt ze, het “kwam van heel diep, schokkend huilen en tranen.” Zo diep gaat fysieke intimiteit dus.
Professionele houding Terwijl Vik zich onderdompelt in keramiekopdrachten en de verbouwing van de boerderij, gaat Marieke een aantal keer naar de gentleman Rocco / John. Langzaam maar zeker geeft ze zich steeds meer aan hem over. Ze laat zich vastbinden en geniet van onderdanigheid. Ze begint te twijfelen aan zijn professionele houding (zou hij meer voor haar voelen?), en als lezer denk je dat wij moeten twijfelen aan haar professionele houding (zij begint meer voor hem te voelen). Dan volgt een scene waarin Rocco / John opbiecht dat zijn eigen relatie is geëindigd. Ze hebben niet-transactionele seks, zelfs zonder condoom.
“Is het niet jammer om gedurende een heel leven slechts één lichaam te mogen kennen en beminnen? Kan het niet als deugd worden gezien om op een klein, afwijkend zijpad, andere aspecten van jezelf tegen te komen, en die rijkdom mee te nemen naar de hoofdweg?”
Inzicht draait Tegen het eind van het boek draait ons inzicht. Marieke en Vik vrijen sinds lange tijd weer eens. En ze praten na afloop met elkaar. Alletwee hebben ze intimiteit gemist. Wij denken dat het aan Vik lag - blijkt dat al die tijd zij koud, hard en dwingend naar hem was. Eerst voor het produceren van sperma voor kunstmatige inseminatie, later voor intimiteit op commando en voor seks om haar te bevredigen. Vik zegt dat hij vindt dat Marieke op zijn berekenende moeder lijkt. “Sinds hun gesprek streelt ze hem soms. Hij heeft tederheid nodig. Zoals alle mannen, in de hele wereld, dat nodig hebben.”
Herstel … en dan ontdekt hij via de zoekgeschiedenis op haar computer haar afspraken met de gigolo. Zij verdedigt zich met dat ze zich eenzaam voelde en dat het enkel een transactie was, hij vindt juist de kilheid van de transactie moeilijk te verkroppen, want “zo zijn wij niet.” Hij wil dat zij vertrekt en betrekt tot dat moment het dak van de boerderij. Marieke en Vik beginnen een communicatie via briefjes die leidt tot een eerste gesprek voor herstel. Maar dan volgt het noodlot: Vik klimt hoger en valt door het dak van de schuur. Vik overleeft en eindigt in een rolstoel. Het is de aanleiding voor de terugkeer van het gezin naar de stad die ze hadden verlaten. Eenmaal daar eindigt Jozef wat zoet met een mogelijke nieuwe zwangerschap van Marieke. Wat dat beeld nog een beetje verstoort is dat we als lezer weten dat Marieke niet zeker kan zijn of de zwangerschap is veroorzaakt door Vik of door de gentleman Rocco / John…
Kritiek Ondanks het boeiende gegeven van dit boek, heb ik wel wat kritiek. Ik vind het verhaal veel gebruik maken van clichébeelden, ondanks de omkering van prostitué en klant, die zeker verfrissend is. Zo doorloopt de seks met de gentleman haast obligaat stappen via bondage naar verkleedpartij in ‘hoerige’ latexkleding, het gebruik van een voorbindddildo zonder gevoel door haar op hem, een gang naar een parenclub en het voorstel van de gigolo om seks te hebben in een peeskamer waarbij zij de prostitué zou spelen. Waarom niet gekozen voor de innerlijke route van seks, de beleving, de diepgang en spiritualiteit ervan? Ook andere beelden in dit boek schuren langs clichés voor mij: het verhuizen naar het platteland, de manipulatieve schoonmoeder, het ongeluk op het dak en de nieuwe zwangerschap… Vik eindigt in een rolstoel; dat drama en de impact daarvan op het leven van Vik, Marieke en hun kinderen wordt volledig genegeerd. Een vriendin van mij las een klein stukje mee en sprak over een romannetje. Dat oordeel vind ik dan weer té streng - het is het thema van de opgedroogde intieme relatie, de al dan niet legitieme vlucht in transactionele seks en de eigen rol in dit alles van degene die vreemd gaat, die het boek inhoud geven, maar juist die thema’s hadden meer en origineler uitgewerkt kunnen worden.
Ik had meer van dit boek verwacht. Een vrouw probeert de sleur van het leven te doorbreken door op zoek te gaan naar een escort. De overpeinzingen die daarbij komen kijken - over de waarachtigheid van de liefde - zijn helaas nogal stereotiep, weinig uitgediept en soms storend repetitief. Toch leest het boek vlot weg, al lijken de scènes tussen de lakens geschreven door ChatGPT.
5 sterren voor de stad-platteland laag van het verhaal, 4 sterren voor de psychologie tussen de gehuwden en de relatie met de schoonmoeder. 0 sterren voor de erotische passages. Even sensueel als een vrachtwagen die door de middenberm gaat, beetje eens korte samenvatting van 50 tinten grijs.
Het gemakkelijkste is om Gentlemen af te schrijven als een boek over een midlife crisis. Marieke trekt met haar man Vik en hun twee dochtertjes naar het platteland, omdat vooral Vik het jachtige leven van de stad wil ontvluchten. Marieke mist algauw diezelfde stad, maar ook fysieke intimiteit van Vik. En zo komt ze terecht bij een escort.
De synopsis —en de uitwerking ervan— biedt weinig ruimte voor originaliteit. De klemtoon ligt iets te nadrukkelijk op het gebeuren met de escort, maar de focus twijfelt tegelijk voortdurend met wat er met het gezin aan de hand is. Dat gebrek aan focus zorgt voor een tweespalt die het boek afzwakt, terwijl er eigenlijk veel meer in zat dan een opeenstapeling van banaliteiten.
Zoals bijvoorbeeld waar ze naartoe verhuizen. Het dichtstbijzijnde dorp is Petit Trianon en zelf wonen ze in Le Hameau de la rêne. Petit Trianon is het landgoed van Marie Antoinette (die van “S’ils n’ont pas de pain qu'ils mangent de la brioche!”) in Versailles, en Le Hameau de la Reine is een aanpalend luxe boerendorpje dat ze liet bouwen om er boerin te kunnen spelen. Net zoals Marieke.
Gentlemen leest vlot uit, maar het heeft een te groot stationsromangehalte om er een goed boek van te maken.
3.5 Vlot geschreven en ook best wel intrigerend verhaal. Alleen het einde ging plots snel en relatief probleemloos, alsof ze net iets te snel wegkomt met hetgeen gebeurd is.