Anders voelen, anders geloven: Over autisme en geloofservaring

by Hanneke Schaap-Jonker, Gert van den Brink

Een essentieel boek over de geloofsbeleving van mensen met autisme.
Anders voelen, anders geloven van Hanneke Schaap-Jonker en Gert van den Brink is een psychisch-pastoraal boek voor mensen met autisme met betrekking tot hun geloofsbeleving, en hun naasten. Veel mensen met psychische problemen worstelen met hun geloof: ‘Is het wel echt?’ ‘Kan ik wel geloven met mijn probleem?’ Ook mensen met autisme kunnen last hebben van deze vragen. Autisme heeft invloed op relaties, communicatie, waarneming en gedrag. En dus ook op geloven en de relatie met God. Naast ervaringsverhalen en uitleg over de verbanden tussen autisme en geloofsbeleving gaan de auteurs in op wat Maarten Luther schreef over geloof en genade. De Reformatie blijkt verrassend behulpzaam voor mensen met autisme en hun omgeving.

Genres: Psychology

106 pages, ebook

Published September 29, 2022

About the author

Mijn naam is Hanneke Schaap-Jonker, en ik ben psycholoog en theoloog. Ik ben rector van het Kennisinstituut Christelijke GGZ, en hoogleraar klinische godsdienstpsychologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Wetenschappelijk onderzoek, onderwijs en training, (behandel)methodiekontwikkeling en zorginnovatie zijn de zaken waarmee ik me bezig houd. Kennis extern delen behoort ook tot mijn taken.

Reviews

[Iris Kappert · Rating 2 out of 5]

Wat ik fijn vind aan dit boek waren de verhalen van christelijke autisten aan het begin. Het was fijn om hierin herkenning te vinden. Bijvoorbeeld over hoe ze kerkdiensten ervaren en moeite hebben met abstracte begrippen en tegenstrijdigheden in de Bijbel. Ik vond het ook mooi hoe Christa zegt dat het voor haar uiteindelijk meer hopen is dan geloven.

Voor de rest was dit niet echt een boek voor mij. Het focust zich veel op dat mensen met ASS meer rationeel geloven dan emotioneel geloven, en dat is iets waar ik mezelf niet in herken.
Ook is het best wel geschreven vanuit de reformatorische hoek, waar ik niet in thuis ben. Luther en de Heidelbergse catechismus worden bijvoorbeeld vaak aangehaald.

[Sam van der Leek · Rating 4 out of 5]

In Anders voelen, anders geloven gaan Hanneke Schaap-Jonker en Gert van den Brink in op een belangrijke kwestie. Hoe kun je geloven als je autisme hebt? En hoe beïnvloeden deze twee elkaar? Deze vragen brengen ook algemenere vragen op zoals: hoe staan ratio en gevoel in verhouding tot elkaar in iemands geloofsleven? En welke rol speelt identiteit in het leven van de gelovige? Het boek probeert vanuit een brede insteek licht te schijnen op deze vragen.
Het werk bevat bijvoorbeeld verhalen van ervaringsdeskundigen, die voor mij verrijkend waren om een beeld te krijgen hoe de geloofservaring van personen met autisme kan afwijken van een neurotypisch persoon.

Daarnaast komt ook een bespreking van Luther voorbij, niet omdat hij autisme had, maar wel omdat hij wel de aanvechting kende over de zekerheid in het geloof. Als je namelijk autisme hebt, zou je kunnen denken: kan ik dan wel zeker zijn van mijn geloof als ik anders ben dan anderen?
Luther vindt zijn antwoord op deze aanvechting in de leerstelling: Sola Fide (Geloof alleen). Deze overtuiging hielp Luther, en helpt ons om geen voorwaarde te scheppen aan ons geloof. Als we namelijk zeggen dat je een bevindelijk, liefhebbend of oprecht geloof moet hebben om zalig te worden, dan gaan we eisen stellen aan het geloof. Eisen die moeilijk te wegen zijn en die een zware last kunnen zijn. Hand. 16:31 zegt echter: 'Geloof in Jezus Christus en u zult zalig worden.'
Zo beseffen we ook dat Gods genade uiteindelijk niet afhankelijk is van ons, maar van Gods karakter. (Blz. 17) Andere vertalingen formuleren het alsvolgt: 'stel uw vertrouwen (...)', dit helpt ons in te zien dat geloven niet enkel een gevoel van binnen is, maar ook een keuze is. Het gaat erom dat je ervaart dat wat je gelooft over God ook echt zo is en dat je er naar handelt in je leven. (Blz. 14) Zo komt ervaring, overtuiging en gehoorzaamheid mooi samen.

Na deze besprekingen behandelen de auteurs ook de praktische toepassing van de inzichten van het boek in kerk. Als Jezus immers in Zijn wandel hier op aarde omzag naar de personen, die anders waren, die buiten de boot vielen of die niet gezien werden, hoeveel te meer dienen wij als volgelingen van Hem nu ook om te kijken naar de mensen die zich anders voelen. Ook kunnen we zo meer nadenken over hoe personen die zich anders voelen, toch op hun eigen unieke manier kunnen bijdragen aan het gemeente-zijn.

Verder vond ik de bijlagen aan het einde van het boek over de kenmerken en de psychologische theorieën rondom autisme waardevol. De verschillen tussen mannen en vrouwen met autisme, of hoe overprikkeling kan leiden tot een meltdown of een shutdown. Ook het inleven in anderen gaat op een andere manier bij personen met autisme dan bij neurotypische personen. Het gaat hier om verschillend gebruik van de twee waarneming systemen. De eerste heet het impliciete sociaal-perceptuele vermogen en de tweede het expliciete sociaal-cognitieve vermogen. Als persoon met autisme maak je vooral gebruik van de tweede. Daardoor is het moeilijker om aan te voelen wat er van je wordt verwacht in een sociale setting en omdat de tweede langzamer en vermoeiender is kost sociale interactie ook meer energie voor personen met autisme. De volgende vraag helpt de spanning te verduidelijken: Waarom vertoon je sociaal wenselijk gedrag? Omdat je intuïtief weet wat je behoort te doen in een sociale sfeer, of omdat je rationeel bedenkt dat dat moet.

Een quote ter overdenking:
Genade is zonder aanziens des persoons. Genade is alleen afhankelijk van het goede karakter van God. Genade is voor 100% een geschenk. Een geschenk voor iedereen die het gelovig aanvaardt. (Blz. 77)

[Jona · Rating 2 out of 5]

Ik had er iets anders van verwacht.

De verhalen en getuigenissen beperken zich ook tot de gereformeerde kant, waardoor het te beperkt is.

[Pieter · Rating 3 out of 5]

Hoewel het niet expliciet wordt benoemd is 'geloven' in deze zin het protestantisme, richting de gereformeerde hoek en met bijzondere aandacht voor Luther. Nu gaat niet het hele boek over het geloof an sich: hoewel sommige stukken prekerig zijn en de waarheid in pacht menen te hebben, zijn er ook interessante passages over het snijpunt van autisme en geloofservaring, neurodiversiteit temidden van een nadruk op gevoel, en het zoeken van steun in een omgeving die sterk 'anders' is. Waar het niet gaat over het actief kerkelijk zijn en wat en hoe te geloven, brengt het toch een genuanceerd beeld over hoe om te gaan met twijfels en de ervaring van het niet lijken te passen binnen een gemeenschap.

[Chris · Rating 2 out of 5]

Boek over geloven en autisme, vanuit perspectief van protestantisme. Het bevat enkele ervaringsverhalen. Daarnaast wat theoretische stukken over theologische begrippen als geloof en genade. Er worden enkele verbanden tussen geloven en autisme gelegd. Al met al wat mager en theoretisch. Bevat weinig praktische informatie, vb niet over ervaringen met prikkelarme kerkdiensten of ervaringsverhalen hoe het wel kan om met autisme volwaardig onderdeel uit te maken van een geloofsgemeenschap.

[José Muylaert · Rating 2 out of 5]

Mwah.. Ik had eigenlijk meer ( mensen met ) ervaringsverhalen verwacht, over hoe en wat zij geloven. Er kwamen echter 'slechts' drie mensen aan het woord, vooral over waar zij tegenaan liepen, gevolgd door hoofdstukken met een soort theologische uitleg; over wat er in de bijbel staat over geloven en hoe je dit kunt toepassen ( wanneer je autisme hebt ).

[Wabe Bakker · Rating 3 out of 5]

Ik miste de sacramenten als versterking door concrete ervaringen, dus niet de theorie maar waar het voor bedoeld is: zintuigelijk.
Verder vond ik de theologie theorie niet helemaal ontkomen aan de valkuil om alles in systeem te brengen. Maar dat is wellicht door de doelgroep?