Trzecia płeć

by Tadeusz Dołęga-Mostowicz

Barwny i pełen ironii opis środowiska przedwojennej Warszawy: zadeklarowanych feministek, wytwornych dam, skandalizujących artystek, naiwnych panienek z dobrych domów, skromnych urzędniczek, zniewieściałych mężczyzn oraz panów, którzy są utrzymankami kobiet. Poznajemy ów świat odwróconych proporcji, śledząc koleje losu Anny Leszczowej, prawniczki z Poznania, żony bezrobotnego utracjusza, która przybywa do stolicy w poszukiwaniu pracy i zostaje kierowniczką w agencji turystycznej "Mundus". Ze stoickim spokojem znosi upokorzenia, jakich nieustannie doświadcza w pracy, pamiętając, że jest jedyną żywicielką rodziny, że walczy o lepszy los dla swojej córeczki. Osamotniona, zdecydowana na rozwód ze zdradzającym ją mężem, szuka wsparcia u swoich krewniaczek - feministek, poznaje też nadzwyczaj inteligentnego i wrażliwego mężczyznę, który wydaje się być uosobieniem jej ideału męskości. Jak potoczą się dalsze losy tej dzielnej kobiety? Czy pracodawca doceni wysokie kompetencje i zaangażowanie Anny, a ukochany nie zawiedzie jej oczekiwań?

Genres: Classics

318 pages, Paperback

First published January 1, 1934

About the author

Tadeusz Dołęga-Mostowicz was a Polish journalist and author of over a dozen popular novels. The best known, which in Poland became a byword for fortuitous careerism, was The Career of Nicodemus Dyzma. It is claimed by some that the book subsequently inspired the 1971 novel Being There by Jerzy Kosiński.

Tadeusz Mostowicz was born August 10, 1898, at his family's village of Okuniewo, near Vitebsk in the Russian Empire, the son of a wealthy lawyer. After graduating from gimnazjum (high school) in Vilna (now Vilnius, Lithuania), then Russian Empire in 1915 he embarked upon law studies at the University of Kiev. There he befriended numerous fellow members of the Polish diaspora and became involved in a local underground group of the Polska Organizacja Wojskowa (Polish Military Organization, abbreviated "POW" in Polish).

After the Russian Revolution, Okuniewo was seized by Bolshevik Russia, and Mostowicz's family moved to Poland, where they bought a small village. Also in 1918, Tadeusz moved to Warsaw, where he joined the Polish Army. He fought as a volunteer in the Polish-Soviet War of 1919-1921, and was demobilized in 1922.

While working at printing houses, Mostowicz sent short stories to newspapers and was finally discovered to be a talented reporter. From 1925 he was on the staff of the daily Rzeczpospolita (The Republic), one of the most influential newspapers in Poland. About that time he adopted the pen name "Dołęga", after his mother's Dołęga coat of arms. While a journalist, he began publishing short stories and pamphlets, many of which achieved considerable popularity.

In 1928 he quit his journalistic job and devoted himself full-time to writing fiction. The following year he finished his first novel, and in 1930 published it as Ostatnia brygada (The Last Brigade). However, it was not until 1932 that he became famous as the author of Kariera Nikodema Dyzmy (The Career of Nicodemus Dyzma), the most popular of his books. Initially serialized in newspapers, the novel proved a major success. Thereafter Mostowicz wrote an average of 2 novels a year. His monthly income is estimated to have exceeded 15,000 złotych, some 2,800 1939 US dollars.

During Poland's defensive war in 1939, Dołęga-Mostowicz was mobilized and served as commanding officer of an outpost defending a bridge over the Cheremosh River at the town of Kuty in southeastern Poland. On September 22, 1939, he was killed in a skirmish with the advancing Soviet Red Army.

In 1978 his remains were exhumed and on November 24 interred at Warsaw's Powązki Cemetery.

Reviews

[Marta Demianiuk · Rating 4 out of 5]

3,5⭐️ Nie jest to tak postępowa, feministyczna powieść, jakby można się tego spodziewać po opisie. Niemniej ciekawie jest zobaczyć perspektywę na temat równouprawnienia kobiet w czasach międzywojnia.

Męscy bohaterowie prawie co do jednego są niesamowicie irytujący i zwyczajnie głupi, ale za to jestem zauroczona stylem dialogów prowadzonych w ten książce. Bardzo mi się podobały rozmowy bohaterów i ich nieoczywisty tok. Za to właśnie podwyższam książce ocenę do 4 gwiazdek.

[L.L. · Rating 2 out of 5]

Ech... nudna książka o problemach niedzisiejszych - tak bym to ujął. Właściwie męczyłem się czytaniem, wyjątkowo mnie nie wciągnęła, ale skończyłem bo tak jakoś się uparłem... Ale to nie znaczy, że jest ogólnie zła, po prostu czasy się zmieniły - tak bym to ujął.

Parę cytatów jednak wynotowałem:

"To zadziwiające, jak instytucja wroga jest potrzebna. Ludzie nie wytrzymaliby z nudów, gdyby nie mogli czegoś zwalczać. Obawiam się, że tkwi to w instynkcie."

i kawałek dalej jest dobry cytat, że aż w szoku jestem, że już wtedy niektórzy zdawali sobie z tego sprawę:

"Więc nie wie ciocia, że współczesny materializm doszedł do zaprzeczenia samej swej nazwy, że odkrył, iż najdrobniejsza cząstka materii, elektron, nie jest materią, tylko wiązką fal, że materii zatem w ogóle nie ma, że stanowi ona jedną z krótkotrwałych faz energii, że istoty tej energii nie znamy, że być może jest ona energią woli lub myśli?"

"Im dalej wstecz się cofnąć, tym obyczajowość była potworniejsza, a to, co czcimy jako tradycję, jest po prostu zbrodnią przeciw człowieczeństwu."

- trudno się z tym ostatnim nie zgodzić...

[Nat Nat · Rating 4 out of 5]

niektóre fragmenty męczyły, pod pewnymi względami się przedawniło, ale w polsce nic szybko sie nie zmienia

[Paula · Rating 4 out of 5]

bardzo pozytywne zaskoczenie po jednak trochę trącącym myszką 'Znachorze'. myśląc dzisiejszymi kategoriami, 'Trzecia płeć' to feministyczna historia o emancypacji młodej kobiety, która - mimo świetnego wykształcenia - ma problemy ze znalezieniem pracy i uzyskaniem wypłaty równej mężczyznom. postacie otaczające Annę to kolorowy karnawał polskiej bohemy: egzaltowani pisarze oczekujący pochwał, wściekli mizogini, przeintelektualizowani filozofowie, wyzwolone aktywistyki, pisarki i polityczki. okoliczności sprawiają, że losy młodej kobiety - matki i żony - stają się krytyką tradycji, dbania o opinie obcych ludzi, nierówności, umysłowego lenistwa i traktowania kobiet jak istot niższych. i tak, niektóre dialogi, w których raz po raz padają nazwiska Freuda, Spinozy czy Marksa mogą brzmieć sztucznie, nawet prześmiewczo, ale, cóż, tak czasem brzmią ludzie, którzy kochają brzmienie własnego głosu i wyjaśnianie świata innym. i takie dyskusje to czasami jedyna szansa na poszerzenie horyzontów - nawet kosztem zniesienia poczucia wyższości otoczenia.

bawiłam się świetnie i wiele razy głośno zaśmiałam, bo problemy podejmowane przez bohaterów są śmiesznie - i boleśnie - współczesne. mogłabym zobaczyć niektóre teorie o kobietach na twitterze pod nazwiskami prawicowych polityków lub redpilowych aktywistów i bez problemu uwierzyłabym, że to ich słowa.

bardzo podobało mi się zakończenie, bo jest realistyczne i pięknie podsumowuje los samodzielnej, silnej bohaterki, która nie daje się oszukać i zatracić w relacji, która nie jest dla niej dobra. you go, girl!

'Oczywiście – skłoniła głową Budniewiczowa – cokolwiek byście złego powiedzieli o kobiecie, zawsze będzie słuszne. Jeżeli jest uczciwą panienką i siedzi w domu – to gęś. Jeżeli podróżuje, jest samodzielna i nie drży przed opinią – to awanturnica. Jeżeli zarabia na siebie – no to odbiera chleb mężczyźnie. A nic nie robi – to pasożyt. Ubiera się skromnie, chodzi do kościoła, nie maluje się, nie ma kochanka – nudna świętoszka. Stroi się, baluje, flirtuje – wyuzdana baba. Zajmuje się sztuką, kształci się – snobka i sensatka. Pilnuje gospodarstwa domowego – kura domowa. Nie kocha się w nikim – zimna lalka. Kocha się – histeryczka. Ma romans – kurtyzana, a jeżeli nie – nikogo nie potrafi zainteresować. Mąż lubi przesiadywać w domu, ano, bo żona jest herod-baba i trzyma go pod pantoflem. Mąż włóczy się po knajpach – bo przecie z taką nudziarą nie można wytrzymać. Pracuje społecznie – megiera. Nic nie robi – kobiece lenistwo. Bieli na powrót męża chałupę – niewolnicza dusza. Palcem nie ruszy? To jasne, mściwe stworzenie, bez serca. Czyż nie tak, panie inżynierze?'.

[a_cappella · Rating 3 out of 5]

Chociaż historia jest moim zdaniem umiarkowanie wciągająca, to nie mogę się nadziwić, jak aktualne są powieści Dołęgi-Mostowicza. Ktoś niżej napisał, że "Trzecia płeć" porusza problemy niedzisiejsze - zupełnie się z tym nie zgadzam, realia były inne, to prawda, ale wiele z tych dyskusji mogłoby być (czy nawet jest) prowadzonych dzisiaj... A to tylko dowód na to, jak wolno zachodzą w społeczeństwie niektóre zmiany.

[Antek · Rating 2 out of 5]

Nie wiem jak to ocenić, czyta się o wiele gorzej niż Dyzmę czy obie książki o Wilczurze. Bardzo egzaltowane, niektórzy bohaterowie jakoś się gubią po drodze i znikają, mnóstwo przeintelektualizowanych dialogów. Jednocześnie pod koniec bardzo się przejąłem historią Lituni i z zapartym tchem śledziłem ten wątek. Dziwna książka, nieco męcząca, można sobie darować.

[Agnieszka Leputa · Rating 3 out of 5]

Z plusem ;) przyjemna lektura