Het nieuwe IJzeren Gordijn

by Rob de Wijk

Europa lijdt al meer dan dertig jaar aan zelfoverschatting, stelt Rob de Wijk in dit urgente en hoogst actuele boek. Een pijnlijke realiteit, waarmee wij door de oorlog in Oekraïne hardhandig zijn geconfronteerd.

Als winnaar van de Koude Oorlog vond Europa zijn economische systeem en democratische en humanitaire waarden superieur aan die van andere landen. Eeuwen van machtspolitiek maakten daarom plaats voor een idealistisch buitenlandbeleid, waarbij defensie steeds verder werd uitgekleed. De rekening van dit denken kregen wij gepresenteerd op 24 februari 2022, toen Rusland Oekraïne binnenviel. Machtspolitiek bleek toch niet verdwenen. De militaire dreiging voor Europa evenmin, maar dat kon zichzelf intussen allang niet meer verdedigen.

De prijs van dertig jaar militaire verwaarlozing, morele politiek en zelfoverschatting is hoog. We stevenen af op een permanente confrontatie met Rusland, op een nieuwe Koude Oorlog en een nieuw IJzeren Gordijn. Maar niet alles is verloren, concludeert De Wijk in dit fascinerende nieuwe boek. De Oekraïneoorlog heeft Europa gedwongen zich aan te passen aan een nieuwe tijd. En paradoxaal genoeg liggen daarin juist kansen om onze welvaart en veiligheid beter te verankeren.

Genres: Politics, Nonfiction, History

365 pages, Kindle Edition

Published April 19, 2024

About the author

Rob de Wijk is the founder of The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) and Professor of International Relations and Security at the Institute of Security and Global Affairs at Leiden University.

He studied Contemporary History and International Relations at Groningen University, and wrote his PhD dissertation on NATO’s ‘Flexibility in Response’ strategy at the Political Science Department of Leiden University.

Prof. De Wijk started his career in 1977 as a freelance journalist and later became head of the Defense Concepts Department of the Dutch Ministry of Defense, head of the Security Studies at the Clingendael Institute, and Professor of International Relations at the Royal Netherlands Military Academy.

Reviews

[Niels · Rating 4 out of 5]

Scherpe analyse van de wereld van vandaag en de parallellen met het verleden. Het failliet van de west Europese morele politiek komt helder naar voren en de auteur draagt 15 stappen aan die Europa zou moeten zetten. Een aanrader.

[Peter A. van Tilburg · Rating 4 out of 5]

De Wijk geeft een overtuigende analyse en visie op de geopolitiek en het failliet van de morele politiek van Europa in relatie tot China, de VS en Rusland. Bij deze spelers gaat het alleen om de machtsvraag. Een mooi voorbeeld is dat er sprake was na de ontbinding van het Warschau pact om Rusland op te nemen in de Navo. George H Bush reageerde hard op die suggestie ‘to hell with that. We prevailed they didn’t We can’t let the Soviets clutch victory from the jaws of defeat’ (blz. 150). Dat liet zien dat de VS een machtspolitieke speler is en daarin onderscheiden ze zich van de Europeanen. De individuele landen in Europa zijn te klein inclusief het VK om een vuist te maken in een dergelijk machtsspel. Het kleingeestige van de Europese politiek met betrekking tot samen optrekken is een groot risico. In de analyse van de Wijk is deze conclusie onontkoombaar. Gelukkig is hij optimistisch over de ontwikkelingen maar het gaat langzaam en de populisten die het nationalisme prediken werken tegen.

[Hannah Vollebergh · Rating 4 out of 5]

Voor mij als leek op het gebied van internationale betrekkingen zeer helder uitgelegd en betoogd. De Wijk is overduidelijk een realist, en beschrijft hoe de morele politiek in Europa niet in staat is een antwoord te bieden aan de machtspolitiek in andere delen van de wereld. Ik realiseer me dat vrijheid een voorwaarde is voor al het andere, maar met andere grote zorgen als klimaatverandering, is het soms ingewikkeld om idealisme helemaal los te laten en denk ik dat daarin ook compromissen mogelijk zijn.

[Mart · Rating 3 out of 5]

Soms eens, vaak niet. De Wijks verhalen over Defensie zijn interessant en ook zijn conclusies spreken mij aan (vooral het Europees aanbesteden van defensie vond ik een sterk punt). Tegelijkertijd zit er ook een achterhaalde visie op ontwikkeling en een licht seksisme door verworven. Goed om te lezen, blijf vooral sceptisch.

[Niels · Rating 2 out of 5]

2.5

[Christiaan van Asperen · Rating 5 out of 5]

Een enorme aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in geopolitiek. Natuurlijk gekleurd vanuit een Realistische invalshoek, maar Rob de Wijk laat zijn enorme deskundigheid zien in zijn lezing van het Europese buitenlandbeleid van de afgelopen eeuw en hoe deze in de toekomst kan worden vormgegeven. Relevanter kan bijna niet.

[Roland Amoureus · Rating 5 out of 5]

Een 'must read' voor iedereen die belangstelling heeft voor internationale betrekkingen. En eigenlijk voor alle politici in de Europese lidstaten. Voor mij een eye opener!

[David-Inci · Rating 4 out of 5]

"Hoe kunnen wij ons beschermen tegen agressieve potentaten als Poetin?" Deze vraag staat centraal in het nieuwe werk van Rob de Wijk. Hij beschrijft dat na de val van de muur het Westen zichzelf in slaap suste. Militaire middelen werden afgezworen, oorlog was immers iets van het verleden, en Westerse landen zouden voortaan streven naar (economische) samenwerking. Een paradigmaverschuiving deed zijn intrede: machtspolitiek werd ingewisseld voor een morele politiek waarin waarden als democratie en humaniteit centraal kwamen te staan voor westerse leiders.

Maar hier ging het volgens de Wijk mis. Hij beschrijft 'mislukte' (humanitaire) interventies in landen als Srebrenica, Afghanistan en Somalië. Westerse leiders, incluis Nederland, verkondigde deze morele politiek op het wereldtoneel en wezen ook met beschuldigende vingertje richting Rusland en China. Leiders van deze autocratische landen vonden dit hypocriet en hadden weinig op met een wereldorde waarin het Westen de boventoon voerde.

Rusland en China bleven daardoor wel inzetten op een politiek van macht, afgedwongen met een sterke krijgsmacht. En juist daar waren wij in het Westen mee gestopt. Jarenlange bezuinigingen op defensie worden plotsklaps teruggedraaid sinds de invasie van Rusland in Oekraïne. De Wijk centrale stelling is dan ook dat het Westen mee moet gaan in deze machtspolitiek. De idealistische denkschool, die handelt vanuit morele waarden, moet plaatsmaken voor een realistische denkschool. Er is namelijk geen ander alternatief wil het Westen op kunnen boksen tegen mogendheden als China en Rusland. De oorlog in Oekraïne kan ons niets anders doen beseffen volgens De Wijk.

Als luisteraar van de podcast van De Wijk was ik bekend met zijn stelling en bijhorende argumenten. Ik vind zijn betoog prima opgebouwd en onderschrijf de boodschap dat Europa ook zijn positie op het geopolitieke wereldtoneel dient te versterken. Wellicht naïef, maar ergens hoop ik toch ook dat er een 'juiste midden' te vinden is tussen een politiek van macht en één van idealisme. De geallieerden hebben Europa ook bevrijd in 1945. Was dat enkel vanuit machtspolitieke overwegingen? Of lagen daar ook idealistische motieven aan ten grondslag?

[Thomas · Rating 5 out of 5]

Heeft ook mijn ogen geopend wat betreft de paradijselijke morele politiek waar Europa zich maar niet van weet te onttrekken. Een heldere boodschap over de toekomst van de wereld waarin Europa zich het doel zou moeten stellen om wakker te worden uit zijn morele winterslaap, en zich zou moeten ontpoppen tot een machtspolitieke speler. Een inspirerend betoog waarbij het pleidooi voor belangenbehartiging en denken in termen van macht en invloedssferen door de lezer wordt omarmt en waarbij deze wordt aangespoort om zelf in actie te komen om de omschakeling tussen morele en machtspolitiek teweeg te brengen.

[Erik Verweij · Rating 4 out of 5]

Fijne en toegankelijke uitleg van de Russische, illegale invasie van Oekraïne en de geopolitieke ontwikkelingen die eraan ten grondslag heeft gelegen. Het Westen heeft decennialang de overtuiging gehad dat vredesoperaties in het verre buitenland de wereld een betere, veiligere plek zouden maken. Het tegendeel is waar, en daarom zouden we met name in West-Europa weer moeten voorbereiden om ons eigen grondgebied en dat van onze nabije bondgenoten te beschermen. Dat vraagt minder morele overwegingen, en meer machtspolitieke realiteitszin. Soms een beetje van de hak op de tak, maar een fijne beschouwing van iemand die weet waar hij over praat.

[Brendan De Baets · Rating 4 out of 5]

Inzichtelijk, sterk inhoudelijk en vlot leesbaar. Zeker voor mensen die minder vertrouwd zijn met internationale politiek. Het boek biedt een goed overzicht van de geopolitieke aardverschuiving die momenteel plaatsvindt, heus niet altijd even bemoedigend.

Niet met alles eens maar ik onthoud vooral een pleidooi tegen de gladde populistische praatjes en voor Europese samenwerking en weerbaarheid. En vooral voor een versterkt Europa dat dringend een pak geopolitieker dient te denken, te plannen en vooral te handelen om niet tot de irrelevantie gedoemd te worden.

Zeker een momentje van je tijd waard.

[Daniel Schotman · Rating 5 out of 5]

Wat een boek ook zeg. Hij legt het behoorlijk goed uit. Nu moet ik wel zeggen dat hij niet veel andere dingen verkondigd of lijntjes trekt die je bij Mearsheimer, Fukuyama, Kagan, Huntington, Kennedy, etc. niet aantreft en meestal kun je voor geopolitiek ook beter bij een van die auteurs terecht maar wat hij wel laat zien is hoe Nederland er instaat, wat hun rol en invloed is op het internationale toneel. Dat wordt door Britse en Amerikaanse experts nog wel eens vergeten. Omdat NL gewoon te klein is in relatie tot grote spelers maar intussen wel blaakt van de zelfoverschatting.

[Mark · Rating 4 out of 5]

Een boek vol dreiging, opportunisme, wensdenken en het loslaten van een defensiepolitiek gericht op waarden. Europa redt de wereld en vergeet zichzelf. Rob de Wijk vertelt hier uitvoerig over mislukte vredesmissies, de opkomende wereldmacht vertegenwoordigd in de Global South, met India als opmerkelijke koploper, en hoe wij onszelf kunnen beschermen in een wereld waarin macht en territorium weer op de eerste plaats staan. Interessant voor iedereen die graag wil lezen over geopolitiek, belangen en hoe het Westen zich opstelt ten opzichte van landen als China, India, Rusland.

[Niels Broekman · Rating 4 out of 5]

Interessant boek. De schrijver trekt boeiende parallellen tussen de Koude Oorlog en de huidige geopolitieke situatie in de wereld. Een groot deel van het boek wordt gewijd aan een vurig betoog om af te stappen van morele politiek die draait om het uitdragen van waarden en in de plaats daarvan meer realistische geopolitiek uit te dragen.

[Jurgen · Rating 3 out of 5]

Tja, opzich een interessant boek als je nog weinig over de materie weet, maar het blijft allemaal vrij algemeen. Soms worden uitspraken gedaan en mis je de verdere verdieping of uitleg. Hoog gehalte “ik zag dit allang aankomen” of “ik zei dit toen al”. Het stuk over de toenemende rol van India was wel interessant.

[Albert Van · Rating 4 out of 5]

Voor een frequente luisteraar naar ‘Boekestijn en de Wijk’ weinig nieuws maar wel een mooi overzicht van zijn denkbeelden. De 15 punten/aanbevelingen zijn een mooie toevoeging!

[Marit van den Noort · Rating 5 out of 5]

‘Si vis pacem, para bellum’, wie vrede wil, bereid zich voor op oorlog. Een heel actueel en leerzaam boek.

[Arthur De Wilde · Rating 4 out of 5]

An excellent analysis of the current situation between major powers and Europe, combined with an urgent appeal to politicians and society to prepare for the worst in order to prevent it.

[Burmann · Rating 5 out of 5]

A must read met name voor politici en de Haagse ambtenaarij.

[Luuk Hoekstra · Rating 4 out of 5]

Een duidelijk verhaal over hoe we tot zo ver hebben laten komen. een oorlog in Europa. En wat Europa nu moet gaan doen om zichzelf te kunnen verdedigen

[Yves Lippens · Rating 5 out of 5]

Mocht je op zoek zijn naar de Nederlandstalige geopolitieke bijbel van het moment: look no more. Een huzarenstukje van mijn favoriete podcastmaker.

[Erik Van · Rating 4 out of 5]

Poeh! Op z'n Rob de Wijks legt Rob de Wijk uit hoe het geopolitieke spel ervoor staat. En dat we in Europa wel op moeten letten. Heel interessant, mijn ogen zijn wel meer geopend (en mijn mening wat meer genuanceerd). Aanrader!