Mens blijven aan het front

by Andrii Kobaliia, Gilles van der Loo

Na de Russische invasie meldt historicus en journalist Andrii Kobaliya zich bij het Oekraïense leger. Andrii, op dat moment 23 jaar oud, heeft nog nooit een wapen vastgehouden. Hij houdt van lezen, van wandelingen langs de rivier en borrelen met zijn vrienden op het dak bij een van hun studentenkamers. Hij reist veel en vaak alleen, en zo leerde hij in 2017 de Amsterdamse schrijver Gilles van der Loo bij toeval kennen.
Na zijn terugkeer in de Oekraïne hielden de mannen via social media contact, dat heel geleidelijk uitdoofde zoals dat gaat met vrienden die niet in elkaars onmiddellijke nabijheid wonen. Pas na de Russische invasie zoekt Gilles weer contact met Andrii.
My friend, appt hij. Jesus. How are you?
Binnen een halfuur krijgt Gilles I'm good. Joined territorial defense of Kyiv.
Vanaf dat moment correspondeert Gilles weer regelmatig met zijn vriend, die zijn ervaringen als soldaat op social media deelt. Wat opvalt is hoe Andrii steeds de link legt tussen zijn leven voor de invasie en zijn leven nu; door te schrijven probeert hij contact te houden met de jongen die hij was, opdat die niet verloren gaat. Hoe houd ik mezelf in deze oorlogssituatie niet alleen in leven, maar ook staande als gevoelig mens?
Met elk woord dat hij schrijft reikt Andrii Kobaliya naar de jongen die hij voor de invasie was. Vroeger hield ik van lichte zolderkamers, schrijft hij. Nu houd ik van kelders. Vroeger dronk ik lattes aan de rivier met mijn vriendinnen, nu telt alleen een warme slaapzak nog.

Genres: Nonfiction

148 pages, Kindle Edition

Published November 12, 2024

About the author

Andrii Kobaliia is eerste luitenant, UAV-pelotonscommandant in het 107de bataljon van de 109de brigade van de Territoriale Verdedigingstroepen, die onderdeel uitmaken van de Oekraïense strijdmacht. Voor de oorlog werkte hij als journalist en podcastmaker.

Reviews

[Twan Vet]

Een mokerslag, meer kan ik nu niet uitbrengen. Confronterend, ontroerend, literair. Iedereen, maar dan ook iedereen zou dit boek moeten lezen, herlezen, en dan nog eens lezen.

[Priscilla BookaddictNL]

‘Mens blijven aan het front’ is een indringend en aangrijpend boek waarin Andrii Kobaliia ons meeneemt in zijn verhaal.

Wanneer Rusland Oekraïne binnenvalt, besluit de jonge Andrii zich vrijwillig aan te sluiten bij het leger. In dit boek vinden we een openhartige beschrijving van zijn ervaringen aan het front. De fysieke en mentale uitputting, het geweld, de kameraadschap, maar ook de onvermijdelijke verandering in zijn persoon.

Door zijn ogen zien we de realiteit van oorlog en hoe deze hem vormgeeft, breekt en opnieuw opbouwt. Als lezer word je meegenomen in zijn verhaal, en dat maakt zijn verhaal indrukwekkend.

Steeds weer tijdens het lezen van zijn woorden, bedacht ik mij: ‘Dit gebeurt echt. Dit gebeurt nu’.

Het is voor ons moeilijk om ons een voorstelling te maken van wat Andrii, en zovelen, daar overkomt. Een onwerkelijk gevoel.

Andrii is in staat om ons met het delen van zijn verhaal mee te nemen naar de grens tussen Oekraïne en Rusland.

Dit is de kracht van dit boek. De kracht van het verhaal van Andrii.

Het doet je als lezer beseffen dat deze oorlog – die soms als een ‘ver-van-mijn-bed-show’ kan voelen – nog steeds gaande is.

Naast Andrii’s belevenissen lezen we de persoonlijke brieven van medeauteur Gilles van der Loo. Hij schrijft deze brieven aan Andrii, maar laat bewust veel van zijn eigen zorgen en vragen achterwege om zijn vriend niet extra te belasten.

Deze intieme inkijk in Gilles’ gedachten biedt een waardevol tegengewicht: de verbinding tussen twee vrienden, ondanks de grote afstand in zowel fysieke als mentale zin.

Naast de woorden van Andrii, zijn ook de woorden en gedachten van Gilles indrukwekkend. Zijn verhaal en zorgen om Andrii raakten mij. Ook vond ik herkenning in wat hij schrijft.

De combinatie van Andrii’s verhaal en Gilles’ brieven maakt dit boek aangrijpend. Samen schetsen ze een pijnlijk eerlijke werkelijkheid, die wat mij betreft een diepe indruk achterlaat.

Dit boek is een reminder dat dit conflict niet vergeten mag worden. Het menselijke aspect, dat vaak verloren gaat in nieuwsberichten, wordt hier belicht.


Conclusie
‘Mens blijven aan het front’ is meer dan een verhaal over oorlog. Het is naar mijn mening een oproep tot empathie en herinnering.

Het verhaal van Andrii is de rauwe werkelijkheid. Het verhaal van een jonge man aan het front die gelooft het verschil te kunnen maken en vecht voor de vrijheid van zijn land.

Andrii is ook realistisch. Realistisch dat de mogelijkheid bestaat dat Oekraïne uiteindelijk misschien iets zal moeten opgeven om een einde te maken aan deze oorlog.

De woorden van Gilles zijn in mijn ogen niet alleen woorden van een vriend aan een vriend, maar weerspiegelen ook de gedachten en gevoelens van anderen in onze samenleving die achter Oekraïne staan.

Beide mannen hebben mij met dit boek geraakt. Mijn hart en gedachten gaan absoluut uit naar alle mensen in Oekraïne, maar ook zeker naar allen die hun toevlucht zochten in ons land.

Een absolute aanrader voor iedereen die begrijpt hoe belangrijk het is om de menselijke kant van een conflict niet uit het oog te verliezen.

[Mireille]

Hoe ver weg een oorlog ook is, er komen op den duur altijd ooggetuigenverslagen los. Met de oorlog in Oekraïne gaat het een stuk sneller omdat er vrijwel altijd her en der toegang tot internet is. Gilles van der Loo brengt de strijd aan het front dicht bij de Nederlandse lezer in de huiskamer.

Van der Loo leerde Andrii al in 2017 kennen, een toevallige ontmoeting die ertoe leidde dat ze een tijd regelmatig contact hielden. Het begin van hun vriendschap op afstand heeft hij op zijn website beschreven. Toen in februari 2022 Oekraïne werd binnengevallen, stuurden ze elkaar weer berichten wat uitmondde in wekelijks videobellen.
Andrii is een weldenkende jongeman, die werkzaam was als journalist, docent en radiopresentator. Hij woont in de hoofdstad Kyiv, heeft een vriendin met wie hij wel wilde gaan samenwonen, is kortom lekker bezig. Zodra hij de rolkoffertjes van vluchtende buren hoort besluit hij te blijven en zich aan te melden voor het leger. Andrii heeft een grote belofte aan zichzelf: niet alleen in leven blijven, maar vooral mens blijven.

Patriottisme of juist de gevoelsmatige verschillen tussen Oekraïense gebieden, aanvallen op kritieke infrastructuur als elektriciteitscentrales, het initiële gebrek aan wapens voordat men gestroomlijnder te werk ging, de eerste weken van objectbeveiliging… bij elkaar zorgt het ervoor dat Andrii besluit naar het echte front te willen. Tussen de gevechten door kijkt hij zoveel romcoms (gedownload via Starlinkverbindingen) dat het hem de bijnaam Romeo oplevert.

De korte hoofdstukken behandelen een week, maand en later een paar maanden per keer. Tussen Andrii’s verhaal geven gecursiveerde fragmenten de reflecties van Gilles weer. Hij probeert zichzelf letterlijk te zien in de omgevingen die Andrii schetst en vice versa. Eerst lukt dat nog enigszins, maar hun werelden drijven verder uit elkaar. Dat is waarschijnlijk een gegeven als je Andrii’s verhaal automatisch vergelijkt met je eigen leven, maar Gilles’ fragmenten dwingen je directer tot die (zelf)spiegeling. Ik vind het in elk geval ook dapper dat hij die persoonlijke gedachten heeft opgenomen in het verhaal.

Eind 2023 is Andrii uiteindelijk bij een drone-eenheid beland, na een tijdje binnen een corrupter legeronderdeel gediend te hebben. Daar is hij helder over: helaas is de corruptie nog niet uitgebannen, zeker niet in de eenheden die (nog) geen NAVO-training hebben gehad. Met het verschijnen van Mens blijven aan het front in november 2024 leeft hij nog steeds, kreeg zelfs verlof om naar Amsterdam te komen.
Het liefst zou ik dit boek zoveel mogelijk mensen willen laten lezen. Het brengt je net die persoonlijke laag bij de nieuwsberichten. In het nawoord valt te lezen dat Andrii niet meer gelooft in een totale overwinning maar op een onderhandelingsfase met Rusland hoopt. Realistisch misschien, moedeloos zeker voor een deel. Het is te hopen dat anderen het voor je blijven opnemen als je het zelf niet meer helemaal ziet zitten.

[Casper Veen]

Prachtig boek waarvan de titel precies zegt waar het over gaat: hoe je je als mens verhoudt tot een onmenselijke situatie en hoe hierin toch alle menselijke emoties, gebruiken en activiteiten die niets met oorlog te maken hebben in doordringen. Wat een geweldige details over een dronken Rus in het bos, het licht van een Coca Cola machine en sprinten tussen de kogels om bij het internet te komen om je series te downloaden. De term "Op een onderhoudsmatige wijze op ons schieten" zal me altijd bijblijven. Dikke aanrader dit schitterende boek!

[Gian]

Hoe meer je tegelijkertijd leest over oorlog en over/van pacifisme, hoe intenser dit soort boeken lijken te worden. Fantastisch om mee te kunnen leven met Kobaliia en heel fijn om de reflecties van Van der Loo tussendoor te krijgen en het mens-zijn en het bijbehorende denken bij beiden te ervaren, hoezeer Kobaliia op een bepaalde manier ook zichzelf lijkt te verliezen in zijn militair-zijn en hoezeer Van der Loo ook "maar" vanaf een afstand meedenkt en -voelt. Onmisbaar boek in deze tijd.

[Eveline]

Boek over de oorlog in Oekraïne, geschreven door twee personen. Auteur, schrijver die in Amsterdam woont en de verhalen vanuit een veilige haven kan aanhoren en beleven. Inwoner, patriot die in Oekraïne woont en in het leger gaat meevechten aan het front tegen de Russen. Twee verschillende belevingen en interpretaties van feiten. Doorheen het boek merk je een evolutie in gedachtegangen van beide personen. Gaandeweg vroeg ik mij wel af of onze soldaat het einde van het boek ging halen...

[Cas Broxterman]

Volgende keer graag meer Andrii, minder Gilles. De context hoe ze elkaar kennen is leuk, daarna zijn de toevoegingen van de schrijver meer een hinderlijke onderbreking van een boeiend en aangrijpend persoonlijk oorlogsverhaal.

[Demi van Doorn]

Gelezen door Twan Vet zijn review.

[Mushy]

Geeft inzicht hoe de oorlog in de Oekraïne het leven en denken van een jongen verandert

[Jimmy S]

De ervaringen van Andrii zijn indrukwekkend om te lezen. De tussenstukken waarin Gilles zijn gedachten verwoord, werden al snel stukken die ik scande in plaats van echt las omdat ze mijns inziens afleidde van het daadwerkelijke verhaal. Tegelijkertijd was het verhaal van Andrii niet bekend geworden zonder de moeite van Gilles

[Fleur]

Erg mooi geschreven.
Maar correspondentie stuk kan in het luisterboek wat verwarrend zijn. Ook vond Alex de persoon die in Amsterdam woonde en brieven schreef af en toe echt een sukkel hahaha

[Lola]

‘Als ik nog een laatste ruk aan je riem wil geven merk ik dat ik een staart vastheb. Grijs, borstelig, en op de meest verschrikkelijke manier ook zacht.’

Lees!

[Booksieman]

Dit boek werd me aangeraden door een volger op Instagram. Zelf zou ik niet meteen naar dit boek hebben gegrepen. Wat ben ik blij dat ik het gedaan heb.

De schrijver van dit boek is Gilles Van Der Loo. Op een onbewuste dag stalde hij verschillende Engelstalige boeken uit die hij gratis verkocht. Hij woonde/woont in Amsterdam. Plots komt er een jonge man bij de boeken staan. Hij lijkt geïnteresseerd. Deze man blijkt Andrii Kobaliia te zijn. Een Oekraïner. De twee scheppen een band. Andrii keert terug naar Oekraïne. In 2022 breekt de oorlog tussen Rusland en Oekraïne uit. Andrii beslist om mee te vechten. Hij houdt contact met Van Der Loo. Zo is dit vlijmscherpe boek ontstaan.

Dit boek was voor mij enerzijds om research te doen voor de roman die ik aan het schrijven ben en anderzijds om wat bij te leren over deze oorlog. Beide intenties werden ingelost. Je hoeft geen kenner te zijn van de oorlog om dit boek te begrijpen. De titel zegt het ook een beetje zelf "Mens blijven aan het front". We luisteren naar mensen. Andrii neemt het gedaante aan van een soldaat, Gilles die van mentale steun.

Er zijn heel wat elementen in dit boek dat me aan het denken doen zetten. Eerst stond ik nogal sceptisch tegenover Andrii die er voor kiest om vrijwillig deel te nemen als soldaat. Hij beschrijft ook zelf hoe vaak hij nadenkt over de mooie dingen in het leven. Hij snapt zijn eigen keuze vaak niet maar keert dan terug naar zijn beginselemoraal. Hij wil vechten voor zijn stad. Als hij iets anders doet voelt het zo saai aan. Het voelt aan alsof het moet.

We lezen hier hoe twee vrienden zich vragen stellen over hun identiteit en aantonen dat dit een blijvende zoektocht is. Ze inspireren elkaar om het anders te zien.

[David Wolff]

Een boek dat start met een mooie ontmoeting, maar in de rest van het boek vaak vreemd aanvoelt. Ondanks dat het goed is om meer te lezen over ervaringen van Oekraïners in oorlog, vond ik de manier van schrijven soms irritant. Het rauwere, realistische verhaal van de Oekraïner werd afgewisseld door een soort literaire beschouwing van een Amsterdammer. Wellicht met opzet om het contrast scherper te maken, maar bij mij resulteerde het in het verlies van aandacht. Jammer, maar toch informatief genoeg.

[Martine Wijnen]

De titel van het boek zegt alles. Wat doet het met je als mens als je je gedwongen voelt om soldaat te worden. Kun je nog wel terug naar je oude leven of ben je permanent veranderd? niet persé beschadigd, maar wel iemand met andere ideeën over goed en kwaad. Ik weet niet of dit in het hoofd van elke soldaat omgaat, maar het is prachtig verwoord hoe Andrii denkt en acteert. Het beschrijft niet zozeer de oorlog in Oekraïne zelf, maar alleen de gedachten van een gewone burger die plotseling soldaat werd.

[Anton Segers]

Geen pretje om te lezen, maar wel noodzakelijk.
Vult de journalistiek perfect aan door ons te confronteren met de realiteit van het leven van een Oekraïens soldaat in de oorlog, de ellende, de chaos en gruwel, maar ook de kick van de gedreven- en gerichtheid.
Maar het wordt literatuur, door de verbinding met de wereld van Gilles van der Loo, de onze, met onze empathie, ons schuldgevoel, onze onmacht.
En door ons te laten voelen hoe onmogelijk het is in die wereld mens te blijven.

[Maurice Wijnen]

Het realistisch opgetekense verhaal van de Oekraïnse soldaat is boeiend en indrukwekkend. Het relaas van zijn Nederlandse vriend vond ik wat wollig en soms verwarrend qua keuze van stijl. Desondanks de moeite waard om inzicht te krijgen in de voor ons ondenkbare situatie ineens in een oorlog te geraken.

[Elize de Jong]

Bijzonder indrukwekkend boek, goed leesbaar ook als je geen militaire kennis hebt. Het mens blijven, jezelf recht in de ogen willen blijven en de motivatie van het vrijwillig meevechten, en ook de twijfels worden goed belicht. Zeker het lezen waard!

[Nathalie]

Laat een diepe indruk achter, regelmatig zat ik ermee in mijn hoofd. Tip: bekijk de locaties in Google maps of streetview en de foto's van Andrii zelf op de site van de Groene Amsterdammer.