Zware dagen. Of ze nu te maken hebben met zwaarmoedigheid, een persoonlijke tegenslag, het gemis van iemand die we liefhebben, we komen er allemaal mee in aanraking. Het ontkennen van die dagen heeft geen zin, zoeken naar een manier om ze te dragen, dat dan weer wel. Psychiater Uus Knops gaat op zoek naar handvaten om die zwaarte te dragen. Daarvoor spreekt ze met mensen van zeer diverse pluimage. Wat ze gemeen hebben is dat zij meesters in hun metier zijn, uitblinkers in de kunst, de filosofie, de geneeskunde, de journalistiek, enzovoort. Hoe kijken zij vanuit hun vakgebied naar duisternis, melancholie of depressie, naar een baaldag dan wel weltschmerz? Op welke manier hebben zij zwaarte gekend en biedt hun expertise raad die misschien ook anderen kan helpen? In dit boek laten Dirk De Wachter, Annelies Verlinden, Stef Bos, Ann Wauters, Berlinde De Bruyckere, Ignaas Devisch, Ine Van Wymersch, Lieve Blanquaert, Coen Verbraak en Servaas Bingé hun licht schijnen over donkere, zware dagen. Uus luistert, reflecteert en helpt ons tot het besef te komen dat we allemaal experts zijn in ons eigen leven. Als we erin slagen om onbevangen in een gesprek te stappen, dan zullen we versteld staan van hoeveel wijsheid we elkaar te bieden hebben.
De interessante interviews met Dirk De Wachter over 'de moerassigheid van het bestaan' -
'Door de moerassigheid van het bestaan bestaat de liefdevolheid'
en Ignaas Devish over 'twijfelen is toegestaan' grondig gelezen. De andere eerder diagonaal.
'Twijfel als antidotum tegen de zwaarte, als het ware. Ik moet denken aan hoe mensen ongelukkig kunnen zijn door bepaalde aannames over zichzelf te geloven. Die kens in vraag stellen, lijkt me ook te helpen wanneer we zwaarte ervaren door aannames.'
'Filosofie biedt een speels tegengewicht voor de overtuiging dat alles voorgeprogrammeerd is. Filosofie speelt met twijfel en kennis.'
'Er bestaat geen voor eeuwig vastgelegde "zin", het leven is wat we er zelf van maken.'
Onlangs kreeg ik de vraag bij welk zelfhulpboek ik het meeste baat had. Wel, elk boek helpt mij: ontspannen, ontsnappen, verrijken, .... Niets waar ik meer van kan genieten dan van een knappe roman, 'Mauk' van Jan Vantoortelboom, 'Ik kom hier nog op terug' van Rob van Essen, ... Maar ik lees ook boeken die als zelfhulpboek gelabeld kunnen worden. 'Hoe zware dagen dragen' zou zo'n boek kunnen zijn. In een tijd van Winteren (cfr. Katherine May) kruiste dat boek mijn pad. Mijn vader was een paar weken ervoor gestorven toen ik het boek kocht. We hadden er al een winter van negen maand opzitten waarin we voortdurend tussen hoop en angst werden geslingerd, waarin we meer overleefden dan leefden. Ik had mijn modus vivendi precies wel gevonden om te overleven maar was wel benieuwd naar wat de gesprekspartners van Uus Knops te vertellen hadden over hoe zij de zwaarte van het bestaan dragen. Stiekem wou ik misschien ook wel een antwoord op de vraag hoe je van overleven weer tot leven komt. Het boek begint met het verhaal van Dirk De Wachter. In het hart van de / onze winter had ik van een vriendin een ticket gekregen voor zijn voorstelling 'De kracht van troost in tijden van tegenslag'. Beste geschenk ooit op het juiste moment. Wanneer de hele wereld rondom jou één groot feest lijkt, voelen de dagen met tegenslag loodzwaar. Onze levens leken stil te staan. Dirk De Wachter stelde gerust. Niet slecht om te wachten. Niet vreemd ook dat iedereen anders omgaat met tegenslag. Ik keek, herbekeek, nam notities, ... en liet mijn tranen de vrije loop. Achteraf las ik ook nog 'Vertroostingen' maar die hadden niet hetzelfde effect op mij. Maar nu was Dirk De Wachter er dus weer. Uus Knops komt tot de kern van De Wachters verhaal, verbinding, gewonigheid en schoonheid kunnen ons uit onze moerassigheid helpen. Daar geloof ik ook in! Ze blijken de liefde voor beeldrijk taalgebruik te delen. Dat belooft ook voor de volgende delen. Na dit deel was het even wachten op raak-punten. De beelden van Berlinde De Bruyckere wisten mij in het verleden meer te raken dan haar woorden. Bij Ignaas Devisch is de klik er gelukkig weer. Herkenbare ergernis over de maakbaarheidsgedachte maar hij raakte een gevoelige snaar toen hij het over zelfbeklag had. Ik beken, ik heb ook al eens zitten kniezen over reacties van vrienden en familie of het uitblijven ervan. Devisch doet een appel op ons eigen aandeel, we kunnen ook zelf actie ondernemen. We moeten er zelf het beste van maken, we kunnen zelf betekenis geven, voor onszelf en voor anderen. Waarmee Devisch niet ontkent dat we getekend zijn door ervaringen die we niet zelf hebben gekozen. Maar we kunnen wel proberen een goed en gelukkig mens te zijn. Dat dit al dolend kan en mag, is voor mij een hele geruststelling want ik doe dat ook heel graag. Ook al voel ik me er soms schuldig over. Niet nodig! Wie de doelloze dagen ook nodig heeft voor ze soms weer thuis kan landen, is Ine Van Wymersch. Heel verrijkend om te lezen hoe ze een job zoals de hare in combinatie met een gezin volhoudt. Lieve Blanquaert laat ook ruimte voor kwetsbaarheid in haar leven. Ze zegt dat je maar zo gelukkig bent als je ongelukkigste kind. Die uitspraak komt hard binnen maar klopt wel. Ik onthoud dat het in tijden van donkerste donkerte een kwestie van blijven kijken: ‘Over een donkere kamer gesproken… Stel je een donkere kamer voor en een lichte kamer, gescheiden door een deur. Wat gebeurt er als je de deur openzet? De lichte kamer zal niet donkerder worden. De donkere kamer zal lichter worden. Het licht overwint altijd, al is het soms zoeken naar de deur.’ Gewonigheid, schoonheid, blijven kijken en in verbondenheid, goed luisterend, ronddolen en niet vergeten dat je zelf ook een stap kan zetten, dat is wat het overleven tot leven maakt!
Er zijn boeken die je gulzig opslurpt en je niet weg kunt leggen. Maar er zijn ook boeken die je traag en in stukjes voeden, die je tijd geven om je te laten doordringen van wat je leest. Hoe zware dagen dragen is er zo eentje. Ik las het traag en per hoofdstuk. Ik las de hoofdstukken ook door elkaar heen en had niet het gevoel daardoor iets te missen tenzij af en toe een verwijzing naar één van de andere geinterviewden, maar dat stukje van de puzzel viel dan later. Zwaarte. Zwaarte is voor iedereen anders. Zwaarte door verlies. Zwaarte door verdriet. Zwaarte door zorgen. Fysieke zwaarte of mentale zwaarte. Hoe ga je ermee om? Hoe kun je ermee omgaan? Hoe gaan anderen er mee om? Ik leerde over onthoudmuziek en vergeetmuziek van Stef Bos, over de kracht van sociale vangnetwerken en rituelen. Over ´foert´ leren zeggen om de ander niet te dichtbij te laten komen. Ik leerde van de wijsheid en ervaring van anderen en voegde er in mijn hoofd mijn eigen kleur aan toe. Ik leerde ook dat zwaarte lichter wordt als je ze samen gaat dragen. Al is dat vaak niet evident voor wie er niet in staat en pijnlijk voor wie er wel in staat. Een heel waardevol boek over zwaarte, onder welke vorm dan ook!
Van psychiatrie en politiek, over muziek, sport, kunst en filosofie naar het gerecht, de fotografie, journalistiek en lifestyle: in elk van deze disciplines zocht Uus Knops een gesprekspartner, om het te hebben over zwaarte, meestal in hun vakgebied, soms ook heel persoonlijk. Hiermee trekt ze ‘zwaarte’ open, en maakt ze het ook bespreekbaar, laat ze voelen dat dit van iedereen is.
Niet elk gesprek is even sterk, of spreekt me op dit moment evenveel aan. Dit is zo’n boek dat je meerdere keren kunt herlezen, om er telkens iets anders uit te halen, wat je op dat moment nodig hebt. Dus ook al vind ik vandaag niet alle gesprekken even sterk, ze zijn wel waardevol, omdat ze veel aanreiken.
Bovendien is alles mooi neergepend door Uus Knops. Vooral het nawoord is zeer waardevol, een prachtige samenvatting van alle gesprekken, een nawoord om regelmatig eens te herlezen.
'Stel je een donkere kamer voor en een lichte kamer, gescheiden door een deur. Wat gebeurt er als je de deur openzet? De lichte kamer zal niet donkerder worden. De donkere kamer zal lichter worden. Het licht overwint altijd, al is het soms zoeken naar de deur.'